Suhbat • 15 Mamyr, 2020

Asanáli ÁShIMOV: «Bekejan-Asanáli qartaısa, Tólegenderdi kim shıryqtyrady?»

1329 retkórsetildi

Janqadaı «talanttar» sý betinde qalyqtap ómir súrip júrgen kezde, kıeli óner-ómirdiń tekti bolmysyn qaıtarý úshin, qaıta atqa qonǵysy keletin úrkerdeı toptyń basynda Asanáli aǵa baryn burynnan sezetinbiz. Áńgime barysynda kınodaǵy tarıhty ózinen bastaǵysy keletinder «Sháken kim? Qojyqov kim?» degen soń, armandap, janyn jaýratpaı júrgen keıipkerleri ónerdiń tunyǵyn laılap jatqan dúleı dıirmenge túsip, ózin adastyryp ketkenine jany jabyrqaıtynyn jasyra almady. «Kınodaǵy sulýlyq pen tazalyq memlekettik deńgeıde talqylanatyn másele ekenin, ekrannyń qoqysqa tolyp ketkenin, jalǵasa berse qarynnyń ǵana qamyn oılap, tabaq pen ishti bosatýmen shektelip qalatyn dáldúrish urpaqty qalyptastyratynymyzdy» sary maıdan qyl sýyrǵandaı tigisin jatqyzyp otyryp jetkizip berdi...

– Aǵa, adamnyń ǵumyry jasymen ólshenbeıdi. Sizdi Bekejan men Qa­sym­hannyń shekpeninen shyǵarǵysy kelmeı­tin jastar kóp.

– Ony túsinemin. Bekejan-Asanáli qartaısa, Tólegenderdi kim shıryq­tyrady? Bul ómirdiń zańy ǵoı. Qara tús bolmasa, aqtyń qasıetin bile me adam. О́lim bolmasa, ómirdiń qadirin kim túsinedi. Bekejan bolmasa, Tólegen Tóle­gen bolar ma edi? Qyz Jibek – Tólegen – Bekejan arasyndaǵy drama bolmasa, kıno kıno emes, tek tátti kám­pıt bolyp shyǵar edi.

Tólegen symbatty, Qyz Jibek te ómir­de sonshalyqty sulý bolmaǵan shyǵar. Biraq tarıhtyń júreginde qalyp, sulýlyq pen mahabbattyń shyńyna kóterildi. Halyq kem-ketikterin yqy­lasymen to­lyq­tyryp, qııalyndaǵy sulý­lyqtyń ólshemine aınaldyryp jiberdi.

– Sizben buǵan deıingi áńgimede Qasym­han Shadııarovty elge alyp kelgińiz keletinin, onsyz ana dúnıege tynysh kete almaıtynyńyzdy aıtqan edińiz. Re­jıs­ser Hýat Ahmetovtiń «Arýaq» fıl­minde siz basty rólde somdaǵan fılo­sof Aǵataıdyń jum­baqtyǵy men mi­nezin Qasymhanǵa uqsa­tamyz. Bul jo­ly Qasymhan elge Aǵataı bolyp kel­di me?

– Esińde bolsa, «Siz kimsiz Ka myrza?» fılminde Qasymhan keńistikti betke alyp, ketip bara jatýymen aıaqta­latyn edi ǵoı. «Arýaqtaǵy» Aǵataı sol keńistikten elge oralady. Onyń esiminiń ózi de – sımvolıkalyq esim. Uzaq jyldar shetelde bolǵan, japondyq, qytaılyq dostarymen hat-habar almasyp turady. Súıgen jary bosanyp jatyp qaıtys bolǵan. Aǵaıyn-týysqandary da qal­maǵan. Fılmge óz ortasynan bezip, tomaǵa-tuıyq, dalaǵa baryp turýdy kózdegen qart kisiniń ómiri arqaý bolǵan.

– Negizi biz ótken áńgimemizde Qasym­­hannyń elge oralýyn basqasha eles­tetken edik. «Ony áýejaıdan qar­sy alamyz, syı-syıapatqa bóleımiz. El jur­tynyń alaqanynda, aqtyq saparyna da sol qurmetpen shyǵaryp salamyz».

– Túsingenim Qasymhandy eshkim jalǵyzdyqqa qımaıtyn sııaqty. Alaıda, bul ómir ǵoı. Orystar «Chelovek predpolagaet, a Bog raspolagaet» demeýshi me edi. «Janym keýdemde qonaqtap turǵanda súıegimdi atamekenge tabystaıyn» dep elge oralǵan danagóı, pálsapashynyń jo­lynda balalar úıinen qashyp shyqqan kishkentaı, elgezek bala kezigip, onyń bastapqy josparyn buzyp ketedi. Úmitin úkilep, ómirin ulyna baǵyshtaıdy. Keıin, shyǵarmashylyq top, oılana kele 80 jastaǵy Qasymhan Shadııarovtyń eldegi turmysyn talqylap, qazirgi qa­lyp­qa syıdyra almady da, jumbaq bolyp qalsyn dep sheshti. Áýejaıdan kútip alyp, Memleket basshysynyń qabyl­daýyna kirgizsek, keshegi Sháken jasap ketken kınonyń tabıǵatyn búldirip alamyz.

Bir qyzyǵy, bul joly da Aǵataıdyń tabıǵatymen ózimniń bolmysymdaǵy uq­sas­tyqty taptym. «Arýaq» Aǵataı «Uzaq ómir súrdim, ulymdy joǵalttym, jo­ǵaltqanym basymdaǵy shashymnan da kóp. Qaıǵyrmaımyn. Qudaıda ól­gender bolmaıdy. Qudaıdyń aldynda bári – tiri. Demek, aldaǵy ómirde ulym­men qaýyshamyn», dep keńistikti betke alyp, saǵymmen aralasyp ketýimen aıaqtalady. Men de Saǵıym men Mádıim, Maıram qaıtys bolǵanda da «О́mir meni jeńdi, men jeńildim», demedim. Alǵa jyljydym. Ajaldan kim qashyp qutyla alǵan? Kınodaǵy Aǵataı da – jalǵyz. О́tkenin saǵynady, aldan úmit kútedi. Sondaı saǵynysh mende de bar. Adam jaratylǵannan keıin, pendege tán qýanyshy, renishi, qaıǵysy bolady. Sońǵy jyldary kóńilim kishkene qulazyńqyrap, kınodaǵy keıipkerimnen, kúndeligimnen daýa izdeıtin boldym. Maıramnan, qos qulynymnan aıyrylǵan qaraly kúnderimde dostarym qaıǵymdy jeńildetti. Qazir olardyń qatary sıredi. Bala-shaǵalary, basqalary kókelep, atalap júgirip júredi. Biraq burynǵy ıt kóı­lekti bir kıgen, ash kezde de, toq kezde de qasyńnan tabylǵan dostyń ornyn eshkim basa almaıdy. «Taǵdyr meni dostarymnyń artynda qalǵandardyń shyraqshysy bolyp júrsin degen shyǵar» dep ózimdi jubattym. Biraq bul da kóńilimdi tynyshtandyra almady. О́mir ótip barady. Partner joq desem, basqalar ókpeleýi múmkin. Biraq shyndyǵynda solaı. Bir-aq spektaklim bar, sony oınaımyn. Balalarmen spektakl qoıamyn. Akademııada akterlik kýrsym, tárbıelep, bolashaǵynan úmit kútip otyrǵan shákirtterim bar. Úıde balammen, nemerelerimmen jumys isteımin. Gúl ósiremin. Aǵash egemin. Solardy sýa­ra­myn. Jumys jetedi jáne bul ómir bizben bitpeıdi. Eń bastysy, tulǵalarǵa degen qurmet ortaımaýy qajet. Birde Ánýardyń men kórmegen sýretin taýyp alǵanda birge júrgen kúnder eske túsip, qatty tolqydym. Ánýar, Esbolǵan, Raıym­bek, qaısybirin aıtaıyn, shetinen baǵylan, shetinen bıik edi ǵoı. Endi ómir solaı, basqa amal joq.

– Aǵa, adamnyń ómirin ólshep-pi­ship, peshenege mórlep qoıǵan qudi­ret bar. Biz asyqpasaq ta...      

