Ekonomıka • 10 Naýryz, 2020

Shıkizat soǵysynyń salqyny

519 retkórsetildi

Brent markaly munaı 27 paıyzdan artyqqa arzandap, 1 barreldiń quny 32 dollarǵa deıin tómendedi. WTI markaly munaıdyń barreli 30 dollarǵa quldyrady. Álemdik shıkizat naryǵyndaǵy soǵystyń salqyny Qazaqstandy da sharpyp, valıýta aıyrbastaý pýnktterinde 1 dollarǵa shaqqandaǵy teńgeniń quny 400 teńgege jýyqtady. Keıbir aıyrbastaý pýnktteri jumysyn ýaqytsha toqtatty.

6 naýryz kúni Venada Munaı eksporttaýshy elder uıymy men uıymǵa kirmeıtin memleketterdiń tıisti mınıstrleriniń keńeıtilgen otyrysy ótkeni málim. 2016 jyldan beri alǵash ret OPEK+ otyrysyna qatysýshylar munaı óndirý kólemin azaıtý týraly ortaq kelisimge kele almady. Sóıtip buǵan deıingi kelisimniń kúshi 1 sáýirden bastap joıylatyn boldy.

OPEK+ otyrysynda halyqaralyq naryqtaǵy eń iri eksporttaýshy elder sanalatyn Saýd Arabııasy men Reseıdiń ustanymy bir-birine qaıshy kelgeni álemdik naryqty birer kúnniń ishinde dúrliktirip jiberdi deýge bolady. Atap aıtqanda, Máskeý óndiris kólemin qosymsha azaıtýdan bas tartyp, qazirgi kelisimdi 2020 jyldyń ekinshi toqsanynyń sońyna deıin jalǵastyrýdy usynǵan bolatyn. Er-Rııad tarapy bolsa táýligine taǵy 1,5 mln barrelge deıin tómendetip, osy kórsetkishti jyl sońyna deıin saqtaý kerektigin aıtty. Oǵan kelispegen Reseıdiń energetıka mınıstri Aleksandr Novak OPEK+ otyrysynan erte ketip qaldy.

Artynsha Máskeý tarapy OPEK+ uıymymen kelisimniń Reseı úshin esh mańyzy qalmady, óziniń naryǵyn berý arqyly Reseı AQSh-tyń taqtatas munaıynyń naryǵyn keńeıtedi degen maǵynada málimdeme jasady. Soltústik kórshimiz eldegi kompanııalar shamasy jetkenshe munaı óndire alatynyn aıtty.

О́z kezeginde Saýd Arabııasy bolsa ónim kólemin táýligine 10 mln barrelge, qajet bolǵan jaǵdaıda 12 mln barrelge ósirýge daıyn ekenin habarlady. Saudi Aramko kompanııasy bolsa shıki munaı baǵasyn tómendetý týraly sheshim shyǵardy.

Osylaısha OPEK alıansy kúırep, Saýd Arabııasy men  Reseı arasyndaǵy baǵa soǵysy birneshe kún ishinde halyqaralyq naryqtaǵy shıkizat qunyn birden quldyratyp jiberdi. Munaı baǵasy 1991 jylǵy Parsy shyǵanaǵyndaǵy soǵystan bergi aralyqta osynshalyqty arzandap kórmegenin aıta keteıik. Sol jyly AQSh-tyń Irandy bombalaýyna baılanysty barrel 32 dollarǵa deıin arzandaǵan eken.

Qazaqstan munaı servısi kompanııalary odaǵynyń bas dırektory Nurlan Jumaǵulovtyń pikirinshe, shıkizat naryǵyndaǵy bul ahýal kópke sozylmaıdy.

