Boks • 13 Mamyr, 2020

Otandyq bokstyń oǵylany

435 retkórsetildi

El sportynda Bolat Jumadilovke eki birdeı tarıhı kórsetkish tıesili. Birinshisi, ol – qazaq boksshylary arasynan shyqqan tuńǵysh álem chempıony. Bul ataqqa qandasymyz 1999 jyly AQSh-tyń Hıýston qalasynda qol jetkizdi. Ekinshisi – Jumadilov eki Olımpıadanyń fınalynda kúsh synasqan Qazaqstandaǵy tuńǵysh jáne ázirge jalǵyz bylǵary qolǵap sheberi. Ol Atlanta men Sıdneıdegi jarystyń aqtyq synynda óner kórsetti. Bolattyń budan da basqa tolyp jatqan jetistigi baryn jankúıerler jaqsy biledi.

Jastar arasyndaǵy jarystarda óz qa­tarynyń aldy bolǵan dańqty Jambyl boks mektebiniń túlegi kóp keshikpeı eresekter dýynda da daralandy. 1992 jyly Tambovta ótken TMD chempıonatynda bas júldeni ol­jalaǵan Bolat kópshilik nazaryn birden ózine aýdardy. Jal­py sol jarysta Qazaqstan quramasy 4 altyn, 5 kúmis jáne 2 qola medaldy qorjynǵa salyp, komandalyq esepte ekinshi oryndy ıelendi. Bir keremeti, 48 kılo salmaq dárejesinde baq synaǵan úsh boksshymyzdyń barlyǵy da jeńis tuǵyryna kóterildi. Atap aıtsaq, Meıti Ismaılov qola alsa, Sultan Ábdirazaqov kúmiske qol sozdy. Al Bolat Jumadilov TMD chempıony atandy.

Kelmeske ketken Keńes Oda­ǵynyń asa jeńil salmaqtaǵy úzdigi atanǵan 19 jastaǵy jigit­tiń Barselonada alaýy tutan­ǵan Olımpııa oıyndaryna qa­tysýyna esh kedergi bolmaýǵa tıis edi. Sebebi ile-shala qan­dasymyz Seýlde ótken «A» dá­re­jeli lısenzııalyq týrnırge qatysyp, Olımpıada joldamasyna ıelik etti. Osydan keıin Bolattyń Barselonada ju­dyryqtasatynyna eshkimniń kúmáni bol­ǵan joq. Biraq qazaqtyń ulyna ondaı baq buıyrmady. Aramza bapkerler jeme-jemge kelgende ádildikti belden basty. TMD qura­masy sapynyń ózge múshelerimen birge Pıreneı túbegine attanǵan Jumadilovtiń sharshy alańǵa shyqpaıtyny eń sońǵy sátte belgili boldy. Bap­­kerlerdiń tańdaýy TMD chem­­pıonatynyń jartylaı fınalynda bizdiń órennen ońbaı utylǵan Vladımır Ganchenkoǵa tústi.

Bolat aıtady: Ispanııaǵa Qa­zaqstannan tórt boksshy attan­dyq. Men, Bolat Temirov, Arkadıı Topaev jáne Nıkolaı Kýl­pın. Qurama bapkerleri qazaq­tardy kópsinse kerek, áı­teýir Ispanııaǵa tabanymyz tıgen bette bizge qyryn qaraı bastady. Áýejaıdan túsip, qonaqúıge kelgende olar áýeli Bolat Temirovke kılikti. Arada úsh táýlik ótken soń dál salmaq ól­sheý rásimi bolatyn kúni Ana­­­tolıı Kopsev meni jeke sha­qyryp alyp, Ganchenkomen almastyratynyn aıtty. Kóńilim sý sepkendeı basylsa da, ún­degen joqpyn. Bas bapker «Jas­­syń, bolashaǵyń alda, áli Olım­pıadanyń talaıyn kóresiń» dep túlki­bulańǵa saldy. Qoldan keler dármen bolmaǵan soń tek bas ızedim de otyrdym. Sońǵy eki birdeı KSRO chempıonatynda 51 kılo salmaq dárejesinde qarsylas shaq keltirmegen Bolat Temirovtiń ózine qııanat jasaý­dan tartynbaǵan bapkerler me­ni qaıtsin. Sodan jarys­ty kó­rermen retinde tamashala­dym. Bul Olımpıada TMD qu­ra­­masy úshin sátsiz aıaqtaldy – komandaǵa eki júlde ǵana bu­ıyrdy. Ýkraınalyq Rostıs­lav Zaýlıchnyı kúmis alsa, grýzııalyq Ramaz Palıanı qolany qanaǵat tutty. Meni almastyrǵan Vla­dımır Ganchenko tusaýkeser kez­desýiniń ekinshi raýndynda ma­jarstandyq Pol Lakatoshtan tas-talqan bolyp utyldy. Al Seýldegi týrnırde menen taıaq jegen fılıppındik Roel Velasko qola medaldy moınyna ildi.

Qazaqstan táýelsizdik alǵan­nan keıin Jumadilovtiń de jul­dyzy jarqyraı jandy. 51 kılo salmaq dárejesine aýysqan ol 1994 jáne 1995 jyldary qata­rynan eki ret Azııa chempıony atandy. Tegerandaǵy tartystyń qorytyndysy boıynsha oǵan eń keremet tehnıkasy úshin arnaıy syılyq tabys etildi. 1995 jylǵy dúnıejúzilik dodada kúmispen kúptelse, 1997 jyly qo­la medaldy enshiledi. Sol jy­ly Shyǵys Azııa oıyndarynda aldyna jan salmady. 1999 jyly sary qurlyqtyń bar­lyq myqtysy jınalǵan ja­rysta úshinshi oryndy ıelendi. Onyń syrtynda kóptegen asa iri halyqaralyq týrnır, bir­qatar matchtyq kezdesý bar. Sol básekelerdiń barlyǵynda Bolat namys týyn bıik ustady.

Bolat Jumadilovtiń sporttyq mansabyn­daǵy eń mańyzdy úsh jarys jaıynda biz joǵaryda jazdyq. Endi solarǵa jeke-jeke toqtalaıyq. 1996 jyly Atlanta Olım­pıadasynda qandasymyz keremet óner kór­setkenine san mıllıon jankúıer kýá. Bastapqy básekelerdiń barlyǵynda basym­­dyq tanytqan ol jartylaı fınalda óziniń «eski tanysy», ger­­manııalyq Zoltan Lýnkamen kezdesti. Dáp sol boksshydan Bolat álem chempıonatynyń fına­lynda utylǵan. Keıinnen ony Galledegi týrnırde jaqsylap turyp sabaǵan. Amerıkada olar­dyń joly úshinshi márte qıysty. Bul joly da Jumadilovtiń mereıi ústem boldy.

Fınalda kýbalyq Maıkro Romeromen ótken báseke kúni bú­gin­gideı kóz aldymyzda. Tak­­tı­kalyq jáne tehnıkalyq turǵydan alsaq ta, bul bir keremet jekpe-jek bolǵany daýsyz. She­berlikteri ábden tolysqan eki boksshy aıanbaı aıqasty. Kóz ilespes jyl­damdyqpen qımyldaǵan qyrandardyń ónerin tamashalaǵan jankúıerlerdiń aıyzdary ábden qandy-aý. Bir qaraǵanda, sál bolsa da, basymdyq Bolat jaǵynda sekildi kóringen edi. Aıtqandaı-aq básekeniń aıaq­talýyna sońǵy sekýndtar qal­ǵanda keıipkerimiz eki upaı alda turdy. Biraq gong estilgen soń tabloǵa qarasaq, qarsylasy bir upaı ozǵan eken. Osylaısha, Juma­dilovke Atlantada kúmis me­dal buıyrdy.

