Bıznes • 02 Naýryz, 2020

Gúl naryǵy: Básekege daıynbyz ba?

161 retkórsetildi

Halyqaralyq áıelder kúni qarsańynda raýshangúl men qyzǵaldaqtarǵa suranys úsh ese ósip ketedi.   Ishki naryqtyń qajettiliginiń  jartysyn   ımporttan kelgen ónimder qanaǵattandyryp otyr.  Al qalǵan bóligi otandyq ónimniń úlesinde. Otandyq úlestiń  30 paıyzy ishki suranysty qamtamasyz etýge  baǵyttalǵan Almaty men Shymkent qalalaryndaǵy  5 iri jylyjaıdyń enshisinde. Qalǵan 20 paıyz ónim  ishki naryqta usaq partııalarmen jumys isteıtin  shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesinde.

О́te az kórsetkishtiń sebebi  de  túsinikti.   Gúl –  qymbat bıznes, táýekeli de  tym joǵary. Biraq soǵan qaramastan óte jyldam qarqynmen damyp kele jatqan sengment.  Osydan  3 jyl buryn jyldyq tabysy  quny 100 mln AQSh dollaryn quraǵan naryqtyń búgingi tabysy   150 mln AQSh dollaryna jetti.

Gúl satýshylardyń  aıtýynsha, ǵalamdyq  ekonomıkalyq daǵdarys atalǵan salaǵa, kerisinshe  ósim berip otyr. Mamandar munyń sebebin - gúl qoljetimdi syılyqtardyń bolǵandyǵymen túsindiredi.  Quny 500 teńge bolsa da gúldiń aty gúl - bizdiń kúndelikti ómirimizdiń negizgi quramdas bólikteriniń birine aınaldy. Basqasha aıtqanda, dúnıe esigin gúlmen ashyp, gúlmen jabatyn jaǵdaıǵa jettik.  Sońǵy jyldary toı  ótetin saltanatty zaldardy  hosh ıisti gúldermen kómkerý sánge aınalǵanyn bárimiz kórip júrmiz.

«Gúlmen bezendirýge jumsalǵan qarjy toı shyǵynynyń 10 paıyzyn quraıdy» deıdi sala mamandary.

Ishki naryqqa gúlder  Ekvador, Kolýmbııa, Kenııa men Gollandııadan jetkiziledi. Sońǵy atalǵan elderdi   álemdik gúl naryǵynyń haby dep sanaýǵa bolady.   Amerıka men Afrıkadan ákelinetin ónimder birinshi kezekte tranzıt arqyly Nıderlandy arqyly dúnıe júzine taratylady eken.

Keden-shekara uıymdarynyń málimetteri boıynsha, 2019 jyly Qazaqstanǵa  alys-jaqyn shetelderden  quny 29,2 mln AQSh dollaryna baǵalanǵan 73,5 mln dana gúl jetkizildi.   Gúl naryǵyndaǵy basty eksporter el  – Ekvadordan  23 mln AQSh dolaryna baǵalanǵan 55,8 mln dana,  Kenııadan 1,8 mln AQSh dollary turatyn 7,3 mln dana, Kolýmbııadan 2,9 mln AQSh dollaryna  6,8 mln dana, Nıderlandııadan 1,2 mln AQSh dollaryna 2,9 mln dana  raýshan gúli jetkizilgen.

Al ekinshi orynda – qyzǵaldaq.

2019 jyly elge 1,7 mln  AQSh dollaryna baǵalanǵan  19 mln qyzǵaldaqtyń topyraq astyndaǵy túınegi jetkizilgen.   El ishinde qyzǵaldaqty  8 naýryz meıramynyń sımvolıkalyq beınesi retinde qarastyratyndar jetedi.  Importtan kelgen qyzǵaldaqtardyń  80 paıyzy 5-8 naýryz arasynda satylyp ketedi eken.  2019 jyly Qazaqstanda    8 naýryz qarsańynda  Qazaqstanda  Polsha men Nıderlandııadan kelgen  2 mln AQSh dollary turatyn 16 mln qyzǵaldaq satylǵan.

Rettik  sany boıynsha úshinshi oryndy mise tutqan hrızantemanyń 11,9  mln  danasyn florıster  5,1 AQSh dollaryna satyp alypty.       Sarapshylar   gúl dúkenderi men ınternet dúkenderde baǵa gúl bazarlaryna qaraǵanda 500-800 teńgege qymbat ekenin aıtady.  2019 jyly ishki naryqta satylǵan gúlderdiń 80 paıyzy ınternet dúkenderi arqyly tapsyrys berilgen.

