Qoǵam • 06 Mamyr, 2020

Eren eńbek hám urpaqtar sabaqtastyǵy

52 retkórsetildi

Aýmaǵy at shaptyrymdaı jerdi alyp jatqan Edilbaı soryn jaǵalaǵan jyralarmen jan-jaqqa aqqan sýdyń jınalatyn jerin halyq arasynda Qaırań kóli dep ataıdy. Jaratýshynyń qudiretin osy jerden-aq baıqalyp tur. Álemdi jeti kúnde jasaǵan jaratýshy emdik qasıeti bar qara balshyqty, tuzdy sordyń jaǵalaýyna sýy tushy, balyǵy shopyrlaǵan kóldi sheber ornalastyrǵan. Alystan kóldi jaǵalaı ornalasqan mal baqqan aýyldardyń qostary kózge shalynady.

Ár jerde shuraıly jaılaýdyń shúıgin shóbinde jaıylǵan tórt túlik mal. Qaırań kólimen bite qaınasqan jar­qa­baqty jyranyń boıynda Jumaǵul­dyń da qosy bar. Eseıgeli qolyna mal­shy taıaǵyn ustaǵan, talaı qıly zamandy basynan ótkizgen Jumaǵuldyń 60-ty alqymdaǵan, boıynda kúsh-qýaty taý­sylmaǵan shaǵy edi. Jaılaýda ja­ıyl­ǵan saýlyqtarǵa qarap otyrǵan mal­shynyń oıy tereńge boılaǵandaı. Nazaryn sor­dyń arǵy betindegi saǵymdy kók­jıek­ke qadaǵan...

Bul soǵystan keıingi beıbit zamannyń nyshany bar 1956 jyl edi. Sol jyldan bastap Jumaǵul shopan atanyp, ujymshardyń qoıyn baqty. Balasy Orashty qasyna alyp, atakásip – mal baǵýdyń qyr-syryn úıretti. Eli úshin etken eńbegi esh bolmaǵan Jumaǵul atamyz sol jyldary Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy. Keıin zeınetke shyǵyp, qolyndaǵy malshy taıaǵyn balasyna bergen Jumaǵul aqsaqal keıingi urpaqtary da osy kásipten aınalysady dep oılamaǵan da shyǵar? Mal baǵyp, qut daryǵan qara orynnyń aýyldastar ara­synda Jumaǵul qystaǵy atanýy da zań­dylyq bolar? Iá, áńgimemizdiń tór­ki­nin ózderińiz baıqaǵandaı, násibin ata kásipten tapqan, eren eńbek hám ur­paq­tar sabaqtastyǵyna jalǵasqan áýlet týraly bolmaq.

Halqymyzda ǵasyrlar boıy ata­dan balaǵa dástúrli jalǵasyn taýyp kele jatqan kásiptiń biri – mal sharýa­shy­ly­ǵy. О́risi tórt túlikke, qonysy qutqa toly qazynaly Qaztalov óńirinde sharýa­nyń kózin tapqan otbasylar kóp. Solar­dyń biri – Qaztalov aýyldyq ok­rý­ginde qonys tepken Malaevtar áýle­ti. Atasy Jumaǵul, odan keıin áke­si Orash bastaǵan isin Nurlan aǵa­myz jalǵastyryp otyr. Ol qazirgi tańda «Dýlat» sharýa qojalyǵyn bas­qa­rady. Qojalyq aýdan ortalyǵynan 20 shaqyrymdaı jerdegi Qýandyq qys­taǵynda ornalasqan. Búginde sharýasy shalqyǵan sharýashylyq 180 iri qara mal, 700-deı qoı-eshki, 170 jylqy ósirip otyr. Sharýashylyq asyl tuqymdy mal ósirýdi de qolǵa alýdy josparlaýda. Sharýashylyqpen qatar mal baqqan áýlettiń Qaztalov aýylynda azyq-túlik, et dúkeni jáne halyqqa qyzmet kórsetetin ashanasy bar. Maldan nesibesin tapqan áýlet 20 adamdy turaq­ty jumyspen qamtýda. Qojalyqta 10, 20 jyldan beri úzilissiz qyzmet jasap júrgen aýyl azamattary barshylyq. Solardyń qatarynda Berik Aqbolatov, Gúlbaram Zaınýllınalardy atap aıtýǵa bolady. Áýlet tizginin ustaǵan Nurlan aǵamyz ómirlik jubaıy Mánshúk ekeýi Dýlat, Abat esimdi uldardy tárbıelep uıaǵa qondyrsa, qyzdary Symbat 11-synyp oqýshysy. Bul kúni úlken uldary Dýlat Oral qalasynda turyp, qyzmet etýde. Al Abat ákesiniń isine aralasyp, jeke kásipker atanyp úlgerdi. Atadan qalǵan kásipte baǵy janǵan Abat mal baǵýmen qatar saýda dúkenderi men ashanany basqarady.

Bala kúninen eńbekke aralasqan Nurlan Malaev atasy men ákesiniń eńbek jolyn úlgi tutty. Mektep biti­rip, el aldyndaǵy áskerı boryshyn óte­gen­nen keıin, atakásipke aralasty. Atasy Jumaǵul men ákesi Orash ta negizinen ujymshardyń qoıyn baqty. Allanyń er-azamatqa berer eń úlken syıy – týǵannan zııaly, peıili keń, meıirimi mol, ıbasy men ımany bar, keshirimdi zaıybyn jolyqtyrýy. Jaqsyny jazbaı tanyp, jańylmaı jar tańdaý ne úshin qajet? Sebebi bolashaq áýlettiń, urpaǵyńnyń jaınap-jaıqalyp ósýi áıel zatyna tikeleı baılanysty. Nurlan aǵamyz osyndaı ıbaly Mánshúkteı ómirlik jaryn kezdestirip, 1982 jyly úlkenderdiń aq batasyn alyp, shańyraq kóteredi. «Áıel – úıdiń yrysy» degendeı, keıipkerimiz – Nurlan aǵamyz otanasynyń boıynan qazaq analaryna tán asyl qasıetterdi kóre de, tap basyp tanı da bilgen. Shyn máninde, eki jaqsyny qudaı qosqan. Malaevtar áýletiniń yrysy tasyǵan, yntymaǵy jarasqan, balaly-shaǵaly, nemereli bolyp ósip-óngen, máýeli otbasyna aınalýy – otbasy ıeleriniń «bir qoldan jeń, bir jaǵadan bas shyǵarǵan» aýyzbirliginiń arqasy ekeni shúbásiz. Ata jolyn jalǵastyrǵan Nurlan jubaıy Mánshúkpen birge 1987 jyly qazirgi qut mekenine Qýandyq qystaǵyna kelip, keńshardyń bir otar qoıyn baǵýǵa sheshim qabyldaıdy. Sol jyldary biraz qıyndyq bolǵanyn búginde jymııa eske alady aǵamyz.

– Myna qystaqty otyz úsh jyldan beri mekendep kelemin. Qyryq jylǵa jýyq mal baqtym. Qoı baqqan jyldary abyroısyz bolǵan emespin. Jyl saıyn otardan otar órgizdim. Eńbegim esh bolmady. Eń alǵash ákemizden bólinip, óz aldyma keńshardyń qoıyn baǵýǵa bel býǵan kezimde talaı qıyndyqtar bolǵany ras. Biraq sol beınetti ómirdiń zeınetin búgin kórip otyrmyz, – deıdi. Osy jerde otaǵasynyń áńgimesin jalǵaǵan jary Mánshúk apaı: – jas kúnimizde ot jaǵyp, kúl shyǵardyq. Kúnine otyz sıyrǵa deıin saýdym desem, adam nanbaıtyn shyǵar? Sonyń bári sol kezdiń turmysy ǵoı, – dep qostady. Eńbek degen qaǵıdany ómirlik ustanymyna aınaldyrǵan aq jarqyn aǵamyzdyń bul kúnde el syılaǵan azamat, abzal áke, ardaqty ata, sútteı uıyǵan otbasynyń aqylmany bolyp otyrǵanyn kózimizben kórip, bilip júrgendikten de bul sózderine ımandaı ılanamyz.

Malaevtar áýleti kásipterin damy­tý­men qatar árkez qaıyrymdylyq jasaý­dan taıynǵan emes. Aýdandaǵy az qam­tylǵan, kóp balaly otbasylardy ju­myspen qamtýmen qatar olarǵa qol­da­rynan kelgenshe kómektesip júr.

Adal eńbekpen kelgen bedel de, dáýlet te bir Allanyń bergen nesibesi. Ur­paqtan-urpaqqa mıras bolǵan malshy mamandyǵy Malaevtar áýleti úshin qas­terli de qasıetti ekenine olardyń eńbek joldaryn paraqtaǵanymyzda kózimiz jetti. Jumaǵul aqsaqaldan bastap atadan balaǵa mura bolǵan kásipti dóńgeletken Malaevtardy – «Eńbek áýleti» dep ataýǵa tolyq negiz bar. Búgingi tańda atadan balaǵa, baladan nemerege, nemereden shóberege jalǵasqan kásipte júrgen áýlettiń jalpy eńbek ótili 270 jyldy quraıdy. Muratqa jetkizetin, ómirdi sándi de saltanatty, mándi de maǵynaly etetin – eńbek. Olaı bolsa eńbek joldary kópshilikke úlgi bolǵan Malaevtar áýletine aldaǵy ýaqytta tabys pen bereke tileımiz!

 

Qaırat JAQYP

 

Batys Qazaqstan oblysy,

Qaztalov aýdany

 

Sońǵy jańalyqtar

Shymkenttik 2000 jas jumyspen qamtylady

Aımaqtar • Búgin, 14:01

Júzdegen turǵynǵa jumys tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 12:44

Qaraǵandy: Tarıh taǵylymyna taǵzym

Aımaqtar • Búgin, 10:15

Ǵataýlın qalaı halyq jaýy boldy?

Tarıh • Búgin, 10:00

Aýylda sport kesheni salynýda

Aımaqtar • Búgin, 09:28

QHL qyrkúıekte bastalady

Sport • Búgin, 08:09

Resmı shara bir jylǵa shegerildi

Sport • Búgin, 08:04

Stadıonǵa barýǵa ruqsat

Sport • Búgin, 07:45

Dala folklorynyń antologııasy

Rýhanııat • Búgin, 07:23

Jyr-dastandar – jańa formatta

О́ner • Búgin, 07:20

Uqsas jańalyqtar