Aımaqtar • 27 Sáýir, 2020

Jándeli batyr qyz

849 retkórsetildi

Bul saı sodan bastap Jándeli saıy atalyp ketedi.

Baıjigit rýyndaǵy alty Jumyqtyń biri Qojannyń nemere qyzy Jándeli Esenqulqyzy shamamen 1732 jyly Mańyraq qoınaýynda dúnıege kelgen.

1750 jyldary bastalǵan qazaq-qalmaq arasyndaǵy Shorǵa soǵysy ýshyqqan tusta asqan erligimen kózge túsip, el jadynda qalǵan. Sol kezde Qońqa bastaǵan biraz qalmaq tym-tyraqaı qashqan negizgi jasaqtan bólinip, Mańyraq taýyna tyǵylyp, qazaq batyrlarynyń uzap ketken oraıyn paıdalanyp, artta qalǵan elge shapqynshylyq jasaıdy. Osy kezde Jándeli Esenqulqyzy at qulaǵynda oınap, qylysh ónerin úırenip, jattyǵyp júrgen kezi bolatyn. Ol aýylǵa qaraı bettegen jaýdy kórip, tezdetip er adamsha kıinip, saýyt-saıman asynyp alyp, aýylda qalǵan azamattardy bastap, uran salyp, qalmaqqa qarsy shabady. Qońqa áskerin Mańyraq taýynnyń saıyna qaraı, ıaǵnı qazirgi Jándeli atanyp ketken saıǵa qaraı yǵystyra qamap, kún-tún soǵysyp, saıdy qyzyl qanǵa boıaıdy. Qalmaq áskerleri kóp shyǵynǵa ushyraıdy. Aqyry Qońqa jekpe-jek jarııalaıdy. Ol jekpe-jekke shyǵyp, Qońqa batyrmen naızalasady. Ony attan aýdaryp túsirgen batyr qyz kókiregine qylyshyn tirep turǵan sátte Qońqa qylysh urý kezegin surap, eger qoldan qarý tússe, jeńilgenin moıyndaıtyn bolyp kelisedi. Bul joly da Jándeliniń kúshi basyp, qylyshty úıirip qalmaqtyń keńirdegine tireıdi. Biraq, batyr qyz ony óltirmeı, quralyn tastaı salyp kete barady. Qalmaq óziniń jeńilip qalǵanyna namystanyp, jerde jatqan qylyshty julyp alyp, beıǵam ketip bara jatqan Jándeliniń tý syrtynan sermep qalady. Batyr qyzdyń basy domalap túskende, kıip júrgen dýlyǵasy yrshyp bólek ketedi. Sol kezde Jándeliniń túıip órgen uzyn burymy jaıylyp, jerde qalady. Qalmaq batyr domalap ketken bastyń jas qyz ekenin kórgende, óz kózine ózi sene almaı sileıip turyp: «Áttegen-aı, bul qyz bala eken ǵoı, ýádeni buzyp basyn beker shaptym, qazaqta mundaı da batyr qyz bar ma? Mundaı batyr qyz qazaqta endi týmas, on eki de bir gúli ashylmaǵan boı jetken arýdy qara basyp óltirip, qapyda qaldym. Meniń jolym endi bolmas. Jazyqsyz jatqan qasıetti eldiń qanyn tókken aýyr bolady» dep ókinish arqalaıdy.

Bılik aıtyp, el basqarǵan, danyshpan danasy bar,

Eldi jaýdan qorǵaıtyn batyr ul-qyz tapqan anasy bar.

Shiliktideı qutty meken dalasy bar,

Altyn Saqtyń ejelgi han orda qalasy bar,

Bul aranyń baılyǵyn qyzǵanbaımyn,

Qaıtyp shabatyn jaý bolyp, qoldy qanǵa bulǵamaımyn,

Osy ómirdegi jeńisim de, jeńilisim de búgin boldy,

Batyr qyzdyń qany moıynyma qaryz bolyp qalsyn,

At basyn aılanyp qaıtadan bura almaımyn, - dep zar tókken jaý batyry máńgilik izin sýytqan eken.

El bolyp jınalyp, Jándeli batyr qyzdyń súıegin qaza bolǵan jerine arýlap jerleıdi. Bul saı sodan bastap Jándeli saıy atalyp ketedi.

“Jaıratqan jaýyn Jándeli qyz,

Qanymen jazyp tarıhqa qaldyrdy iz.

El úshin sheıit bolǵan batyr Ana,

Bastaý bolyp, qur saıda jatyr aǵyp kóz jasyńyz”, – dep jyrǵa arqaý bolǵan arý qyzdyń móldiregen kóz jasy saıdyń basynan bastaý bolyp aǵady. Halyq ony uzaq jyldar boıy qasterlep, “sharapaty bar Jándeliniń kóz jasynan paıda bolǵan qasıetti bastaý” dep kıe tutqan.

                                                                             

Saılamǵazy Allabergenuly,

shejireshi

Shyǵys Qazaqstan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Qostanaı oblysynda joldar jóndeledi

Aımaqtar • Búgin, 18:07

Elbasy Baýyrjan Baıbekti qabyldady

Elbasy • Búgin, 17:57

Qazalyda 42 joba júzege asady

Aımaqtar • Búgin, 17:47

300 baspaǵa sýbsıdııa beriledi

Aımaqtar • Búgin, 17:37

«Baıqońyr» ǵarysh keshenine - 65 jyl

Aımaqtar • Búgin, 17:30

Qazaqstandyq ásker qatary tolyqty

Aımaqtar • Búgin, 16:57

Búgin «Tarzannyń» týǵan kúni

Sport • Búgin, 16:29

Aptap ystyqta qalaı qorǵanamyz?

Aımaqtar • Búgin, 14:57

Balalar arasynda baıqaý uıymdastyryldy

Aımaqtar • Búgin, 13:27

Úsh oblysta egis jumystary aıaqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

«Baqytty balalyq» onlaın konserti ótti

Aımaqtar • Búgin, 12:20

Qaraǵandy oblysynda 24 adam KVI juqtyrdy

Aımaqtar • Búgin, 12:13

Qazaqstanda jol sapasy qashan jaqsarady?

Qazaqstan • Búgin, 12:00

Uqsas jańalyqtar