Bolat aıtady: Fınaldyq saıysta utyp jatqanyma esh kúmánim bolǵan joq. Alaıda tóreshiler meniń emes, kýbalyqtyń qolyn kóterdi. Keıinnen de Maıkro Romeromen bolǵan jekpe-jek ja­ıynda biraz áńgime aıtyldy. Kóp adam meniń jeńgenime shúbá keltirmedi. Biraq men syltaý aıtyp, aqtal­ǵandy unatpaımyn. «Úıtý kerek edi, búıtý kerek edi» degen sózderden qashamyn. Buryn da, qazir de «bardy – bar, joqty – joq» dep aıtqandy unatamyn. Sol sebepti bar kináni syrttan izdeýdiń qajeti joq. О́zimizge de syn kózben qaraǵanymyz jón. Qarapaıym tirshilikte qýanysh pen qaıǵy qatar júrse, sportta da dál solaı. Birde – jeńesiń, birde – jeńilesiń. О́mirdiń zań­dy­lyǵy solaı. Árkez ádildik jeńe bermeıdi ǵoı. Olımpııa oıyn­darynyń fınalyndaǵy sát­si­zdigimdi men dáp solaı qaby­ldadym.

1999 jyly Hıýstonda Bo­lat álem chempıony atandy. Alǵashqy aınalymdarda túr­kııalyq Súleımen Pekdoǵan, armenııalyq Vahtang Darchınıan jáne amerıkalyq Djon Medı­nadan mereıi ústem bolǵan Fe­lıks Soı­dyń shákirti jartylaı fınalda polshalyq Andjeı Rjanydyń osal tusyn ońaı tapty. Al sheshýshi tusta ol argen­tınalyq Omar Narvaesten basym tústi. Sóıtip Bolattyń esimi qazaq boksshylary arasynan shyqqan tuńǵysh álem chempıony retinde tarıhqa endi.

2000 jyly Sıdneı Olımpıa­dasynda Bolattan barsha jan­kúıer tek bas júlde kútti. Ja­rys­ty óte jaqsy bastaǵan ol zam­bııalyq Kenedı Kanııata, ar­me­nııalyq Vahtang Darchınıandy jáne fransııalyq Jerom To­many tize búktirdi. Fınalda Ju­­madilovtiń joly taılandtyq Vı­chan Ponlıdpen qıysty. Bul boksshynyń esimi kópshilikke beımálim bolǵanymen, jasyl qurlyqtaǵy dodada ol álem chempıony, Panamerıka oıyn­darynyń qola júldegeri, ký­balyq Manýel Mantılıa men Eýropa birinshiliginiń eki dúr­kin jeńimpazy, ýkraınalyq Vladımır Sıdorenko syndy sańlaqtardy san soqtyryp, kóp­shilik nazaryn ózine aýdarǵan edi. Aqtyq aıqasta da aıdary­nan jel esken Taı eli ókili bas júldeni qorjynǵa saldy. Bolat ekinshi márte Olımpııa oıyndarynyń kúmis medal­yn qanaǵat tutty.

Bolat aıtady: Jalpy men Taı boksshysynan «pálenbeı qaýip keledi» dep kútpegen edim. Ponlıdti túrli jarystarda bir-eki márte kórgenim bar. Shyny kerek, ol kezderi onyń óneri maǵan aıtarlyqtaı áser etpedi. Al Aýstralııa tórinde ol qulpyryp shyǵa keldi. Maǵan deıin de biraz myqtyny jolynan yǵystyrǵan Ponlıd fınalda da ózin erkin sezindi. Onyń ústine qarsylasym maǵan qaraǵanda birshama jas. Jyldamdyǵynyń arqasynda ol únemi aldymdy orap otyrdy. Nátıjesinde alty upaı artyq jıǵan qarsylasym jeńiske jetti. Bul jekpe-jekte taılandtyq boksshyǵa esem ketkenin men moıyndaımyn.

О́tkenge zer salsaq, Jumadi­lovten jeńil­gen boksshylardyń birazy keıinnen kásipqoı rıngte baq synady. Solardyń arasynan ataqtylar da shyqty. Máselen, Omar Narvaes 2002-2009 jáne 2010-2014 jyldary qar­sylas shaq keltirmeı, eki birdeı salmaq dárejesi boıynsha álem chempıony atandy. 2004-2007 jáne 2008-2010 jyldar aralyǵynda Vahtang Darchınıannyń dáýiri júrip turdy. Vladımır Sıdorenko da beldi nusqalardyń altyn belbeýin ıelendi. Osylaı uzaq ýaqyt tizbekteı berýge bolady. Al Bolat Jumadilov Sıdneı Olımpıadasynan keıin birer aıdan soń úlken sporttan qol úzdi.

Sońǵy jańalyqtar

Jigittiń jaqsysy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar