Kıno • 22 Mamyr, 2020

Koronavırýstyń kınoındýstrııaǵa kesiri tıe me?

54 retkórsetildi

Koronavırýs indeti 1918 jyly jahandy jalmap, juqtyrǵandar men adam óliminiń kóptigimen tarıhta qalǵan «ıspan tumaýy» sekildi qazaq kınoındýstrııasyna da aıtarlyqtaı áser etýi ǵajap emes.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Máselen, «ıspan tumaýy» pan­de­mııasy kezeńi jáne odan ke­ıingi jyldar (1918-1926) Gol­lı­výdtyń damýyna aıtarlyq­taı áser etti, óıtkeni sol ara­lyqta «amerıkalyq kıno ón­di­ri­­siniń barlyq júıeleri iske qo­sylyp» bolashaǵy anyq­tal­dy. Bul – fılmderdiń óndirisi men olardyń dıstrıbýsııa­sy­na qatysty bolatyn. «Ispan tu­maýynyń» kesirinen amerıkalyq kınoteatrlardyń 90%-y jabyldy. Los-Andjeleste kıno­teatr­lardyń jumys isteýine tyıym tym erte salyndy, al kınostýdııa­lar bar-joǵy 1,5 aıǵa – 1918 jyl­­dyń qazan aıynyń ortasynan qara­shanyń sońyna deıin barlyq jumysyn toqtatty. Osynyń bári AQSh-tyń qalyptasqan kıno­ındýstrııasynyń joıylýy­na alyp keldi. 1918 jylǵy pan­de­mııa­ǵa deıin bul memlekette kıno ón­dirýshiler jáne prokat jú­ıesi eki bólek sala boldy.

Pandemııa kesirinen sharyq­taǵan shyǵyndardyń arqasynda kınoóndirýshilerdiń keıbireýleri bankrotqa ushyraǵan kınoteatr­lar men kıno júıesin satyp aldy. Bul jaǵdaı búgingi kúni búkil álemge tanymal AQSh kıno­ındýstrııasynyń órken­deýi­ne oń áser etti. Osy jaıtterdi sara­laı otyryp, búgingi jaǵ­daı­ǵa qatysty qorytyndy ja­saý­ǵa bolady. Mádenıet jáne sport mınıstrligine dál qazir kelis­sózder júrgize otyryp bank­rot sheginde turǵan iri kıno júıe­lerin jekemenshik ıelerinen satyp alýǵa negiz bar. Birinshiden, bul bıznes qaýymdastyǵy úshin jaq­sy qoldaý bolsa, ekinshiden, óz kıno­prokat júıesi bar otan­dyq kıno óndirisiniń damýyna jańa serpin beretini sózsiz.

Búgingi jaǵdaıǵa keler bol­saq, jahan jurtyn ábigerge sal­ǵan Covid-19 pandemııasy bú­kil álem­niń shekaralaryn jaýyp, qoz­ǵa­lysty shekteýge máj­bú­r­le­di. Bar­lyǵy da óz úılerinde, ta­maq­­taryn ázirlep, telearnanyń al­­dyn­da otyr. Kıno óndirisi bu­­­r­yn­­ǵy qalpynda jumys istep ja­tyr degen jalǵan túsinik paıda boldy.

Alaıda, búgingi elimizdegi jaǵ­daı bárimizge de aıan: kınoteatr­lar jabylyp, fılmder túsirilimi toqtatyldy. Kıno óndirisi ádette kınoteatrlardaǵy prokat úshin jumys isteıdi. Qazir tipti da­ıyn fılmder de prokatqa shyǵa almaı otyr. Onlaın platformalar – bul máseleniń sheshimi emes. О́ıtkeni bul – ekinshi naryqtaǵy tabysqa jatady, úlken ekrandar úshin daıyndalǵan sapaly kınony strımmıng júıesi arqyly kór­setý durys qubylys emes. Ǵalam­tordaǵy kórsetilimder, bú­gin­gi úlken suranysqa qara­mastan, kınoprokat júıesi se­kildi tabys alyp kelmeıdi. Búgin­gi kúni fılmder tek Qazaq­stan­da ǵana emes, sondaı-aq búkil álem­­de, tipti Gollıvýdta da (res­­mı statıstıkaǵa súıensek Los-Andjelestiń ózinde 120 myń kı­no­­ger jumyssyz qalǵan, soń­ǵy aı­da 80% kınoteatrlardyń esik­­teri ja­byl­dy) túsirilmeıtini belgili.

