Sport • 11 Mamyr, 2020

Álemdik dodadaǵy alǵashqy júlde

41 retkórsetildi

Osydan dál 42 jyl buryn, ıaǵnı 1978 jyldyń 6-20 mamyr kúnderi Iýgoslavııanyń astanasy – Belgradta bokstan II álem chempıonatynyń jalaýy jelbiredi. Birden aıta keteıik, bul jarystyń bizder úshin jóni bólek. Sebebi, dáp sol Balqan taýy bókterinde Qazaqstannyń bylǵary qolǵap sheberleri álemdik dodadaǵy ózderiniń alǵashqy júldesine qol jetkizgen edi. Atap aıtsaq, 67 kılo salmaqta judyryqtasqan almatylyq Valerıı Rachkov aldyna jan salmaı, altyn tuǵyrǵa kóterildi. Mine, jýan judyryqty jigitter jınalǵan jahandyq jarysta jerlesterimizdiń jeńisti joly osylaı bastalǵan edi.

Bokstan álem chempıonaty tuńǵysh ret 1974 jyly Kýbanyń astanasy – Gavanada uıymdastyryldy. Biraq Bostandyq aralyna Qazaqstannan birde-bir boksshy barǵan joq. Arada tórt jyl ótkennen soń aıtýly dodany Belgrad qabyldady. Balkan taýynyń eteginde 41 memleketten kelgen 220-ǵa tarta bylǵary qolǵap sheberi baq synady. KSRO-nyń boksshylary barlyq 11 salmaqta óner kórsetip, solardyń altaýy jeńis tuǵyryna kóterildi. Naqtylap aıtsaq, Valerıı Lvov (63,5 kılo), Valerıı Rachkov (67 kılo), Vıktor Savchenko (71 kılo) teńdessiz dep tanylsa, Vladımır Sorokın (60 kılo) fınalda súrindi. Al Aleksandr Mıhaılov (51 kılo) pen Nıkolaı Erofeevke (81 kılo) qola medal buıyrdy.

KSRO-men qosa, qazaqstandyq jankúıerlerdi teńdessiz ónerimen tamsandyrǵan Valerıı Rachkov jaıynda aıtar bolsaq, ol 1956 jyly Almaty qalasynda ómirge keldi. Respýblıkalyq «Dınamo» sport qoǵamynda jattyǵyp, Stanıslav Boldyrevteı bilikti bapkerden tálim-tárbıe aldy. 1973 jyly Búkilodaqtyq jastar oıyndarynda top jaryp, qyraǵy mamandardyń nazaryna ilikti. Jetpisinshi jyldardyń ekinshi jartysynda qatarynan úsh ret KSRO chempıonatynda qarsylas shaq keltirmedi. 1976 jyly Monrealda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndaryna qatysty. Bastapqy qos básekede Fınlııandııa men Jańa Zelandııa ókilderin utqan jerlesimiz úshinshi kezeńde GDR boksshysy Iohen Bahveldke ese jiberdi. Dáp sol nemis jigiti atalǵan jarystyń jeńimpazy atandy.

2

1978 jylǵy álem chempıonatynyń shırek fınalynda Valerıı Rachkovtyń joly Iohen Bahveldpen qaıta qıysty. Belgradta jerlesimiz Olımpıada chempıonyna jer sıpatyp ketti. Jartylaı fınalda amerıkalyq Rýzvelt Grınniń tas-talqanyn shyǵardy. Bul báseke ekinshi raýndta toqtatyldy. Aqtyq aıqasta rıng qojaıyny Mıodrag Perýnovıch bizdiń jigittiń qarqynyna shydamady. Sóıtip, Almatynyń týmasy álem chempıony degen ataqqa qol jetkizdi. 

22 jasynda álem chempıony atanǵan qazaqstandyq boksshy aldaǵy ýaqytta da oza shabatynyna eshkimniń kúmáni bolǵan joq. Biraq Belgradtaǵy trıýmftan keıin Valerıı jıi súrine bastady. Máselen, 1979 jyly Máskeýde alaýy tutanǵan KSRO halyqtary Spartakıadasynyń aqtyq synynda Aleksandr Koshkınnen utylsa, 1980 jyly Dondaǵy Rostovta ótken Odaq birinshiliginiń jartylaı fınalynda Petr Galkınge jol berdi. Osy sátsizdikterden soń jerlesimizdiń Máskeý Olımpıadasyna qatysa almaıtyny anyq edi. Sodan keıin-aq sportqa degen qulshynysy kemigen Rachkov bylǵary qolǵabyn shegege ilýdi qup kórdi.

Jalpy 1974-1991 jyldar aralyǵynda álem chempıonatynyń jalaýy alty márte jelbiredi. KSRO tusynda Qazaqstannyń órenderi aıtýly jarysqa sırek qatysty. Atap aıtsaq, 1982 jyly Mıýnhende uıymdastyrylǵan aıtýly jarys­ta Serik Qonaqbaev (67 kılo) kúmis medaldi moınyna ildi. Kýbalyq Hose Lýıs Ernandes, ıtalııalyq Natale Skapellato jáne nıgerııalyq Roland Omorýıden basym túsken qandasymyz sheshýshi tusta amerıkalyq Mark Brılandtyń osal tusyn taba almady. Dál sol jarysta Serik Nurqazov ta (57 kılo) kúsh synasqan edi. Alaıda shırek fınalda ony amerıkalyq Bernard Greı toqtatty.  

1986 jyly AQSh-tyń Reno qalasynda ótken jarysta Qazaqstannan jalǵyz Beıbit Esjanov (51 kılo) baq synady. Bastapqy básekelerdiń birinde qandasymyz kýbalyq Pedro Orlando Reıesten utyldy. 

