Álem • 27 Sáýir, 2020

Iemende tynyshtyq ornar túri joq

24 retkórsetildi

О́tken aptada Iemendegi atysty ýaqytsha toqtatý kelisimi aıaqtaldy. Osyǵan baılanysty Saýd Arabııasy beıbitshilik jóninde jańa kelissózder júrgizbek. Alaıda hýsıtter jaǵy usynystan bas tartty.

Koronavırýs pandemııasy men munaı qunynyń quldyraýy Saýd Arabııasyna ońaıǵa tıme­geni anyq. Sondyqtan Er-Rııad bıligi Iemendegi bes jyldan asqan azamattyq soǵysqa yqpal etýin barynsha tómendetpek. Osy maqsatta Saýd Arabııasy hýsıttermen mámilege kelýdi jón sanap otyr.

Esterińizge salsaq, Iemen­degi qarýly qaqtyǵys 2014 jyl­dan beri jalǵasyp keledi. Osy ýaqyttan beri shııtterdiń «Ansar-Alla» qozǵalysyna jatatyn hýsıt kóterilisshileri úkimet áskerimen soǵysyp jatyr. Saýd Arabııasy sýnnıtterdiń basyn qosyp, koalısııa quryp, 2015 jylǵy naýryzdan bastap azamattyq soǵysqa aralasqan-dy. Úkimet áskerine bolysqan olar talaı márte hýsıtterge qarymta soqqy jasady.

Alaıda hýsıtter 2014 jyly Iemen astanasy Sanany basyp alyp, úkimetti Saýd Arabııasyna qashýǵa májbúrlegen-tuǵyn. Sodan beri qarýly qaqtyǵystar sál saıabyrsyǵanymen, múldem toqtaǵan joq. Halyqaralyq qoǵam­dastyq hýsıt kóterilis­shi­lerin Iran qoldaıdy dep aıyptady. Alaıda ony Tegeran da, hýsıtter de joqqa shyǵardy.

О́kinishke qaraı, BUU-nyń beıbit kelisimge kelý jóninde áre­ketteri nátıje berer emes. Bú­ginge deıin osy elde myń­daǵan adam qaza taýyp, mıl­lıonǵa jýyq ıemendik bosqynǵa aınaldy.

BUU tarapy usynǵan beı­bit kelisim jasasýǵa buǵan deıin eki tarap ta ynta tanyt­pa­ǵan. Joǵaryda aıtyp ót­keni­mizdeı, munaı baǵasynyń qul­dyraýy men koronavırýs Saýd Arabııasynyń kózqara­syn ózgertti. Áıtse de hýsıtter ózderi qoıǵan talaptar oryn­dal­ǵanda ǵana ústel basyna otyratynyn jetkizdi. Máselen, kóterilisshiler ózderiniń qara­maǵyndaǵy Iemenniń soltús­tik bóliginen blokadany alyp tastaýdy talap etip otyr. Son­daı-aq Sanamen aradaǵy áýe qa­tynasyn qaıta qalpyna kel­tirýdi surady.

«Bizdiń talabymyz óte qara­paıym. Elimizden ketińder, blokadany alyńdar, bombalaý­dy doǵaryńdar», deıdi kóteri­lis­shiler basshylarynyń biri Muhammed Álı ál-Hýsı.

Sonymen qatar hýsıtter Iemende sheteldik kúshterdiń bolmaýyn, koalısııaǵa múshe memleketter qıraǵan úılerdi, zaýyttardy jáne dúkenderdi qalpyna keltirý shyǵynyn kóterýdi, jumysshylardyń jalaqysyn 10 jyl boıy tólep turýdy surap otyr. Sonda ǵana kóterilisshiler Er-Rııadqa kelip, kelisimge qol qoımaq. Buǵan deıin hýsıt basshylary mámile jasasý tek shetelde júzege asatynyn málimdegen edi.

Saýd Arabııasy men Iemen úkimeti BUU-nyń usynysyn qabyldap, elde tynyshtyq ornatýǵa múddeli ekenin bil­dir­di. Alaıda kóterilisshiler uıym­nyń usynysyna múldem qarsy. Joǵaryda aıtylǵan talaptardan bólek, hýsıtter Saýd Arabııasyn Iemenniń úkimet basshysy Mansýr Hadıdi qolda­maýy tıis dep esepteıdi. Degenmen, kóterilisshiler Iranmen aradaǵy baılanysty úzýge qulyqty emes.

Halyqaralyq qoǵamdas­tyqtyń Iemendegi azamattyq soǵysqa qatty alań­daýynyń taǵy bir sebebi – koronavırýs pandemııasy. Ázirge eldegi jaǵdaı beımálim. Sáýirdiń ba­synda bir adamnyń vırýs juq­tyrǵany anyqtaldy degen aqparat taraǵan. Keıin onyń saý ekeni belgili boldy. Alaıda COVID-19 juqtyr­ǵandar týraly naqty málimet aıtý qıyn. Alda-jalda vırýs epıdemııalyq sıpat alsa, el bıligi ony baqylaı almaı qalýy ábden múmkin. О́ıtkeni Iemendegi aýrýhanalarda maman jetispeıdi, qural-jabdyqtar joqtyń qasy. Tipti keı kezde elektr jaryǵy óship qalady. Qysqasy, Iemendegi jaǵdaı máz emes.

Hýsıtterdiń talabyn ha­lyq­­­aralyq qoǵamdastyq ta, Saýd Arabııasynyń da qanaǵat­tan­dyrýy ekitalaı. Birin­shiden, elge áke­li­netin taýarlar men munaı ónimderi porttar arqy­ly kir­gizi­ledi. Iаǵnı blokada bar degen syltaý shyndyqtyń aýyly­nan alys jatyr.

Ekinshiden, Iemen úkimetin halyqaralyq qoǵamdastyq moıyndaǵan. Ádil saılaý ar­qyly saı­lanǵan. Eger úki­metti qol­daýǵa kelgen shetel­dik ásker el­den ketse, bul BUU-ǵa da, halyq­aralyq qoǵam­dastyqqa da, Saýd Arabııasyna da syn bolar edi.

Muny hýsıtter de, Saýd Ara­bııasy da jaqsy túsinedi. Wall Street Journal-dyń pa­ıymdaýynsha, kóterilisshiler múmkin emes talap qoıý arqyly kelissózderge yntasyz ekenin ańǵartty.

 

Sońǵy jańalyqtar

Qazaqstanda jol sapasy qashan jaqsarady?

Qazaqstan • Búgin, 12:00

Aqmolada joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 otbasy baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Sport • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

Úńgir (úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 07:17

«Oqyǵan azamattyń» derti...

Ádebıet • Búgin, 07:15

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

Tarıh • Búgin, 07:10

Tarıhtyń taǵylymyna taǵzym

Tarıh • Búgin, 07:07

Endi sol zulmattar qaıtalanbasyn!

Pikir • Búgin, 07:00

Tramp býnkerge tyǵyldy

Álem • Búgin, 06:57

Temirtaýda qazaq baspasózi joq

Qoǵam • Búgin, 06:54

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Rýhanııat • Búgin, 06:50

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

Ekologııa • Búgin, 06:48

Uqsas jańalyqtar