Taǵy da bir toqtala ketetin jaıt, túsirilim kezeńi naqty aýa-raıy­nyń qolaılylyǵyna táýeldi ekeni barshaǵa málim. Biraq bul, my­saly Gollıvýd úshin, úlken qıyn­dyq emes. Alaıda bizdiń eli­mizde túsirilim jumystary tek jaz nemese kúz aılarynyń ba­synda, ıaǵnı kúnniń uzaqtyǵyna baı­lan­ysty mezgilde túsiriledi. Demek, shilde aıynyń basynan keshik­peı túsirý jumystaryn bas­taýy­myz kerek, al ol úshin sáýir aıynan bastap daıyndyqty uıym­dastyrý qajet.

Kerisinshe, elimizde tótenshe jaǵ­daıdyń uzartylýyna baıla­nysty biz bul keste boıynsha ju­mys isteı almaıtynymyz anyq. Sondyqtan da elimizdiń kıno ón­dirisi pandemııadan qan­sha­­lyq­ty zardap shekkenin búgingi kúni boljap aıtý qıyn. Karantın aıaq­­tal­ǵannan keıin de fılmder túsirilýi ekitalaı, kıno óndirisi tez arada burynǵy qalpyna kele almaıtyny da barshamyzǵa aıan. Sebebi bul jaǵdaıdyń qanshaǵa so­zy­latynyn eshkim dóp basyp aıta almaıdy, búginde qandaı da bir boljam jasaý múmkin emes. Bizde óndiris te, kınoprokat ta toqtap tur. Kınoteatrlar ja­byq – barlyq qyzmetkerler tara­tyl­dy. Qazir olar bankrotqa ushy­rap jatyr jáne biz munyń bári aıaq­talǵan kezde qandaı álemge tap bolatynymyzdy da bilmeımiz.

Boljam boıynsha, bizdiń naryq 2021 jyldyń basynda ǵana jaq­saryp, etek-jeńin jınaı bastaıdy. Esten shyǵarýǵa bol­maı­tyn taǵy bir másele – karan­tın kezinde kınokontentti paıda­laný­dyń artýy. Qazirgi ýaqytta dúnıejúzi boıynsha adamdar úıinde jáne fılmder men telehıkaıalar kórip ýaqytyn ótkizip otyr. Iаǵnı karantın aıaq­talǵannan keıin adamdar fılm­der men serıaldarǵa «toıyp» shyǵady da, basqa qyzyq iz­deı bastaıdy. Kórermender kıno­ǵa barǵysy kelmeıdi, kınoteatr­lar jurtty zaldarǵa qaı­tara al­maıdy, bul jalpy kınoın­dýs­trııaǵa áser etedi. Esesine, úı kórsetilimderiniń sany birshama kóbeıdi, osyǵan baılanysty telearnalar men onlaın-kıno­teatrlarda jumys isteıtin bizdiń áriptesterimiz paıda taba bas­tady, dál qazir bul sala aqsha ákel­mese de, kórermenderdi óz for­matyna úıretýde. Sonymen qatar barlyq onlaın-platformalar kınoteatr­larmen qatar jańa kontent izdeýde, al ındýst­rııany taıaý arada qalpyna kel­tirý josparda joq, YouTube-te kórermenniń eti úırenip, tal­ǵamyn tómendetetin, bólmede tú­si­rilgen sapasy joq vıdeolarmen qalyp qoıý qaýpi bar.

О́z kezeginde «Sh.Aımanov atyn­­daǵy «Qazaqfılm» AQ ja­rııa­­lanǵan karantınge baıla­nys­ty ǵana emes, sonymen birge 2019 jyly qabyldanǵan «Qazaq­stan Respýblıkasynyń kınematografııa týraly» zańyna baılanysty kınoındýstrııadaǵy daǵ­darysqa qarsy sharalardy qol­ǵa ala bastady. О́ıtkeni zań aıa­synda Ulttyq kınoóndirisimen en­di tek «Qazaqfılm» ǵana emes, son­d­aı-aq jeke kınostýdııalar da aın­alysady. Al jekemenshik kı­no­stýdııalarǵa bul jaǵdaıda ál­de­­qaıda jeńil, óıtkeni olar jyl­­dar boıy jasaqtalǵan ujym­dy, fılmder qoryn jáne kom­mý­­nal­dyq tólemderdi ótep, ult­tyq kıno­stýdııanyń ǵımarat­tary men qurylystaryn saqtaý úshin shy­ǵyn­dardy kóter­meı­di. Sony­men qatar «Kınemato­gra­fııa týraly» zańda qazaq kıno óne­riniń qarashańyraǵy – «Qazaq­fılm» kınostýdııa­sy týraly bir aýyz sóz joq. Eli­miz­­degi to­­lyq óndiris sıkli bar jal­ǵyz sa­lalyq kásiporyn qazir­gi ýa­­­qyt­­ta qarjysyz qaldy. Bul ret­­­te olar alǵashqy bolyp tele­ar­­­na­­­lar men barlyq platforma­lar­­­dy kontentpen aqysyz negiz­de tol­tyr­dyq. Oǵan qosa, osy «zań­nyń» kóz­degen maqsaty – Qazaq­stan Res­pý­blıkasyna shetel­dik kıno­ger­lerdi tartý bolyp ta­­by­­la­tyn­dyǵyn jáne bizdiń Úki­­met olardyń kıno túsirýge jum­­saı­­tyn qarajatynyń 30%-yn qaı­­tarýy kerek ekenin atap ótý kerek.