– Oıyńdy túsinip otyrmyn. Reseıde KSRO kezinen birge jumys istep kele jatqan Konchalovskıı-Mıhalkovtar bar. Alaıda saýatty ssenarııster bizde de, Re­seıde de saýsaqpen sanarlyq qoı. Er­mek Tursynov, Rústem Ábdirashev, Aqan Sataev­tardan úmit kútemin. Kı­no degen fýgý balyǵy tárizdi. Baby kelisý kerek. Bir mys­qaly kem bolsa, ke­ıip­kerdiń janyn jaralap alamyz. Keıipkerdiń kómeıine kesek-kesek sóz salyp, kórermendi tushyndyryp otyr­masa, kıno kıno bola ma? Bul jaǵy da qoldy baılap tur. Úkimettiń kınoǵa bólgen qarjysy jyl saıyn azaıyp keledi. Endi eki-úsh jylǵa deıin jaǵdaıdyń jaqsara qoımasyn sezemiz. Biraq kıno degen bekzat óner tabaldyryqta qalmasyna da senemiz. О́nerdiń tunyǵynan aýyzdanyp úırengen qaıran kóńil tazalyqtan attap ketýge dáti barmaıdy.

– Jarty ǵasyrdan beri Qasym­han­nyń elesimen ómir súrip kele jat­qa­nyńyzdy bilemin. El ishinde Qasym­han men Dinmuhamed Qonaev jaqsy tanys bolǵan, Dımekeńniń tapsyrysymen daıyn­dalǵan dúnıe degen pikir bar. Osy­ǵan kelisesiz be?

– «Atamannyń aqyry» da, «Transsibir ekspresi» de Dımekeńniń ıdeıasymen túsi­rilgeni ras. «Izvestııa» gazetinen Qasym­han Shadııarov týraly tildeı habardy oqyp qalyp, Sháken Aımanovqa osyny qolǵa alsańyz dep keńes bergen. Sodan bas­taldy. «Transsibir eks­presin» túsirýge daıyndyq kezinde Qa­symhan jaıly derekter izdep, arhıv aqtarǵanym bar. Alaıda qolyma birde-bir derek túspedi. Qashyp ketkenin de, atylyp ketkenin de aıǵaqtaıtyn jazba joq. Tipti qaıda ketkenin týystary da bilmeıdi. О́nerdegi Qasymhannyń tulǵasy rejısserdiń erkindegi qııalymen birge damıtyn qubylysqa aınalyp ketti.

– Aǵa, kıno bekzat óner, sulýlyq. «Qyz Jibektiń» ornyn almastyra alatyn kıno kelgen joq. Kıno feno­meniniń ózi de tazalyq pen sulý­lyqtan bastaý alyp tur. Sol sulýlyq qazir kınodan alystap ketken joq pa?

– Kezinde «Qyz Jibekti» synaýshylar da kóp boldy. Biraq ýaqyt óte kele ósek, kóre almaýshylyq degen shóp-shalam qýrap ketti de sulýlyq qaldy. Zaman ózgerdi, kózqaras ózgerdi, qun­dylyqtar ózgerdi. Biraq «Qyz Ji­bekke» degen kózqaras ózgergen joq. Bá­ri móldirep, kıno degen saf ónerdiń aı­bynyn asqaqtatyp tur. Kenenbaı – Syrlybaı qandaı, Shege – Ánýar qandaı, Jibek – Merýert qandaı. Tipti Bekejannyń ózinen bekzattyqtyń lebi esip tur. Ermek Tursynov túsirgen «Kelin» «qazaqtardyń namysyna» tıgeni esińde bolar. Men de mazmuny jaǵynan qabyldaı almaǵanmyn. Biraq maǵan kıno retinde unaıdy. Sulýlyq «men sulýmyn» dep aıǵaılamaı-aq ekrandy bılep-tóstep tur. «Kelin» fılmi AQSh-taǵy «Oskar» baıqaýynyń jartylaı fınalyna shyqty. Álemdik órkenıet áıel denesiniń sulýlyǵyna jáne tumsa tabı­ǵattyń sulýlyǵyna nazar aýdardy. Sodan keıin túsirgen kınolarynda da qan lypyp soǵyp tur. Qazir kınoger men kórermenniń talǵamy arasynda garmonııa joq, kúres júrip jatyr. Sońǵy núkteni kórermen qoıady. Bul prosestiń qanshaǵa deıin sozylatynyn men bilmeımin.

– 1970-1980 jyldarda Qazaq­stan­nyń halyq ártisi ataǵyn, KSRO-nyń ha­lyq ártisi ataǵyn, eki syı­lyq­ty – res­pýblı­kanyń Memlekettik syı­ly­­ǵyn, KSRO-nyń Memlekettik syı­lyǵyn aldyńyz. Qalaı kóterdińiz? Ataq-dańqtyń bir urty qan bolsa, bir urty maı bolady deýshi edi ǵoı?..

– «Qyz Jibek» pen «Atamannyń aqy­­rynan» keıin aqyl-esimnen qalaı aıyrylmaǵanyma, qalaı iship ket­pe­genime, otbasyn qalaı saqtaı alǵanyma ózim tańǵalamyn dep buryn da bir aıt­qanmyn. Kóshede kele jatqanymda kó­rermenderimniń top-tobymen so­ńym­nan erip júretin kúnderi de boldy. Tak­sıge otyrǵanda eshqandaı júrgizýshi menen aqsha almaıtyn. Qazir sol kezderi bir qudirettiń panasyna alyp saqtaǵanyn endi sezip júrmin.

– Aıtpaqshy, «Qyz Jibekke» bıyl – jarty ǵasyr. Shyǵarmashylyq toptan Merýert О́tekeshova men siz qal­dyńyz...

– Mereıtoıǵa daıyndyq qalaı de­meksiz ǵoı. Ony sizder oılamasańyzdar, Jibek – Merýert ekeýmizdiń qolymyzdan ne keledi? El bar, jurt bar, Memleket bar, eskerýsiz qalmas dep oılaımyn.

– Aǵa, bizdiń tańdaıymyzda keshegi Sháken Aımanov, Sultan Qojyqov, Abdolla Qarsaqbaev jasap ketken keremet kınonyń tátti dámi qaldy. Siz­der jasaǵan kınonyń tabıǵaty sulý­lyqpen úndesip jatatyn. Qazir she?

– Kınodaǵy sulýlyq pen tazalyq memlekettik deńgeıde talqylanatyn másele. Joǵaryda aıtyp ótkendeı, ýa­qyt bárine tóreshi. Shóp-shalam qý­raı­dy. Sulý­lyq pen adaldyq qana – máńgilik taqyryp. Qazir ekshn janry­nyń órkendegen, kıno­nyń azǵan-tozǵan ýaqytynda turmyz. Ame­rıka odan baıa­ǵyda ótip ketti. Fransııa, An­glııa, Italııa óziniń dástúrin tastamaı, buzbaı kınonyń klassıkalyq úlgisin kór­setip otyr. Bularda bizdegideı jeńil-jelpi ónimder joq dese de bolady. Kadr-ma­mandardyń tarıhqa úńilýinde kem­shilik basym. Kıno­daǵy tarıhtan ózge ta­qyryp­tyń bári Gollıvýdtan artylǵan joq.

Birde Amerıkadan kınogerler keldi. Olar tańǵalyp, «Sizderde kıno janryn­daǵy materıaldaryńyz mol eken, biz qyzǵanyshpen qaraımyz, bizde materıaldar bitti, taýsyldy», deıdi. Mine, kórdińiz be? Barlyq eldiń Shyńǵys han týraly kıno­ǵa jabysa beretini – sol. О́ıt­keni ol materıal baı jáne tyń. Son­dyqtan biz tól týyndylarymyzǵa kelýimiz kerek. Bizde eliktep, solyq­taý­shylyq kóp. Telearnalardyń bar­lyǵy Máskeýdiń telearnalarynyń kó­shirmesi ǵana ekenin jasyrmaýymyz kerek. Qazaqtyń kınosy óziniń saıasatynan, ekonomıkasynan, halyqtyq mádenıetinen asyp kete almaıdy. Arzan kúlkige qumar halyqtyń mádenıeti ósken kezde ǵana kınoda damý bastalady. Bizdiń jastardyń bú­gingi talǵamy da osy bolyp tur. Olar­dy kınoteatrǵa alyp baryp «Qyz Ji­bekti» kórsetshi, birazdan soń zaldan shyǵyp ketedi. Al basy joq, aıaǵy joq fılm­derdi kórsetsek otyra beredi. Ar­zan kıno bótelkege quıyp qoıǵan, tek solqyldatyp sora beretin sút sııaqty. Bótelkeden sút ishken bala anasynyń omyraýynan tez bas tartatyn edi ǵoı. Al tamyryńmen qııýlasyp jatqan shedevr – ananyń aq súti. Ony emý úshin bala bulshyq etin qarshyldatyp turyp kúsh jumsaıdy. Kıno da sol sııaqty te­reńge boı­latady, jaýap izdetedi. Adam da, qo­ǵam da tarıhtan dem alyp, alǵa jyl­jıdy.

