Qoǵam • 13 Mamyr, 2020

Súıinshi suraıtyn kún jaqyn

11393 retkórsetildi

«Elge el qosylsa qut» degen, jalpy dúnıe júzindegi demografııa máselesinde halyq sanynyń sońynda «nóli» kóp «dóńgelek» dataǵa jetýdi arnaıy atap ótý dástúri burynnan bar. Eldi eleń etkizetin mundaı aıtýly datalar Qazaqstanda da úlken qýanyshpen atalynyp ótip keledi. 1981 jyldyń 28 jeltoqsanynda Almaty qalasynda mıllıonynshy turǵyn dúnıege keldi. Ulty qazaq sábıge batyr Baýkeń batasyn berip, Baýyrjan degen at qoıyldy.

Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»

Odan keıin táýelsiz Qazaq­standa 11 mıllıonynshy qazaq pen 17 mıllıonynshy turǵyn­nyń dúnıege kelýi el mereıin bir ósirip tastady. 2012 jyldyń 28 jeltoqsanynda 11 mıllıo­nynshy qazaq Túrkistan obly­syndaǵy (burynǵy Ońtústik Qazaq­stan oblysy) kıeli Qazyǵurt qoınaýynda dúnıege keldi. Ol Málik pen Sholpan esimdi otan­dasymyzdyń otbasyn­daǵy Muhtar atty er bala edi. Muh­tardyń anasy – Sholpan aýyldaǵy mektepte muǵalim, aǵylshyn tilinen sabaq beredi. Málik – aýyl sharýashylyǵymen aınalysady. Baý-baqsha, jer óńdeý, mal bordaqylaý, mine, negizgi kásibi osy. Sol kezde Muh­tardan bólek bir qyzy, eki uly bar bolatyn. Osy maqalany jazý barysynda Málik Badambaevtyń ózimen de habarlastyq. «Muhtar qazir aýyldaǵy Qulmat О́mir­álıev atyndaǵy mekteptiń 2 synyp oqýshysy. Sabaq úlgerimi jaqsy. Shúkirshilik, Muhtar balam aqjoltaı bolyp, odan keıin Toqtar, Muhammed degen uldarym dúnıege keldi», dep aǵynan jaryldy Málik balýan.

Al elimizdiń 17 mıllıo­nyn­­shy turǵyny 2013 jyl­dyń 15-mamyr kúni Astana ýa­qytymen saǵat 23:10-da dúnıege keldi. Túrkistan oblysy, Saıram aýdany, Tasken aýylynda kindigi kesilgen sábıdiń týǵan kezdegi salmaǵy 3 kg. 670 gramdy, al boıy 53 santımetrdi qurapty. Sansyz babtar eli sanalatyn Saıram topyraǵynda shyr etip, búkil elimizdi qýanyshqa bólegen altyn ulǵa ata-anasy Altynbek degen esim berdi. Altynbektiń ákesi Murat ta jeke sharýa­men aınalysady, anasy Gúl­mıra – aǵylshyn tili pániniń muǵalimi. Altynbektiń buǵan deıin týǵan úsh aǵasy bar. Iаǵnı Nurbek, Jánibek jáne Asylbek degen balalar – atasy Esqara men ájesi Zábıranyń qo­lynda ósip, baýyrynda er­ke­lep, tárbıesin kórgen, úl­ken ónegeli otbasynyń órenderi.

«Alla qalasa, osy mamyr aıynyń 15-inde Altynbek balam jeti jasqa tolǵaly otyr. Bıyl 1-synypty bitiredi. Tasken aýylyndaǵy №115 Orazbaı atyndaǵy negizgi orta mektebinde oqyp júr. Nurbegim – stýdent, Jánibegim – 10 synypta, Asylbegim 6-synypta oqıdy. Balalarymyz aman bol­syn, úmitimizdi aqtasyn», deıdi Altynbektiń anasy Gúlmıra Saparbaeva.

Arada taǵy tórt jyl ýaqyt ótti. Sóıtip 2017 jyldyń 11 mamyrynda Almaty oblysy Taldyqorǵan qalasynda týǵan Múslıma Samatqyzy elimizdiń 18 mıllıonynshy turǵyny retinde tirkelgeni anyqtaldy. Sábıdiń ákesi – Samat Bestybaev, anasy – Dıana Omarhanova.

«Múslıma búgin úsh jasqa toldy. Ol dúnıege kelgende oblys ákimi páter syılaǵan bolatyn. Qazir Taldyqorǵan qalasynda sol páterde turyp jatyrmyz. Múslımadan úlken bir ulym bar. Jol­dasym ekeýmiz muǵalim bolyp jumys isteımiz» deıdi Mús­lımanyń anasy Dıana Omarhanova.

Mine, endi berekeli, mere­k­eli mamyr aıynda el tur­ǵyndary taǵy da joǵarǵy jaqqa eleńdep, súıinshi habar kútip otyr. Alla qalasa, osy aıda Qazaqstannyń 19 mıl­­lıonynshy turǵyny anyq­talýy tıis. Qarap otyrsaq, el mereıin asyrǵan Altynbek pen Múslımanyń dúnıege kelýi arasynda tórt jyl ýaqyt ótipti. Iаǵnı tórt jylda 1 mıllıonǵa kóbeıdik. Endi bul joly mıllıondy úsh jylda baǵyndyryp, 19 mıllıonǵa jetkeli turmyz. Bul elimizdiń demografııalyq mártebe­sin taǵy bir dáleldep, altyn qursaqty analarymyzdyń qatary artyp kele jatqanyn baıqatsa kerek. Bir jaǵy el turmysynyń jaqsaryp qalǵanyn da bildiretini anyq. Elimizde Táýelsizdiktiń kók týyn kótergen jyldary qazaq halqynyń úles salmaǵy nebári 37 paıyzdy quraıtyn. Sol jyldary: «Qazaq óz aldyna egemen el bola ala ma, joq, álde úles salmaǵy basym basqa ulttardyń jete­ginde kete me?» degen qor­qynyshty suraqtyń árbir qan­dasymyzdyń kókeıinde turǵany anyq. Allaǵa myń mártebe shúkirshilik, yntymaq pen birliktiń arqasynda osy dárejege jettik. Mine, osynyń bári Táýelsizdiktiń arqasynda múmkin boldy.

Laıym, elimiz aman, jur­tymyz tynysh bolyp, halqy­myzdyń sany arta bersin!

 

Sońǵy jańalyqtar

Shymkenttik 2000 jas jumyspen qamtylady

Aımaqtar • Búgin, 14:01

Júzdegen turǵynǵa jumys tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 12:44

Qaraǵandy: Tarıh taǵylymyna taǵzym

Aımaqtar • Búgin, 10:15

Ǵataýlın qalaı halyq jaýy boldy?

Tarıh • Búgin, 10:00

Aýylda sport kesheni salynýda

Aımaqtar • Búgin, 09:28

QHL qyrkúıekte bastalady

Sport • Búgin, 08:09

Resmı shara bir jylǵa shegerildi

Sport • Búgin, 08:04

Stadıonǵa barýǵa ruqsat

Sport • Búgin, 07:45

Dala folklorynyń antologııasy

Rýhanııat • Búgin, 07:23

Jyr-dastandar – jańa formatta

О́ner • Búgin, 07:20

Uqsas jańalyqtar