– Munaıdyń baǵasy taǵy da tómendeýi múmkin. Biraq kómirsýtegi shıkizatynyń munshalyqty arzandaýy ýaqytsha qubylys dep oılaımyn. Bul Saýd Arabııasynyń Reseıge qysym retinde jasap otyrǵan áreketiniń saldary. OPEK+ otyrysynda Saýd Arabııasy men Reseıdiń ustanymdary bir-birimen úılespegenin kórdik. Máskeý óndiris kólemin qysqartýǵa kelispeı otyr. Eger shıkizat baǵasynyń osy deńgeıi nemese budan da arzandaýy uzaq ýaqytqa sozylatyn bolsa, oǵan amerıkalyq munaı kompanııalary tótep bere almaıdy, bankrot bolady. Onsyz da Exxon Mobile, Chevron sııaqty kompanııalardyń aksııalary jyl basynan beri birshama túsip ketti. Aksııalary 25 paıyzǵa deıin arzandaǵan kompanııalar bar. Taqtatas munaıyn óndirýmen aınalysatyn kompanııalardyń aksııalary tipti quldyrap, on shaqty kompanııa bankrot boldy. Shıkizat baǵasy osylaı arzan kúıinde qala berse, AQSh kompanııalary odan saıyn zardap shegedi, – deıdi Nurlan Jumaǵulov.

Onyń paıymdaýynsha, halyqaralyq shıkizat naryǵyndaǵy ahýalǵa baılanysty Qazaqstanda devalvasııa bolady dep dabyl qaǵýǵa erterek.

– Teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy arzandaǵanyna alǵashqy dúrligý sebep boldy. Biraq keshe resmı demalys kúni boldy, KASE jumys istegen joq, búgin ǵana ashyldy. Endi teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy osyǵan deıingi deńgeıge jaqyndaýǵa tıis.  Ekonomıkada aqsha bar. Úkimettiń tólem mindettemeleriniń bári teńgemen eseptelgen, sol sebepti tónip turǵan qaýip joq sııaqty. Devalvasııa qandaı jaǵdaıda bolady? Eger munaı baǵasy keminde 2-3 aı boıy tómen deńgeıde saqtalsa, kóterilmese, sonda bolýy múmkin. Ondaı jaǵdaı bolmaıdy dep oılaımyn, – deıdi N.Jumaǵulov.

Ekonomıst Ǵalymjan Kerimbek:

– Aldaǵy ýaqytta baǵa áli de tómendeýi múmkin. Sóz joq, bul faktordyń bizdiń ekonomıkamyzǵa eleýli áseri bolady. Biz áli de bolsa shıkizat eksportyna táýeldilikten aryla almaı otyrmyz. О́ndiristiń basqa salalary damyǵan el bolsaq, soǵurlym baǵaǵa táýeldi bolmas edik, – deıdi.

Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń sarapshysy Anton Býgaenko:

– Qytaı ekonomıkasy álemdegi asa iri energetıkalyq shıkizat tutynatyn ekonomıka. Jyl saıyn tutyný kólemi ulǵaıyp kele jatqan bolatyn. Koronavırýstyń órshýine baılanysty bul eldegi kóptegen óndiris oryndarynyń jumysy toqtaǵany belgili boldy. Sóz joq, bul álemdik shıkizat naryǵynyń baǵasyna áser etti, – deıdi.

COVID-19 kúsh alysymen kórshi elde munaıǵa degen suranys táýligine 3 mıllıon barrelge deıin tómendegeni belgili boldy. Bul shamamen Qytaı ekonomıkasynyń jalpy suranysynyń 20 paıyzyna teń kórsetkish.

Munaı baǵasyna baılanysty týyndaǵan kıkiljińge qatysty halyqaralyq sarapshylardyń pikirine qulaq túrer bolsaq, bul oqıǵa Nıgerııa, Venesýela, Aljır, Irak, Lıvııa syndy munaıǵa táýeldi elderdiń bıýdjetine soqqy bolady. AQSh-tyń ExxonMobile sııaqty alpaýyttaryn aıtpaǵanda, Batys Tehastaǵy taqtatas burǵylaýmen munaı óndiretin shaǵyn kompanııalaryna da áseri bolady. Kómirsýteginiń baǵasy arzan, qoljetimdi bolǵandyqtan, odan góri qymbatqa túsetin jańǵyrmaly energııaǵa degen suranys tómendep, óz kezeginde klımattyń ózgerýine qarsy kúres sátsizdikke ushyraýy yqtımal.

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar