Álem • 27 Mamyr, 2020

Pandemııa: Stıven stıhııasy

19 ret kórsetildi

Shartarapty sharlaǵan myna pandemııa qoǵamǵa únsizdik ákelýmen qatar jer betindegi barsha adamdardyń tirshiligin qubyltty. Tańnyń atysy, kúnniń batysy ary-beri sabylǵan qaýym ádepki ádetinen jańylyp, tek úılerinde boldy. Eshkim eshqaıda asyqqan joq (hám keshikken joq): burynǵy tynymsyz ómir saıabyrsydy. Bul karantınniń zaty jaman bolsa da rýhanı ómirimizge bir paıdasy tıdi desek, artyq aıtpaspyz, sirá. Kitap oqyǵysy kelip, biraq áttegen-aı, kúndelikti turmystan qoly bir bosamaı, bylaısha aıtqanda, jumystan moıny jar bermeı júrgen oqyrman úshin bul bir rahat ýaqyt boldy. Oqımyn dese de, jazamyn dese de óz erki (óıtkeni bos ýaqyt kóp). Sonda patsha kóńildi oqyrman kimdi oqydy? Qaı janr talǵam paraǵynan oryn aldy?

Oqyrmannyń kimdi hám qaı taqyrypta kitap oqýy kirpııaz talǵam­nan bólek ózindik kózqarasty da qajet etpek. Bir qaýym jańa zaman prozasyna qyzyqsa, endi biri nostalgııalyq kóńil kúımen qaıbir jyldary oqyp, esten tanǵan, sóredegi máńgilik klassıkterdi qaıta oqýdy jón kóredi. Desek te qoǵamdaǵy bolyp jatqan oqıǵalardy adamnan alys qaraı almaımyz. Koronavırýs indeti etek jaıǵaly beri kóńilde bir kirbiń bar. Úreılimiz. Beıbit jurtty tynyshynan aıyrǵan ýaqytta kóp oqyrman klassıkany ysyryp qoıyp, jantúrshigerlik oqıǵalarǵa toly shyǵarmalardy oqyp júr desedi. Bul pikirdi qorqynysh koroli atanǵan amerıkandyq jazýshy Stıven Kıng onlaın-efırde ótken Stıven Kolberttiń baǵdarlamasynda («The Late Show») aıtty.

Suhbat barysynda alǵash pandemııa týraly 1978 jyly jarııalanǵan «Teketires» («Protıvostoıanıe») romanyn jazý ústinde bilgenin habarlaǵan qalamger karantınde adamdardyń nege qorqynyshty kitaptarǵa qyzyqqanyn boljap kóripti. Jáne óz keıipkerleriniń qaısysymen karantınge qamalǵysy kelmeıtinin de atap ótti. Ennı Ýılkspen be, álde Djek Torrenspen be? Qyzyq... Stıvenniń óz keıipkerlerine avtorlyq tyń kózqaraspen qaraýyna da indettiń áseri bolǵan shyǵar, bálkı.

«Menińshe, osyndaı aýyr kezeńde halyq qorqynyshty dúnıelerge erkinen tys úıir keledi. Máselen, oqyrmandar meniń jantúrshigerlik shyǵarmalarymdy («Eslı ono krovotochıt», ıakı «Igra Djeralda») nemese basqa avtorlardyń osy saryndas kitaptaryn oqysa, ondaǵy shytyrman oqıǵalar óziniń (oqyrmannyń) realdy ómirinen áldeqaıda azapty ekenin túısinedi», deıdi ol. Sóz-aq. Stıven aǵaıdyń bul oıyna qosylamyz. Nege deseńiz, adam adam bop jaralǵaly kóz aldyndaǵy dúnıege ǵana senedi. Soǵan ǵana ılanady. Tipti keı júıkesi álsiz adamdar oqıǵany sýyq aqylmen paıymdaı almaı, tym ásireshildikke salynyp jatady. О́ıtkeni adam sanasyna áý basta budan da qaýipti oqıǵamen salystyrý kele qoımaıdy. Sol úshin de, Stıvenshe aıtsaq, ózini­kinen de aýyr jaǵdaıdy kórgen hám kóńili sengen jurt sál sabyrǵa keledi.

