Aımaqtar • 14 Mamyr, 2020

Syr boıynda jasyl jelek az

82 retkórsetildi

Osydan on shaqty jyl buryn oblys ortalyǵyna «Jibek joly» ka­naly tartylǵanda darııa jaǵasynda tursa da aıaqsýdan tap­shylyq kórip otyrǵan qalalyqtar bir qýanyp qalyp edi. Bul bastama, ásirese qalany kógaldandyrýmen aınalysyp júrgen tabıǵat janashyrlarynyń jumysyna serpin bergendeı bolǵan. Biraq sodan beri biraz jyldyń júzi aýsa da shahardyń jasyl jelegi jurt kútkendeı jaıqalyp kete qoıǵan joq.

Qazir el arasynda «Osy ýa­qytqa deıin egilgen tal-daraqtyń kútimi durys bolǵanda Syrdyń boıy áldeqashan ný ormanǵa aı­nalar edi» degen pikir de aıtylyp qalady. Osy pikirdiń jetegimen biz de biraz izdenip kórdik. Mysaly, sýdyń ár tamshysy altynǵa baǵalanatyn Arab Ámirlikterinde abattandyrýǵa aıryqsha mán beredi. О́zen turmaq jylap aǵar jylǵasy da joq biraz el kórkeıtý-kógaldandyrý jaǵynan bizden kósh ilgeri ketken. Jaraıdy, jyraqtaǵyny qoıa turaıyqshy, kári Kaspııdiń jaǵasyna oryn tepken Aqtaý qalasynda ár daraq­tyń túbine kólikpen sý ta­syp quıady eken. Olardyń janyn­da ózen jaǵasynda otyryp ózegi talǵan bizdiki endi uıat tirlik tipti. 

Aýyzdy qý shóppen súrtýden aýlaqpyz. Bul baǵytta biraz sharýa­nyń basy qaıyrylǵanyn aıtpaǵanymyz durys bolmas. Osy­dan 12 jyl buryn qala syr­tynan Tuńǵysh Prezıdent saıa­­­­ba­ǵynyń qurylysy bastalyp, Qy­zylordada «jasyl beldeý» qalyptas­ty­rýdyń alǵashqy qada­my jasaldy. Jyl saıyn bul saıabaqtyń aýmaǵy ulǵaıyp keledi.

Jalpy, óńirdi kógaldan­dyrýǵa degen betburys sonaý toqsanynshy jyldardaǵy «Jasyl ólke – 2000» baǵdarlama­synan bastaý alady. El ekonomıkasy turalap qalǵan tusta jergilikti aýqymda abattandyrý baǵdar­lamasyn qolǵa alýdyń ózi úlken erlik edi. Sol baǵdarlama aıasynda qazir úıler salynyp, jańa aýdanǵa aınalyp ketken Araı saıajaılyq alqabyna syrttan ákelip egilgen biraz tal-daraq jersinip, jaqsy boı alyp ketti.

Eki myńynshy jyldardyń basyn­da aýyl-aımaqty abattan­dyrýǵa mem­le­ket­tik deńgeıde mán berile bastady.  Osy tustaǵy aýdan ortalyqtary men aýyl­darda tabıǵatty aıalaýǵa úndegen bıl­bordtar naýqannyń qanshalyqty qyzý júrgizilgenin baıqatsa kerek. Biraq sharalar naqtylanyp, ár salanyń min­deti belgilenip berilgenimen tal egilgen aýmaqqa aıaqsý jetpegendikten bul is­ten nátıje shyqpady. Barlyq jumys kók­temde aryǵy da, qaryǵy da joq jerge shy­byq shanshyp, kúzde qýraı jınaýmen bitti. 

Materıaldy daıyndaý barysynda oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat qorǵaýdy paıdalaný basqarmasynyń málimetine kóz júgirttik.  Bıyl  Qar­maq­­shy aýdanynda 31 myńǵa jýyq kóshet egilipti. 15 myńnan asa shy­byq shanshyǵan qazalylyqtardyń da kór­setkishi jaman emes. Shıelilikter egil­gen kóshet sanyn 14 myńnan asyrsa, Jalaǵash aýdany aýmaǵyna 11 400 danasy otyr­­ǵyzylǵan. Jańaqorǵan – 6000, Syr­­darııa – 5000, al Aral aýdany 1820 tal egipti.

Sóıtip bul jumysqa 544 mln teńge jumsalyp, 4553 adam, 128 tehnıka jumyldyrylǵan. Osy esepke júginsek, bıyl oblys or­talyǵynan bólek aýdan­dardyń ózinde 80 myńnan astam kóshet egilgen bolyp shyǵady. Buǵan sońǵy 5-6 jylda egil­gen shybyq sanyn qossaq, shynymen de Syr boıynyń syń­sy­ǵan ný ormanǵa aınalatyn kezi áldeqashan jetkenin baǵam­daısyz. Aıtpaqshy, mamandar der kezinde egilgen taldyń 70 paıyzy boı alyp ketetinin aıtady. Osy eseppen alǵannyń ózin­de myna otyrǵyzylǵan kóshet sany torǵaı mıyn qaı­natar ys­tyqta tyǵy­larǵa jer tappaı qalatyn bizdiń taqııa­myzǵa tar kelmes edi-aý.

Oblys ortalyǵyndaǵy aıaqsý júretin kóshe boılary men alleıa, saıabaqtarǵa 3 myńǵa jýyq kó­shet otyrǵyzylyp, kútip-baptaý ju­mys­tary júrgizilýde. Qosymsha 5 myń túp qalamsha jáne daıyn tur. Tuń­ǵysh Prezıdent saıabaǵy, qalalyq saıa­baq, «Syr Ana» monýmenti men orta­lyq kósheler boıyndaǵy 42 myń shar­shy metr aýmaqqa gúlder men gúlzarlar otyrǵyzylýda.

Jalpy bıyl Qyzylorda qala­syndaǵy saıabaqtarǵa aıaqsý jet­kizýde jaqsy bastamalar bar. Jylda qań­syp jatatyn Ba­tyr­han Shúkenov saıabaǵyna «Sarqyrama» arnasy ar­qyly sý jetip tur. «Taǵzym» ala­ńyn­daǵy óskinderdi arnaıy qazylǵan uńǵyma arqyly sýlandyrý josparlanýda. Qalanyń shet aımaǵy sanalatyn Shanhaı men ál-Fa­rabı aýdandaryna sý jetkizý úshin «Qyzyljarma» kanalynyń ar­nasy tazalandy.

Osy kúni qaladaǵy aryq­tardyń birazynyń kózi bitel­gen. Bul rette árıne shahar­da alaqandaı jer qal­dyr­mastan qurylys sala bergen tur­ǵyndardyń da kinási az emes. Jal­py oblys ortalyǵyn kó­gal­dandyrý baǵytynda erik­tiler­den qurylǵan jumysshy toby­nyń múshesi Erlan Musaev bıyl qala ákimdigimen júıeli jumys isteýdiń arqasynda orta­lyq kóshelerge sý keletinin aıtady.

Eshbir úgitteýsiz qalany kór­keı­­tý-kógaldandyrýmen aınalysyp júr­gen eriktilerdiń taǵy biri – Bolat Nurhojaev. Sońǵy jyldar bederinde belsendi azamat óńir klımatyna tózimdi jergilikti aǵash kóshetterin egip, oǵan sý jetkizip, ózgelerdi osy iske jumyldyryp júr.

– Biraz jylǵy tájirıbemnen túı­genim – bizge qolaılysy terek, úıeń­ki men qaraǵash. Osy úsheýi jergilikti jerdiń klımatyna ábden beıimdelgen. Qazir kóshelerde jaz boıy bir tamshy sý ishpese de tamyryn tereńge jibergen qaraǵashtar kóp. Taǵy bir jergilikti tuqym – Syr talyn laıyq kóretinder bar. Biraq ol sýdy kóp qajet etedi jáne mort synǵysh bolyp keledi. Bizdiń óńir úshin bul qol emes, – deıdi ol.

Bul jerde kóp másele tur­ǵyn­dar­dyń ózine de baılanysty. Árkim óz aýlasyn kógaldandyrý arqyly jaq­sy iske bastamashy bola alady. Kó­shet­tiń de kóńilden kók­teıtinin umytpasaq eken.

 

QYZYLORDA

 

Sońǵy jańalyqtar

ForteBank: Bir dollar – 388 teńge

Qazaqstan • Búgin, 15:35

Áke rýhynan qýat alǵan qaısar jan

Rýhanııat • Búgin, 11:54

Uqsas jańalyqtar