Gúl satýshylar qaı meıramda qaı gúlge kóp tapsyrys berýdi jaqsy meńgerip alǵan.  8 naýryzda qyzǵaldaqtar suranysqa ıe bolsa,   8-9 mamyrda qalampyr gúli jaqsy ótedi.     Al  1  qyrkúıek –  Bilim kúninde Baqyt gúliniń «joly bolady» eken.

Qansha qarasaq ta kózimiz toımaıtyn, sulýlyqqa ińkár kóńilimizge bir sát bolsyn qýanysh syılaıtyn ásemdikke súısinbeıtin adam balasy joq.  Biraq gúl naryǵyndaǵy úlesimiz kóńil kónshitpeıdi.   Gúl  saýdalaý  bıznesinde táýekelder kóp. Máseleniń túıini  tasymaldaýmen nemese satyp alýshylardyń satyp alý qabiletine baılanyp tur.  Naryqtaǵy jańa oıynshylar úshin úlken táýekel –  turaqty klıentterdiń bolmaýy jáne naryqta jumys isteýdiń alǵashqy aılarynda satyp alynatyn, satylmaıtyn jáne kásipkerge shyǵyn ákeletin ónimniń úlken kólemine baılanysty. Sebebi ótpeı qalǵan gúlderdi saqtap qoıatyn múmkindik az. Sondyqtan, 8 naýryz kúni ár danasy 2-3 myń teńgeden satylǵan gúl  9-10 naýryz kúnderi 500 teńgege túsip ketýi ábden múmkin.

«FlorAmie» Basqarma tóraǵasy Amına Serjanovanyń aıtýynsha, onlaın-satylymǵa qaraǵanda oflaın saýdada qaýip kóp.

Gúlderge degen suranystyń bolmaýynan kiristi joǵaltý qaýpin joǵarylatady.  Internettegi satylymdarda bul qaýip az, óıtkeni gúlder brondaý arqyly satyp alynady, biraq satýdyń osy ádisinen túsetin tabys az bolady.

Sarapshylar joǵarydan qoldaý bolmasa,  aldaǵy ýaqytta da ımporttan kelgen gúlderdiń bási basym bola bereri anyq.

Muhıttyń arǵy jaǵynnan jetkenshe  hosh ıisininen aıyrylyp qalatyn gúlderge moınymyzdy sozǵansha, jylyjaı salyp, gúl ósirip, paıda tappaımyz» degen másele aqjemdenip ketken taqyrypqa aınaldy.  Biraq otandyq ınvestorlar tarapynan  salany damytýǵa, aıaǵynan  turǵyzýǵa degen  yqylas kemshin.  Sebebi bizde gúl ósirýshilerge beriletin memlekettik jeńildikter de, baǵyt-baǵdar beretin zańnamalyq  qujattar da joq. Sondyqtan mamandar  salanyń damýyn  eskeksiz qaıyqta júzip bara jatqan jolaýshynyń taǵdyryna teńeıdi. Tipti, álemdik naryqta eń tabysty salanyń biri bolyp tabylatyn gúl naryǵy ındýstrııasyn baqylaý qandaı mınıstrliktiń quziretinde ekenin de eshkim bilmeıdi. Biraq, syrt kózge ekonomıkada borttan tys qalyp  qoıǵan gúl naryǵy ınnovasııanyń múmkindiginen qur alaqan emes ekenin, onyń aldy bizdiń elge jetkenin kózimiz kórip júr.

Almatydaǵy  «FlorAmie» Basqarma tóraǵasy Amına Serjanova bizben áńgimesinde  2018 jyldan bastap ishki naryqqa «sóıleıtin gúlder» kele bastaǵanyn aıtty. Osydan on jyl buryn AQSh-ta, bes jyl buryn Reseıde paıda bolǵan ıdeıanyń bizde  qazir bási basym  bolyp tur.   Qazir jastar arasynda kóńili túsken boıjetkenge sezimin gúldiń qýat kózine jazylǵan sóılem arqyly jetkizetinder kóbeıip barady.   Budan ózge, gúl satýshylar qazir «Ul syılaǵanyńa rahmet!» «Mereıtoıyńmen», «Týǵan kúnińmen», «Shańyraq qurýyńmen», «Tek seni súıemin», «Keshirshi, janym» degendeı jabystyrmalary bar gúlderdiń zor suranysqa ıe ekenin aıtady. «Bir ókinishtisi,   «sóıleıtin gúlderdiń» de tili kóbine orys nemese aǵylshyn tilderinde.  Sońǵy kezde qytaı tilinde sóıleıtin gúlder de kele bastady.  Florıster qazaq tilindegi tapsyrystardyń tym azdyǵyn aıtyp aqtalady» deıdi Amına Serjanova.

О́tken jyldan bastap basymdyqqa ıe bola bastaǵan trend -  keńes júıesi    kezinde suranysqa ıe bolǵan tek raýshan gúlinen turatyn gúl shoǵyry sánnen túsip qalypty. Basymdyq dala gúlderinen daıyndalǵan gúl shoǵyrlaryna berile bastaǵan. «Qazir ártúrli gúlderdiń jıyntyǵynan turatyn ónimder suranysqa ıe. Olardy  ádemi etip usyný    gúl satatyn  ınternet-salonnyń  reıtıngisin anyqtaıdy.  Bizge  álemdik naryqta suranysqa ıe úlgilerdi qazaqstandyq tutynýshylardyń talǵamyna úılestirýge týra keledi. Jastyq shaǵy KSRO-nyń sońǵy jyldaryna týra kelgen tolqyn tek raýshan gúlderinen jasalǵan gúl toptamasyna basymdyq beredi. Aldaǵy bes-alty jylda raýshan gúlderi sánnen túspeıdi»    deıdi Amına Serjanova.

Sarapshylar 2019 jylǵy gúl naryǵyndaǵy jańa trend,  naryqtyń elektrondy saýdaǵa qaraı oıysqanyn aıtady. «Internet-saýdanyń ózindik erekshelikteri bar. Londonda nemese Nıý-Iorkte júrgen azamattar Almatydaǵy súıiktisin quttyqtaýǵa tapsyrys bere alady.  Qazir Batys elderindegi gúl ósirýmen, satýmen aınalysatyn ınternet-salondar Almaty, Nur-Sultan jáne Aqtaý qalalarynan  ókildikterin ashyp jatyr. Qazaqstandyq kompanııalarǵa baǵanyń qol jetimdiligi turǵysynan klıentterdi tartý ońaı, biraq senim turǵysynan problemalar bar.  Kompanııanyń saıtynda kórsetilgen gúldiń bezendirý formasy  men jetkizilgen ónim túri arasyndaǵy aıyrmashylyq, sapasyz qyzmet  salanyń damýyna kedergi keltiredi.  Biraq naryq mundaı qubylystardan arylyp keledi. Sebebi ishki naryqqa Reseıdiń, Qyrǵyzstannyń jáne О́zbekstannyń ınternet salondary kele bastady. Olar qazaqstandyqtar usynǵan baǵadan eki-úsh ese arzan baǵada qyzmet kórsete alady. Sebebi bizde gúldi bezendirýge mamandanǵandar az.  Gúldi ózimizde ósirgenmen, sońǵy nátıje bezendirýge kelgende  sheteldik mamandardyń qyzmetine júginemiz. Ázirge osy salaǵa mamandanǵandar az.  2019 jyly ınternet arqyly tapsyrys bergenderdiń qatary ósti. Saýalnama nátıjesi 18-55 jas  aralyǵyndaǵy azamattardyń 90 paıyzy gúlge ınternet arqyly tapsyrys beretinin kórsetti» deıdi Amına Serjanova.

Aldaǵy birer kúnde Almaty men Astana kóshelerinde gúl satatyndardyń qatary azaıyp ketse, oǵan tańqalmańyz.   Qazir gúl naryǵynyń osy eki segmentinde tutynýshylardyń talǵamy úshin alaman báıge júrip jatyr. Ázirge Almaty men Nur-Sultannyń gúl naryǵyndaǵy   basymdyq  –  ınternet salondarda bolyp tur.  Ázirge naryqta oryn bar kezde attyń basyn sol baǵytqa beıimdegender utylmaıdy.

Almaty

Sońǵy jańalyqtar

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Azııanyń ahýaly qandaı bolmaq

Ekonomıka • Búgin, 15:23

Olar úı betin kórmeı kúresýde

Aımaqtar • Búgin, 14:42

Karantın kartınasy (Trıptıh)  

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Kókshetaýda «Aseptdezın» shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 12:48

Almatydaǵy naýqastardyń jaǵdaıy baıandaldy

Koronavırýs • Búgin, 12:41

Haram nıet indeti

Aımaqtar • Búgin, 12:21

Atyraý: Depýtat kórsetken demeý

Qazaqstan • Búgin, 12:14

Atyraý: 1300 turǵyn testten ótti

Aımaqtar • Búgin, 11:45

Atyraý: 50 adamǵa ystyq tamaq jetkizdi

Aımaqtar • Búgin, 11:32

Kásipkerler tilegi eskerildi

Qoǵam • Búgin, 11:11

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 10:49

Daǵdarys daýylyna tosqaýyl - J. Nurabaev

Ekonomıka • Búgin, 10:45

Uqsas jańalyqtar