«Jaýjúrek myń bala» fılmi sol ekshnniń azdaǵan tarıhy bar nusqasy. Áı­­teýir, sol bolsa da, onyń shyqqanyna qýanyp jatyrmyz. Ortadan sál joǵary fılm deýge bolady, biraq shedevr emes. Úl­ken salmaqty fılmderge kóp qara­jat kerek.

– Qyrǵyz ben qazaq, ózbek – túbimiz bir. Eýropadaǵy túrikter de bir kezde Orta­lyq Azııadan kettik dep qazaqty jaqyn tutyp, bizden alystaǵysy kel­meıdi. Biraq kınoda ıntegrasııalana almaı júrmiz. Múmkin, ázirge, tarıhı taqy­ryptarǵa aǵaıyn­darmen bas qossaq, bir nárse shyǵa­ratyn shyǵar­myz?

– O­ıyńyzdy túsindim. Qasıetti óner­di tarynyń qaýyzyna syıdyrǵysy keletinder kóbeıip barady. Ol múmkin emes qoı. О́ner – qudiret, óner – shek­sizdik. Kınonyń órisi keńigen saıyn onyń tynysy da ashylady. Qyrǵyzdar Aıtmatovtyń shyǵarmalarynan 12 kıno túsiripti. Áýezovti de ókpeletken joq. Kúni keshe ǵana dúnıeden ótken qyrǵyz rejısseri Bolat Shámshıev túsirgen «Qarash-Qa­rashty», «Qasqyrdyń apa­nyn» nemese Tólemish О́keevtiń tas­palaǵan «Kókseregin» alyp qarashy. Osydan keıin qazaq pen qyr­ǵyzdy bir-birinen qalaı bólesiń? 1960 jyldardy qazaq-qyrǵyz kınosynyń altyn ǵasyry dep ataıdy. Altyn ǵasyrdyń bastaýy bolyp Muhtar Áýezov pen Shyńǵys Aıtmatov turdy. Onyń aldynda Tórequl Aıtmatov pen Turar Rys­qulov arasyndaǵy syılastyq bar. Áýezovten keıin de Aıtmatovtyń qazaq halqyna degen yqylasy ala-bóten boldy. Ol kezde jyl aralatyp bolsa da kıno forýmdar ótetin, búkil odaqtyń kınogerleri bir-birimen tonnyń ishki baýyndaı aralasyp jatatyn. Qazir ondaı múmkindik joq. Bir-birimen aralaspasa, ónerdegi dostyq qalaı qalyptasady? Ishki oıym, qazaq óneri sııaqty, qyrǵyz, ózbek óneri de ózin ózi izdeý, qalyptasý kezeńinde júrgen shyǵar dep dámelenedi. О́zin ózi tanyǵan kúni ózgelerden ózine uqsastyq izdep, eki jaǵalaýda qalsa da bir-birine qol sozýǵa jaraýy múmkin. Bul tabıǵattyń zańy...

– Qos ulyńyz Saǵı men Mádıdiń qaıǵysy júregińizdiń túbine shógip, súıe­gińizge sińip qalǵanyn sezip otyrmyn. Saǵı jıyrma jasynda Sho­­qandy somdap shyqqan tulǵa retin­de tarıhta qaldy. Mıllıonnan bir adamnyń peshenesine jazylatyn ǵumyr keshti...

– Sol kúnderden aman shyqqanyma áli kúnge deıin tańǵalamyn. Alǵashqy jyldary tańǵy saǵat altylarda Medeý jaqtaǵy shatqaldarǵa baryp, taý-quzdy jańǵyrtyp, jylasam da ishtegi sherim syrtqa shyqpady. Egildim. Taýsyldym. «Saǵıdy Qudaı – ózi berdi, ózi – aldy» dep janymdy qamshy­lasam da jubana almaı, basymdy tasqa soq­tym. «Izdep tabar jalǵannan, Bala bergen pende edim. Pende ólmeıdi armannan, Minekı, men de ólmedim» degen Abaı jubatty meni.

Sol Saǵıym «Aǵa, sizben taǵy bir kıno­­ǵa tússem» dep armandaıtyn. Áje­si­niń baýyrynda ósip, meni «aǵa» deıtin. Anamnyń kóńiline qarap, balam dep baýyryma basyp, maýqymdy basa almadym. Ssenarıı de daıyn edi. Men teńiz tartylsa da, Araldy tastamaı, qańtarylǵan kemeniń qaraýyly bolyp qalǵan qartpyn. Al Saǵı balam bolsa – ǵaryshker. Jerdegi qart kapıtan kóktegi perzentinen úmit kútedi. Bul kartınada áke men bala arasyndaǵy saǵynysh qus jolyndaı bolyp tartylyp jatyr. Keıde muny da Qudaıdyń ózi úılestirip qoıǵan tárizdi. Saǵıym máńgilik saǵynyshqa aınalyp, qus jolymen aspanǵa ushyp, jerdegi meniń belimdi úzip ketti. Keıde Saǵıymdy Shoqannyń jolynda tym erte qurbandyqqa qıdym ba, ónerdegi jolynyń tym erte kesilýine ózim sebepker boldym ba dep qorqamyn. Shoqanǵa daıyndyq kezinde ot pen sýǵa saldym. Sońynda qalada ájesiniń, anasynyń bar dámdisin tańdap jep júrgen balpanaqtaı balamnyń jaǵy sýalyp, kózi men murny ǵana qalǵanda Shoqandy túsirýge kiristim. Kóz bar, sóz bar. Oılasam, kóp saýal sa­nam­dy sansyratyp, mıymdy almas qy­lysh­­pen osyp, tuz sepkendeı, júregim keý­dedegi bekinisti buzyp jiberetindeı kún keshemin.

 Saǵıymnyń o dúnıelik bol­ǵanyna aldaǵy kúzde 21 jyl bolady. Az ýaqyt emes, beınesi kómeskilenip, daýsy qu­la­ǵym­nan alystap barady. Sen aıt­qandaı saǵynysh júrektiń túbine shógip, súıegime sińip ketti. Bul endi, ózimmen birge ketetin sezim. Ánebir jyldary ózi oqyǵan mektepke atyn bermek bolyp qujat týralaǵanym bar. Túrli kedergi aldymnan shyqty. Áýeli «5 jyl bolsyn» dedi. So­dan keıin taǵy bir syltaý­lardy alǵa tartty. Syrttaı qara­sań, kedergi joq: ol mektepke eshkimniń aty da berilmegen. Saǵıdyń atyna suranyp-aq tur. Mektepke ulymnyń aty berilse, bar jıǵanymdy salsam da, eskertkishin ornatýdy óz min­detime alar edim. Qazaq kınosy tarıhynda jıyrmadan asqan jasynda Shoqandy somdap, Memlekettik syılyq alǵan adam jaıly áli estigen joqpyn.

– Aǵa, ómirde joly bolǵan azamat­tar­dyń tasasynda myq­ty áıelder tu­rady eken.

– Bul – barlyq erkektiń armany. Siz sıpattaǵan áıelge qoly jetken erkek­tiń jolynyń bolmaýy múmkin emes. Meniń Maıram sondaı edi. О́mirimniń temir­qazyǵy – Saǵıym men Má­dıimniń anasy, meniń jarym – jartym Maırama degen sa­ǵyny­shym sheksizdikke aınalyp ketkeli qashan... Talanty, daryny bolsa da meniń juldyzymdy jar­qyratyp, tasada qaldy. Ja­sym jet­piske jaqyndaǵanda maǵan taǵdyr Baǵdat sııaqty asyl jar jolyq­tyrdy. О́mi­rimdi jal­ǵastyratyn perzent syılady. Osy jaılar meni on jylǵy úzilis­ten keıin sahnaǵa qaıta oraltty. Qazir Saǵıymnan, Mádıimnen taraǵan ne­mere-shóberelerime bas-kóz bolyp, Áshi­movter áýletiniń bas qolbasshysy bolyp otyrǵan jaıym bar.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Gúlbarshyn AITJANBAIQYZY,

 «Egemen Qazaqstan»

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Jigittiń jaqsysy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar