Qoǵam • 07 Sáýir, 2020

Zimbir həm araqpen emdelý - ınfodemııanyń alǵashqy belgileri

317 retkórsetildi

Basqasyn qaıdam, biraq koronavırýs shyqqaly beri alyp-satarlardyń qorjyndary əjeptəýir tolǵany anyq. Dərihanalarda betperde men antıseptıkke suranys artyp, uzyn-sonar kezek paıda boldy. Betperde bylaı tursyn, saýda oryndarynda halyq zimbir tamyryn jappaı satyp alýdy bastady. «Artyqshylyǵy sol, ósimdiktiń bul túri juqpaly vırýsty óltirip, aýrýdan qulan taza aıyǵýǵa septsedi» degen qaýeset ǵalamtorda jeldeı esti. Buǵan ılanbaǵan adam kemde-kem. Nətıjesinde atalǵan ósimdiktiń baǵasy eki-úsh esege sharyqtap, qoldan jasalǵan qymbatshylyq belden qysty. Ol az bolǵandaı, Iranda 200-deı adam alkagoldik ishimdikten ýlanyp, kóz jumdy. Marqum bolǵandar ashy sý syrqatty emdeýge kómektesedi dep oılasa kerek. Naqtysyn aıtqanda, jalǵan keńes adamdardy sondaı qadamǵa barýǵa ıtermeledi. Bul jaǵdaı aqparattyq qaýipsizdik məselesiniń mańyzdylyǵyn, sondaı-aq ınfodemııanyń saldary qandaı bolatynyn kórsetti.

Bıliktiń transporenttiligi qashan da mańyzdy

Qoǵamda rezonans týyndaǵanda onyń qaýesetpen súıemeldeletini qalypty qubylys. Alaıda kez kelgen qaýesettiń sońy jaqsylyqqa aparmaıtyny əlimsaqtan məlim. Əsirese búgingi tehnologııalyq dəýirde bul məseleniń ózektiligi ótkir tur. Aıtalyq, «Arab kóktemi» jəne túrli-tústi tóńkeristerdiń tutanýyna əleýmettik jeli yqpal etkeni barshaǵa aıan. Dúnıe júzinde qalyptasqan qazirgi dúrbeleńnen de paıda tapqysy keletinder az emes. О́kinishtisi sol, qańký sózge senip, dúrmekke ergen halyqtyń qarasy qalyń. Epıdemııanyń alǵashqy kúnderinde bul aıqyn bilindi. Jaǵymsyz úrdiske tótep berýdiń joly - aqparattyq ımmýnıtetti nyǵaıtyp, saýyqtyrý jumystaryn keshendi túrde iske asyrý. Bul neni bildiredi? Atap aıtsaq, túrli messendjerler men aqparattyq platformalarda týyndaǵan kez kelgen problemaǵa salalyq vedomstvolar der kezinde jaýap berýge daǵdylaný kerek. Iаǵnı ýəkiletti organdar qaýyrt rejimde jumysty jolǵa qoıýýy tıis. Osy kerekter bizdiń úǵymymyzdaǵy órkenıetti Batys elderinde qalaı júzege asyrylýda? Soǵan úńilip kóreıik. Məselen, Fransııada kún saıyn jerglikti telearnalardan prezıdent, premer-mınıstr jəne densaýlyq saqtaý mınıstri shyǵyp, eldegi ahýaldy baǵamdaýmen qatar atqarylatyn josparlar men mindetterdi baıandaıdy. Uzaq jyldan beri Fransııada turyp kele jatqan qandasymyz, ekonomıst Berlın Irıshevtiń aıtýynsha, el basshylary kúndelikti jaǵdaıdy túsindirip, qosymsha qansha medısına qyzmetkerleri jumyldyrylatynyn, gospıtalderdegi dəri-dərmek pen kerek-jaraq jaıly aqparattandyryp, qoǵammen baılanysty meılinshe ustaýǵa kúsh salady.

