Álem • 06 Mamyr, 2020

Ozeola Makkartı oqıǵasy: Afroamerıkalyq qyz qalaı fılantrop boldy?

118 retkórsetildi

Sizdi buryn sońdy «О́mir boıy adamdar este saqtaýy úshin qandaı áreket jasaýym kerek?» degen suraq tolǵandyrdy ma? Álemge áser etý úshin adamǵa qandaı deńgeı men ataq kerek? Ozeola Makkartı esimi Amerıka halyqtary arasynda tanymal. О́mir boıy kir jýyp, turmystyń beınetin kórse de, Ozeola Makkartı óziniń oqıǵasymen kópke úlgi bola bildi.

Ozeola Makkartı 1908 jyly AQSh-tyń Mıssısıpı shtatynda dúnıege kelgen. Qarapaıym otbasynda ómirge kelgen ol bala kezinen bastap medbıke bolýdy qalaıdy. Ońtústik Mıssısıpı ýnıversıtetinen bilim alsam degen asqaq armany bolady. Biraq taǵdyrdyń tálkegimen naýqas apasyna qaraý úshin mekteptegi oqýyn tastaýǵa májbúr bolady. Anasy birneshe jumys istese de, qarajat jetpeıdi. Osylaısha Ozeola kir jýýshy bolyp jumys isteıdi. Kúni boıy istegen aýyr jumysynyń aqysyna birneshe dollar alady. Kúnderdiń kúninde ol Mıssısıpıdegi Tuńǵysh Ulttyq bankine kelip, jınaqtaýshy shot ashýyn ótinedi. Ár jumys kúniniń sońynda bankke soǵyp, bir jarym dollaryn qaldyratyn. Qyzdan aqshany ne úshin jınap jatqanyn suraǵanda, ájem úshin dep jaýap beredi. Onyń ájesi 1944 jyly dúnıe salady. Alaıda, Ozeola burynǵy ádeti boıynsha kún saıyn banktegi esepshotyna aqsha qaldyratyn. 70 – jyldarǵa qaraı onyń anasy men apasy ómirden ótti. Bankter birese jabylyp, birese ashylyp nemese biriktirilip, onyń esepshoty birinen ekinshisine ótedi. Birde bank qyzmetkerleri Ozeolaǵa qarjynyń jartysyn oblıgasııalyq qorǵa aýdarýdy usynady. Ol eshqandaı mán bermesten bul usynysqa kelisedi. Ozeola aǵashtan jasalǵan eski úıde jalǵyz ózi turyp, 75 jyl boıy kir jýýshy bolyp jumys isteıdi. Onyń eshqashan jeke kóligi bolǵan emes, biraq adamdarǵa kómektesýge qaýqarly edi.

vvv

1995 jyly Pol Loglın esimdi bank qyzmetkeri sońǵy aptada Ozeolanyń bankke kelmegenin eske túsiredi. Túski úzilis kezinde oǵan kirip shyǵýdy oılaıdy. Ozeola óziniń aýyryp qalǵanyn, degenmen, ózin jaqsy sezinetinin aıtyp, kelesi aptada jumysqa shyǵatynyn, tıisinshe aqshasyn alyp bankke baratynyn jetkizedi. Bank qyzmetkeri Pol sharshańqy bolsa da júzinde kúlkisi bar Ozeolanyń kúndelikti aýyr jumys saldarynan artrıtpen aýyratynyn túsinedi.

Bankke oralǵan soń ol Makkartı hanymyń aktıvteri jarty mıllıon dollardan asqanyn kórip, tańǵalady. Kóp uzamaı Makkartı hanym bankke kelip, bul jańalyqtan qulaǵdar bolady. Ol bul qýanyshty habarǵa senbeı, Pol ázildep jatyr dep oılaıdy. Esepshotyndaǵy sıfrlardy kórgen soń, «Eger siz bul jerde eshqandaı shıkilik joq ekenine senimdi bolsańyz, endeshe, aqsha bankte jata bersin», - deıdi Ozeola Makkartı. Bank qyzmetkerleri endi oǵan jumys isteýdiń eshqandaı qajettiligi bolmaıtynyn, jınaǵan aqshasyna ómir súrýge bolatynyn túsindiredi. Biraq Ozeola aqsha úshin jumys istemeıtinin, aınalasyna paıdaly bolýdyń unaıtynyn aıtady. «Al bankte jınalǵan qarajatty ne isteımiz?», - dep suraǵanda ol ne dep jaýap bererin bilmeı, abdyrap qalady. Sonda Pol Loglın qaltasynan 10 monetany shyǵaryp, «Makkartı hanym, eger sizde 10 moneta bolsa, qaıter edińiz?», - dep suraıdy. Sonda Ozeola Makkartı bylaı dep jaýap beredi: «Bireýin shirkeýge berýshi edim. Men ómir boıy sóıtip kelem, ári qaraı da solaı jalǵastyramyn. Úsheýin týysqandaryma beremin. Olar óte jaqsy adamdar, qamqor bolýǵa laıyqty jandar. Qalǵan altaýyn Ońtústik Mıssısıpı ýnıversıtetine berińizder».

Onyń sheshimin estigen jurt tańdanysyn jasyra almady. «Al siz ózińizge qaldyrmaısyz ba?» dep suraǵanda «Meniń ózimdi asyraýǵa shamam jetedi» dep jaýap beredi.

ssss

1995 jyly Ońtústik Mıssısıpı ýnıversıtetinde 250 myń dollar qarajatqa fond ashylady. Atalmysh fond Mıssıpıdegi afroamerıkalyqtardyń tegin bilim alýyna múmkindik berdi. Bul oqıǵa shtat turǵyndarynyń arasynda taralyp, keıin búkil el habardar boldy. Júzdegen adamdar fondqa qarjy jiberetin boldy.

Ozeola Makkartı Ońtústik Mıssısıpı ýnıversıtetine óte jaqyn tursa da, bala kezinen armandaǵan oqý ornyna kirmegen. Ýnıversıtetke kirgende stýdentter jarty saǵat boıy qol soǵyp, qurmetpen qarsy alady. Eki kúnnen keıin ony fýtbol stadıonynyń ashylýyna shaqyrady. Stadıonǵa 30 myń adam jınalǵan. Shtat gýbernatory bul kúndi Ozeola Makkartı kúni dep belgileıdi.

sss

1996 jyly Ozeola Makkartı olımpıada alaýyn Mıssısıpı shtaty boıymen alyp júredi. BUU O. Makkartıdy arnaıy syılyqqa usynady. Odan keıingi tórt jyl ishinde 300-ge jýyq syılyq pen marapatqa ıe bolady.  Onyń bul is-áreketine tańdanǵan AQSh prezıdenti Bıll Klınton memlekettik syılyq tabystaıdy. O. Makkartı sońǵy elý jylda alǵash ret alys saparǵa shyǵyp,  Nıagara sarqyramasyna barady. Bul onyń ómirindegi jalǵyz saıahaty edi.

1999 jyly 26 qyrkúıekte Ozeola Makkartı 92 jasqa qaraǵan shaǵynda ómirden ótti. Ol qurǵan fondtyń tegin grantyn alǵash ret orta mektepti bitirgen 18 jastaǵy Stefanı Ballok ıelenedi. Stefanı kózine jas alyp, Makkartı hanymnyń  ózi armandaǵandaı afroamerıkalyq qyzdyń osy ýnıversıtetten shyǵyp kele jatqanyn kórmeı ketkenine ókinetinin aıtady.

P.S. Osylaısha Ozeola Makkartıdyń qaıtpas qaısar minezi men qarapaıym bolmysynyń arqasynda qanshama balanyń armany oryndaldy. Ol afroamerıkalyq balalardyń jarqyn bolashaǵyna sáýle syılady, qanshama adamnyń izgilikke umtylýyna áser etti. Myńdaǵan adamǵa kómegi tıgen fılantrop adamnyń oqıǵasy sizge de bir oı saldy degen úmittemiz...

Sońǵy jańalyqtar

ForteBank: Bir dollar – 388 teńge

Qazaqstan • Búgin, 15:35

Áke rýhynan qýat alǵan qaısar jan

Rýhanııat • Búgin, 11:54

Abylaıhannyń aq joly

Aımaqtar • Búgin, 10:05

Uqsas jańalyqtar