Rýhanııat • 27 Naýryz, 2020

Qazaq sýretshileriniń kartınasy qanshalyqty qundy?

29 retkórsetildi

Shynyn aıtý kerek, biz kartınalardy kóbinese mýzeılerden, úlken keńselerdiń tórinen kóremiz. Keıbir jeke páter, úılerdiń qabyrǵasyna ilingen kartınalarǵa endi-endi kózimiz úırenip keledi. Onda da qylqalammen salynǵan osynaý dúnıelerdiń mańyzyna, sapasyna, avtoryna mán bere bermeımiz. Kóbinese gúl, tabıǵat kórinisteri, quıyndatyp shaýyp bara jatqan bir úıir jylqynyń sýretterin kórip, «tamasha eken» dep, tamsanýmen tynamyz. Mereıtoı ıesine kartına syılaǵanda onyń avtory kim, túpnusqa ma, joq, kóshirme me, ol jaǵy múldem aıtylmaıdy.

Al, shetelde osynaý ónerge degen kózqaras múldem basqa. Shetel kartınalarynyń baǵasynan basyńyz aınalady. Sodan bolar, bul elderde kartına urlap, qymbat dúnıelerdi qolǵa túsirý úshin qylmyskerler san qıly qýlyqtarǵa barady. Ataqty mýzeılerden qymbat kartınalar urlaý týraly talaı shytyrman oqıǵaly fılmder túsirildi. Siz bálkim senersiz, senbessiz, keıbir elder kartına satyp, qaryzdaryn jappaqshy da bolǵan. Osydan bes-alty jyl buryn fransýz úkimeti Leonardo da Vınchıdiń Lývr kolleksııasynda «Mona Lıza» kartınasyn satý múmkindigin talqylady. Mundaı qadamǵa fransýz bıligi eki trıllıon eýrony quraıtyn memlekettik qaryzyn jabý úshin barmaqshy bolǵan. Fransýz astanasynda óner qazynasy toly 173 mýzeı bar. Sarapshylardyń esepteýinshe, bir ǵana Orse kolleksııasyn satýdyń ózi memlekettiń nesıeshilermen esep aıyrysýyna múmkindik berer edi. Alaıda fransýz zańnamasy memlekettik mýzeıler eksponattaryn satýǵa jol bermedi. Sol sııaqty Portýgalııa da Joana Mıro shyǵarmalarynyń kolleksııasyn 36 mıllıon eýroǵa satýǵa shyǵaryp, salyq júginen qutylmaq boldy.

Endi bizdiń elimizde kartınalar qalaı baǵalanady? 2012 jyly Ábilhan Qasteevtiń de 20 kartınasynyń urlanǵany belgili boldy. Almaty qalasy boıynsha Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamenti halyq sýretshisi Á. Qasteevtyń týyndylaryn urlaǵan tulǵalarǵa qatysty qylmystyq is qozǵap, 2012 jyldyń 25-qazanynda urlanǵan sýretterdi 15 000 AQSh dollaryna satpaqshy bolǵan R. degen azamatty ustaǵan bolatyn. Qyzy Gúldarııa Qasteevanyń aıtýyna qaraǵanda kartınalar saqtalǵan arhıvtegiler ataqty sýretshiniń jıyrma jumysy joq ekenin məlimdep, qashan joǵalǵanyn da, qalaı joǵalǵanyn da bilmeıtin bolyp shyqqan. Keıinnen altaýy tabylǵan, 14 kartınanyń jaıy áli kúnge belgisiz.

Qaıbir jyly respýblıkalyq basylymdardyń birine suhbat bergen Gúldarııa Qasteeva «Ákem Ábilhan Qasteevtiń 1965 jyly salǵan «Peızaj» atty kartınasyna aýksıon jarııalanyp, 413 myń dollarǵa baǵalandy. Odan bólek qarajat qajet bolyp, qysylǵanda birdi-ekili kartınalaryn sattyq. Bir kartınasyn 15 myń dollarǵa ótkizgenbiz» degen bolatyn. Shynynda qazaq beıneleý óneriniń negizin salýshylardyń biri Á. Qasteevtiń eńbegine suranys qashanda óte joǵary. Tipti osy kúnge deıin izdep, surap kelip, túpnusqasy tabylsa qansha qarjyǵa bolsa da satyp alýǵa daıyn turady. Biraq, ókinishke oraı, Qasteevten keıin kartınasy qoldy bolyp nemese qymbatqa baǵalanyp, shetelge satylyp jatqan qylqalam sheberleriniń týyndylary týraly estimedik. Árıne, qazaq kartınalarynyń múldem quny joq, saýdasy joq deýge bolmas. Ishinara satylyp jatqandary barshylyq.

Biraq, qazirgi zamanda ár sýretshi óz naryǵyn ózi qalyptastyrýy kerek. Oǵan barlyq múmkindik bar. Bári satýshynyń ózine baılanysty ǵoı. Iаǵnı, qazirgi óner adamy zamanǵa saı jan-jaqty bolýy tıis. Degenmende kartınalardyń satylymyn jandandyrý isine mádenıet jáne sport mınıstrligi de yqpal etse degen oıymyz bar. Bálkim sýretshilerge bul baǵytta kýrstar ótkizip, baǵyt-baǵdar berý kerek shyǵar. Bolmasa jeke saıt ashyp, basqa da múmkindikter arqyly qazaq sýretshileriniń eńbegin búkil elimizge jáne shetelge jarnamalar. Ras, qazirgi sýretshiler negizinen mereıtoı, qýanysh ıelerine syılaý úshin ǵana eńbek etip, arzanqol dúnıelerdi qaptatyp jatyr. Árıne, ol da kúnkóris kózi. Biraq, naǵyz talanttardyń týyndysy jarq etip kórinbeı, tasada qalyp ketpesine kim kepil?! Qalaı aıtsaq ta, qazir qazaq sýretshileriniń kartınalary qanshalyqty qundy, jalpy sapasyna, avtoryna qarap satyp alýshylar qatary kóp pe degen suraqqa jaýap berý qıyn.

Sońǵy jańalyqtar

Aınurdyń ádemi álemi

Rýhanııat • Búgin, 14:13

Atyraýda 700-ge jýyq ekspress-test bar

Aımaqtar • Búgin, 14:07

Memleket qoldaýy eńse kótertti

Aımaqtar • Búgin, 13:25

Qyzylorda: Naýqastardyń jaǵdaıy qalypty

Koronavırýs • Búgin, 13:21

«Barysqa» daýys bereıik!

Sport • Búgin, 13:15

Almatyda indet oshaǵy qaıta kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Sý tasqynyna qarsy áreketter bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

Juqpaly aýrýlar jaıly jaýhar fılmder

Rýhanııat • Búgin, 12:50

Almatyda onlaın jattyǵý ótedi

Sport • Búgin, 11:51

Jalǵan aqparat taratqan muǵalim ustaldy

Koronavırýs • Búgin, 11:45

Túrkistan: Kásipkerlerdiń kómegi kóp

Aımaqtar • Búgin, 11:13

Naýqastyń jeke deregin kim taratty?

Aımaqtar • Búgin, 10:59

Aqyn Amanhan Álimuly dúnıeden ótti

Rýhanııat • Búgin, 10:53

Qaıyrymdylyq aksııasynyń aýqymy keń

Aımaqtar • Búgin, 09:40

Shekteý sharalary qatań saqtalýy tıis

Koronavırýs • Búgin, 09:18

Meıirlannyń músinderi

Rýhanııat • Búgin, 08:05

Memleket basshysynyń qamqorlyǵy

Qoǵam • Búgin, 07:50

Kúı qudireti

Rýhanııat • Búgin, 07:43

Daýys galereıasy

Rýhanııat • Búgin, 07:39

Uqsas jańalyqtar