1989 jyly Máskeýde uıymdastyrylǵan dodada KSRO quramasy óz tarıhynda tuńǵysh ret Kýba qabyldandarynan ozyp, jalpy komandalyq esepte birinshi oryndy oljalady. Sol jarysta Temirtaýdyń týmasy Igor Rýjnıkov (63,5 kılo) altyn medaldi moınynda jarqyratty. Bastapqy básekelerde Seýl Olımpıadasynyń kúmis júldegeri, aýstralııalyq Grem Cheını men álem chempıonatynyń eki dúrkin júldegeri, Panamerıka oıyndarynyń eki dúrkin jeńimpazy, kýbalyq Kandelarıo Dýverheldi jolynan yǵystyrsa, jartylaı fınalda ıýgoslavııalyq Výkashın Dobrashınovıchti utty. Fınalda jerlesimiz Germanııanyń maqtanyshy Andreas Ottony san soqtyrdy. Máskeýde ótken sol jarysta Aleksandr Mıroshnıchenko (+91 kılo) kúmis medaldi enshiledi. Aqtyq aıqasta otandasymyz Kýbanyń alyby Roberto Baladoǵa ese jiberdi.

1991 jylǵy álemdik doda Sıdneıde ótti. Ol azýy alty qarys Keńes Odaǵynyń shańyraǵy shaıqalǵan tus edi. Sol kezderi ádildikti belden basqan  máskeýlik bapkerler Qazaqstannyń birde-bir boksshysyn Aýstralııaǵa aparmady. Al shyntýaıtyna kelsek, bizdiń elde ondaı qurmetke laıyq gúrzi judyryqty jigitter jeterlik edi. Sózimiz dáleldi bolý úshin aıtýly jarys qarsańynda ótken sońǵy eki KSRO chempıonattarynyń nátıjelerine zer salaıyq:

1990 jyl, Lýsk ( 1 altyn+ 4 kúmis+ 5 qola): Altyn – Kárimjan Ábdirahmanov (48 kılo). Kúmis – Nurlan Qalybaev (51 kılo), Vadım Prısıajnıýk (57 kılo), Igor Shıshkın (91 kılo) jáne Mıhaıl Iýrchenko (+91 kılo). Qola – Mereke Júsipov (51 kılo), Esbolat Nurmanov (51 kılo), Jumataı Túsipov (54 kılo), Baqytjan Amanbaev (60 kılo) jáne Serik О́mirbekov (91 kılo).

1991 jyl, Qazan (1 altyn+4 kúmis+4 qola): Altyn – Bolat Temirov (51 kılo). Kúmis – Bektas Ábýbákirov (48 kılo), Mereke Júsipov (54 kılo), Kámil Habıbrahmanov (75 kılo) jáne Igor Shıshkın (91 kılo). Qola – Kárimjan Ábdirahmanov (48 kılo), Murat Shaımov (51 kılo), Muhtar Japarqulov (60 kılo) jáne Nıkolaı Kýlpın (+91 kılo). 

Sóıtip, 1990 jáne 1991 jyldary ótken KSRO chempıonatynda Qazaqstannyń 20-ǵa jýyq óreni jeńis tuǵyryna kóterilgenine qaramastan, solardyń birde-bireýine Sıdneıge barý baqyty buıyrmady. Basqa da jarystarda jerlesterimizdiń ádiletsizdiktiń azabyn molynan tartqany barshaǵa málim. Eń ókinishtisi, KSRO-nyń týy astynda óner kórsetken jyldary sanaý­ly ǵana jigitterimiz álem chempıonatynda kúsh synasý qurmetine bólendi. Nátıjesinde nebári tórt júldege (2 altyn men 2 kúmis) qolymyz jetti.

Kóp keshikpeı Keńes Odaǵy kelmeske ketti. Táýelsizdiktiń tańy atqannan keıin Qazaqstan­nyń bylǵary qolǵap sheberleri 1993-2019 jyldar aralyǵynda álem chempıonattaryna 14 márte qatysyp, barlyǵy 46 júldege qol jetkizdi. Árıne, bul – orasan zor tabys! Osy jaıttyń ózi-aq qazaq boksynyń áleýetin anyq ańǵartyp tursa kerek!

 

Sońǵy jańalyqtar

Júzdegen turǵynǵa jumys tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 12:44

Qaraǵandy: Tarıh taǵylymyna taǵzym

Aımaqtar • Búgin, 10:15

Ǵataýlın qalaı halyq jaýy boldy?

Tarıh • Búgin, 10:00

Aýylda sport kesheni salynýda

Aımaqtar • Búgin, 09:28

QHL qyrkúıekte bastalady

Sport • Búgin, 08:09

Resmı shara bir jylǵa shegerildi

Sport • Búgin, 08:04

Stadıonǵa barýǵa ruqsat

Sport • Búgin, 07:45

Dala folklorynyń antologııasy

Rýhanııat • Búgin, 07:23

Jyr-dastandar – jańa formatta

О́ner • Búgin, 07:20

Sýret. О́zgeris. Qubylys

Rýhanııat • Búgin, 07:17

Baqyttyń berik bosaǵasy

Rýhanııat • Búgin, 07:13

Jańatastyq jas sheberler

Aımaqtar • Búgin, 07:09

Júıeli jumys jeńiske jetkizedi

Aımaqtar • Búgin, 07:08

Iz qaldyrǵan iri tulǵa

Qoǵam • Búgin, 07:06

Uqsas jańalyqtar