«1,5 mlrd medısınalyq betperdeni satyp alý boıynsha kelisimshart jasaldy.100% aldyn ala tólem aýdaryldy. Pejo jəne Sıtroen syndy iri kompanııalar ókpeni jasandy tynystandyrý qondyrǵylary jəne respıratorlardy shyǵarýǵa den qoıdy. Kún saıyn Fransııanyń bas sanıtarlyq dərigeri 30 mınýttyń kóleminde eldegi jəne əlemdegi statıstıkany baıandaıdy. Sosyn 15 mınýttyń ishinde BAQ ókilderinen túsetin suraqtarǵa jaýap beredi. Sol sekildi aqparattyq telearnalardan sarapshylardyń, ǵalymdar men saıası partııa ókilderiniń qatysýymen taqyrypqa qatysty debat formatyndaǵy baǵdarlamalar uıymdastyrylady. Keshe 3 saǵat 20 mınýttyń kóleminde úkimet basshysy jəne densaýlyq saqtaý mınıstri tikeleı efırde Parlamentte jaǵdaıdy túsindirdi. Depýttar men BAQ onlaın tərtipte jumys istedi. Keıbir arnalar sol jerden úkimettiń əreketine baǵasyn berip jatty. Iаǵnı el bıliginiń transporenttiligi ispen dəleldendi. Mundaı aksııalardyń maqsaty - qolǵa alynǵan sharalardyń durystyǵyna halyqty kóndirý. Kúızelis pen psıhozǵa jol bermeý. Jiberilgen olqylyqty moıyndap, daǵdarys kezinde halyqtyń senimine selkeý túsirmeı alyp-qashpa əńgimelerdiń taralýyn aldyn alý»,- dep əleýmettik jelide oıymen bólisti B. Irıshev.

Belarýstar «Batkaǵa» senim artady

Psıhoz demekshi, Belarýssııanyń prezıdenti Aleksandr Lýkashenko əlem elderi uqsap, memlekettik shekerany jappaq túgil elde karantın jarııalaýǵa asyǵar emes. Ol pandemııaǵa bola tekke daýryǵyp, úreıge túsýdiń qajeti joq dep esepteıdi. Belarýssııa basshysy "Koronapsıhoz» úshin memleketti daǵdarysqa ushyratýǵa bolmaıtynyn aıtady.

«Osy koronavırýstyq psıhoz ben ınfodemııa arqyly alpaýyt memleketter əlemdi bólip alýdy kózdeıdi dep oılamaısyzdar ma? Biraq sol əlemde bizdiń ornymyz qaıda bolady? Bul men úshin basty məsele. Koronapsıhoz, ınfodemııa eki-úsh aıda basylar, alaıda bizdiń ornymyz qaıda bolady, mine osy meni alańdatady»,- degen pikirimen A.Lýkashenko «Mır» halyqaralyq telekompanııasyna bergen suhbatynda bólisti.

Belarýssııa prezıdentiniń əreketine baılanysty qoǵamnyń pikiri ekige jaryldy. Biri osyndaı sətte salqynqandylyq tanytý naǵyz kóshbasshyǵa tən qasıet dep sanasa, ekinshileri bul beıqamdyqtyń zardaby aýyr bolady dep esepteıdi. Qalaı desek te Lýkashenko óz moınyna úlken jaýapkershilikti artyp otyr.

eGov.kz portaly synǵa ushyrady

Elimizdegi ahýalǵa oıssaq, tótenshe jaǵdaı jarııalanǵannan bastap Densaýlyq saqtaý mınıstri jəne elimizdiń bas sanıtarlyq dərigeri Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmet alańynda tikeleı efırge shyǵýdy jolǵa qoıdy. COVID-19 baılanysty sońǵy jańalyqtarmen sala basshysy jedel habarlap otyrdy. Budan qaldy mınıstrliktiń əleýmettik jelidegi paraqshalarynda da tikeleı efırler uıymdastyrylyp, elimizdiń bas dərigeri ózekti suraqtarǵa jaýap berip otyrdy. Sarapshylar, qaýyrt rejimge aýysqan mınıstrliktiń jumysyn əzirge oń baǵalaıdy. Qoǵamnyń ashýyn onlaın oqytý júıesindegi ınternettiń əlsizdigi keltirdi. Bilim jəne ǵylym mınıstrliginiń sıfrly formattaǵy oqytý tərtibin kópshilik jerden alyp, jerge salǵany ras. Biraq ta bas pedagog saladaǵy olqylyqty joqqa shyǵarmaı, mundaı jaǵdaıda qosymsha jospar əzirlengenin jetkizdi. Mınıstr elimizdegi ınternettiń tehnıkalyq múmkindikteri onlaın rejimge kóshýge biraz qıyndyq keltiretinin rastady. Otandyq ınternet jelisiniń nasharlyǵy eńbek jəne halyqty əleýmettik qorǵaý salasynda da baıqaldy. Anyǵyn aıtqanda, Prezıdenttiń tótenshe jaǵdaı kezinde tabysynan aıyrylǵan azamattarǵa arnalǵan 42 500 teńge kólemindegi jərdemaqysyn alý úshin qazaqstandyqtar eGov.kz portalynyń qyzmetine júginýge tyrysty. Əıtse de memlekettik portalǵa túsken ótinishterdiń kóptiginen, provaıder aýqymdy məlimetti óńdeýge shydamasa kerek.

«Osy sharalardyń eń osal tusy - olardy is júzinde asyrý. Mine narazylyqtyń barlyǵy osy jerde shoǵyrlanýda. Ýaqytysynda kórsetilmegen kómek - kómektiń joqtyǵymen teń. Halyq memlekettik IT problemalaryna qaramaıdy. Olarǵa óz balalaryn tamaqtandyrý kerek. Sondyqtan Prezıdent Q. Toqaev jarııalaǵan kómekti halyqqa jetkizýge asyǵý kerek. Mıllıardtap jumsalǵan eGov.kz portaly halyqtyń suranysyn qamtýǵa dərmensiz bolyp shyqty», degen pikirdi Youtube-gi arnasynda kəsipker Marǵulan Seısembaev aıtty.

Sońǵy jańalyqtar

Abylaıhannyń aq joly

Aımaqtar • Búgin, 10:05

Aqmolada qaıyrymdy jandar kóp

Aımaqtar • Búgin, 09:31

Halyqaralyq stýdentter forýmy aıaqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:25

Shaıqynyń dombyrasy

О́ner • Búgin, 08:15

Teatr aldyndaǵy tarlandar

Rýhanııat • Búgin, 08:13

Shámshi ǵumyrynyń beımálim betteri

Rýhanııat • Búgin, 08:09

Jekpe-jekte jeńilmegen jigitter

Boks • Búgin, 08:06

Pandemııa: Stıven stıhııasy

Álem • Búgin, 07:51

Lý Shún. Marjan súzgen jazýshy

Ádebıet • Búgin, 07:50

Onlaın-ekskýrsııa uıymdastyrdy

О́ner • Búgin, 07:40

Tutqyn taǵdyry

Rýhanııat • Búgin, 07:34

Jaz shyqpaı-aq qýraı bastady

Ekologııa • Búgin, 07:30

Ekologııa bárimizge ortaq

Ekologııa • Búgin, 07:27

Ýaqyt talaby týyndatqan oń úderis

Saıasat • Búgin, 07:16

Astyq pen etten tarshylyq kórmeımiz

Úkimet • Búgin, 07:10

Myńnan astam jumys orny ashylady

Ekonomıka • Búgin, 06:45

Umtylǵandar utady

Bıznes • Búgin, 06:41

Fermerlerdiń kóńili áli de kúpti

Ekonomıka • Búgin, 06:39

Sahara úniniń sańlaǵy

О́ner • Búgin, 06:37

Uqsas jańalyqtar