Amerıkalyq kıno­ın­dýst­rııa­ny damytýdaǵy álemdik táji­rıbe men pandemııa jarııa­lan­ǵannan keıin kórshiles elderdiń (atap aıtqanda Reseıde, RF Má­de­nıet mınıstrliginde fılm­derdiń barlyq óndirisi toqtap, «RF Kıno qorynda» pıtchıngter shekteldi) kıno óndirisi sala­syndaǵy qazirgi jaǵdaıyn eskere otyryp, biz eń aldymen «Qazaq­fılm» halyqaralyq brendin qoldaýǵa, onyń ónimdiligine jáne ulttyq fılmder óndirisinde óz áleýetin paıdalanýǵa negizdelgen óz modelimizdi jasaýymyz kerek. Bul úshin Ulttyq kınony qol­daý Memlekettik ortalyǵy júr­giz­gen barlyq pıtchıngterdiń kú­shin joıyp, «Qazaqfılm» AQ aýma­ǵynda fılmder shyǵarý múm­kin­digine qatysty barlyq usyn­yl­ǵan ssenarıılerdi qaıta qaraý kerek dep oılaımyn (sebebi bar­lyǵy ssenarııge baılanysty, bir jerde, bir ǵana dekorasııamen tú­sirilgen kóptegen fılm­der, tip­ti shedevr týyndylar da bar). Ol úshin kınostýdııamyzda tú­si­ri­lim pavılondary men tabıǵı landshafty ornalasqan 17 gektar aýmaq, sondaı-aq post­pro­dakshn­ǵa qajetti barlyq tehnı­kalyq jabdyqtar bar. Bul Má­denıet jáne sport mınıstrligi kıno­ón­diriske bóletin bıýdjet qara­ja­tyn únemdeýge (óıtkeni bar­lyq túsirilimder men jumys­tar­­dyń barlyq túr­leri bir jerde júr­gi­ziletin bola­dy), sondaı-aq ulttyq ıgili­gimiz – Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaq­fılm» kıno­stýdııasyn saq­tap qalýǵa (stý­dııa­ny damytý­dyń, she­ber­hana­lardyń, pavılon­dar­dyń, maman­dardyń júktemesi, damý­ǵa jáne ómir súrýge qarajat jınaýǵa naqty múmkindik paıda bolady), jáne eń bastysy, ult­tyq kınoóndiristi taıaýdaǵy 2-3 jylda súrindirmeı alyp shyǵý­dyń jalǵyz múmkindigi, óıtkeni tarıhqa kóz júgirtip qaraıtyn bolsaq, pandemııa saldaryn joıýǵa dál osyndaı ýaqyt qajet.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqmolada jolǵa jetkilikti mán berilýde

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Esilde 45 páterli úı salynýda

Aımaqtar • Búgin, 09:10

«Qazarhıv» basqarmasy qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Kaka «Qaıratpen» birge

Fýtbol • Búgin, 08:04

Mamyq-maýsym

Rýhanııat • Búgin, 07:57

Zańdy qaıta qaraý kerek

Saıasat • Búgin, 07:48

Mańyzdy sheshim

Pikir • Búgin, 07:43

Úńgir (úshtaǵan)

Ádebıet • Búgin, 07:17

«Oqyǵan azamattyń» derti...

Ádebıet • Búgin, 07:15

Zulmattyń zardaby aýyr tıdi

Tarıh • Búgin, 07:10

Tarıhtyń taǵylymyna taǵzym

Tarıh • Búgin, 07:07

Endi sol zulmattar qaıtalanbasyn!

Pikir • Búgin, 07:00

Tramp býnkerge tyǵyldy

Álem • Búgin, 06:57

Temirtaýda qazaq baspasózi joq

Qoǵam • Búgin, 06:54

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Rýhanııat • Búgin, 06:50

Táýelsizdik – eń qymbat qundylyq

Saıasat • Búgin, 06:50

Syrdaǵy egin sýsyz qalýy múmkin

Ekologııa • Búgin, 06:48

Uqsas jańalyqtar