«Mundaı tym aýyr taqyryptaǵy shyǵarmany oqyǵan soń oqyrmannyń karantındegi qorqynyshy seıiledi. Olar «bizdikinen de ahýaly nashar jaǵdaıattar bar eken» degen paıymǵa keledi. Osydan soń siz kitap betin op-ońaı jaýyp, alańsyz uıqyǵa ketesiz. Árıne bul – tek meniń teorııam». Demek, qorqynyshty kitaptar pandemııa kesirinen alańsyz oıynan hám tátti uıqysynan aıyrylǵan adamdarǵa kómektesedi. Rasynda, qandaı aýrý bolmasyn, ol eń aldymen adamnyń óz ishinen, ıaǵnı oıynan bastaý alsa kerek. Sanańyzǵa abaısyzda engen kez kelgen oı – meıli siz oǵan senbegenińizben – túbi shyndyqqa aınalýy múmkin desedi. Eger zamandasymyz karantın rejiminde qatty qaıǵyryp, ýaıymǵa salynsa, Stıven teorııasyna júgingeni durys ta bolar. О́ıtkeni qandaı jaǵ­daı bolmasyn, adamǵa eń birinshi jú­rek tynyshtyǵy kerek.

Stıvenniń suhbatynan soń oılap qarasaq, kórkem shyǵarma oqýdyń zııanyn eshqashan eshkim kórmepti. Búgingi jaǵdaıatta da máseleniń túıini oqýǵa kelip tirelip otyr. Tipti keıde kitap pen klassıka adamnyń adam bolyp qalýy úshin ǵana, adamnyń sulý bop júrýi úshin ǵana kerek sekildi kórinedi. Qaıtkenmen de, adamzat oqýdan ajyramasa eken deısiń.

 

Sońǵy jańalyqtar

Shırek fınaldyń jerebesi tartyldy

Fýtbol • Búgin, 07:42

Alǵashqy qadam sátsiz bastaldy

Sport • Búgin, 07:38

Jaýapkershilik tanytaıyq

Pikir • Búgin, 07:35

Ekologııalyq bilim berý mańyzdy

Pikir • Búgin, 07:33

Tabıǵatty aıalaýǵa úıreteıik

Ekologııa • Búgin, 07:30

Otandyq óndiris kólemi artady

Medısına • Búgin, 07:19

Atyraýǵa jedel járdem kerek

Aımaqtar • Búgin, 07:13

«Bireýdiń kisisi ólse, qaraly ol»

Qoǵam • Búgin, 07:05

Jańa pán engizýdi quptaımyn

Pikir • Búgin, 07:05

Jahandyq IJО́ 5,5 paıyzǵa tómendeıdi

Ekonomıka • Búgin, 06:55

Qarǵa adym jer muń bolǵan...

Qoǵam • Búgin, 06:40

Aınalma jol azaptan qutqarady

Qoǵam • Búgin, 06:37

Aııa Sofııada azan shaqyrylady

Rýhanııat • Búgin, 06:35

Jahan koronavırýs qursaýynda

Álem • Búgin, 06:30

9 oıynshymen kelisimshartyn uzartty

Sport • Búgin, 06:30

Úkimet Atyraý oblysyna kómektesedi

Prezıdent • Búgin, 06:29

Salmaǵy 92 gramdyq prınter

Tehnologııa • Keshe

Qashyqtan oqyp, til úıren!

Bilim • 11 Shilde, 2020

DDU-da táýelsiz komıssııa qurylady

Álem • 11 Shilde, 2020

Atyraý oblysynda kólik jarylyp ketti

Aımaqtar • 11 Shilde, 2020

Uqsas jańalyqtar