Ekonomıka • 05 Maýsym, 2020

Jalǵyz kompanııa Alataýdy ıgere ala ma?

77 ret kórsetildi

Sońǵy ýaqytta Almatynyń aınalasyndaǵy ulttyq qoryqtar ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketip bara jatqandaı áser qaldyratyn, qoǵamdy qobaljytatyn aqparattar paıda boldy. Tipti áleýmettik jelilerde «Alataýǵa qoldy salǵany – Almatyny alǵany...» dep bastalatyn «zamana zarlary» júr.

«Ulttyq park telimderi jeke­menshiktiń qolyna ótip ketti», «Tabıǵı qazynamyz urlanyp jatyr», «Taýǵa shyǵatyn joldarǵa qorshaýlar men kedergiler qoıylady» syndy taqyryby aıǵaılaǵan maqalalar da joq emes. Máse­leniń mánisi nede? 

Aldymen  Qazaqstanda 13 ulttyq park pen 10 qoryq bar ekenin eske sala keteıik. Bıyl 12 qańtarda Ile Alataýy ulttyq parkiniń resmı saıtynda arnaıy baıqaý jarııalanyp, ile-shala tender habarlamasy «Egemen Qazaqstan» gazetinde de jaryq kórdi. Karantın bastalarda ashyq ótken baıqaýǵa aqıqatynda bir ǵana kompanııa qatysyp, 27 adamnan turatyn komıssııa jobany maquldaǵan. Nátıjesinde «Qultaý» JShS 35 ýchaskeni 49 jylǵa jalǵa alyp otyr. Shyn máninde, tenderge jalǵyz kompanııa qatysqan ba, bul týraly tómende baıandalady.

Karantınge qaramastan, Ekologııa, geologııa jáne ta­bıǵı resýrstar vıse-mınıstri Erlan Nysanbaev Ile Alataýy ulttyq parkinde ekotýrızmniń túleıtinine sendirip otyr.

1

Kompanııa bul jobaǵa 14 mlrd teńge quıatynyn málimdep, alǵashqy vızıt-ortalyqty shilde aıynda tapsyrýǵa ýáde berdi. Al tender talaptaryna sáıkes bastapqy tórt jylda el ishinde eń tanymal Maralsaı, Túrgen, Aıýsaı, Alma-Arasan shatqaldarynda jáne Sharyn, Asy sııaqty tabıǵaty sulý aımaqtarda vızıt-ortalyqtar, kempıng, taý baspaldaqtary, tabıǵatty tamashalaıtyn alańdar salynyp bitýi tıis.

«Bul ulttyq parkter buǵan deıin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine qarady. Eger ulttyq park týrızmdi damytamyn dese, damytar edi. Alaıda týrızmmen jeke bıznes aınalysýy kerek. Eko – tabıǵatty saqtaý degen sóz. Iаǵnı tabıǵatqa zalal tıgizbeı, otandyq týrızmdi damytyp, týrısterdi tartsaq, birin­shiden tabys kózi, ekinshiden jumys kózi», deıdi vıse-mınıstr.

Mınıstrlik jańa joba alǵashqy 10 jylda 3 mln-nan astam týrıst ákeledi, ár týrısten 10 jyl ishinde qazynaǵa shamamen 1 mlrd 250 mln teńge túsedi degendi alǵa tartty. Máselen, byltyr 8 shatqaldaǵy beketten 76 mln teńge tabys túsip, bul kórsetkish jyl saıyn 5 paıyzǵa artyp keledi.

 

Ýádeni oryndamaǵandarmen kelisimshart buzyldy

Paıym týrızmmen jeke bıznes aınalysýy kerek degenge saıady. Sondyqtan mınıstrlik ulttyq parkterdi jandandyrý úshin álemdik tájirıbege súıengenin alǵa tartady. Ásirese AQSh-tyń ekotýrıstik qyzmetti damytý jú­ıesi kóńilge qonǵan.

«Biz AQSh-tyń 3 parkinde boldyq. Onda ekotýrızmniń jolǵa qoıylǵanyna 100 jyl bolǵan. Qazir salany damytýmen iri 4 kompanııa aınalysady. Iosemıtı parkiniń ózi jyl sa­ıyn 5 mln týrıst qabyldap, jyldyq tabysyn 144 mln dollarǵa jetkizgen. Bul jerden kózge oǵash kórinetin alyp qurylys kórmedik. Shaǵyn vızıt-ortalyq, tamaqtanatyn oryn, taǵy basqa mańyzdy nysandar ǵana bar. Al bizde ekotýrızm barlyq ulttyq park aýmaǵynyń tek 5 paıyzyn ǵana alady. Bizde halyq parkke tamaq iship-jeý úshin keıde bir kún qonyp ketýge ǵana kelýi múmkin. Al Amerıkada adam parkke tabıǵatpen etene syrlasý úshin barady. Osy tujyrymdy ulttyq parkterdi damytýdyń bas josparyna engizýdi qolǵa aldyq. Sáıkesinshe, ekotýrızmdi damytýdyń birneshe jobasy jasaldy. Búginge deıin bul salany júıesiz, keshendi baǵdarsyz júrgizip keldik. Servıs qyzmeti de sapasyz boldy. Sondyqtan bul salaǵa jańasha kózqaras kerek» deıdi Erlan Nysanbaev.       

Vıse-mınıstr joǵarydaǵy atyshýly aqparattarǵa qatysty: «Ýchaskeni jalǵa bir jylǵa berse, eshkim qomaqty aqsha salmaıdy. «Zań boıynsha – 49 jyl. Odan qoryqpaý kerek. Kompanııa kelisimshart boıynsha 14 mlrd teńgege 8 shatqalda 34 nysan salý mindettemesin moınyna aldy. Ár nysanǵa 250-300 mln teńge jumsaıdy. Búkil ınfraqurylym salynady. Tamaqtaný ornynan bólek kitap dúkeni, ulttyq buıym, sývenır satatyn dúńgirshekter bolady. Bir jyldan keıin qarajat jaǵynan qabiletin eskeremiz. Ulttyq parkte buǵan deıin 122 bıznes ókiline 210 gektar jer berilgen edi. Qazir 40 bıznes ókilimen mindettemesin oryndamaǵany úshin kelisimshartty buzýǵa týra keldi. Bul prosess jalǵasady. Al «Qultaý» nebári 35 gektar jerdi jalǵa alyp, jobasyn júzege asyramyz dep otyr. Eń aldy­men, servıstik qyzmettiń sapasyn jaq­sar­týdy oılastyrý kerek. Onsyz bizge týrıst kel­meıdi», dep túsindirdi. 

Iаǵnı 8 shatqalda salynatyn 34 nysannyń ishinde vızıt-ortalyq, kempıng, etnoaýyl, taǵy basqa shaǵyn ortalyq bolady. Vızıt-ortalyq – bıznes nysan emes, bul demalýshyǵa  jan-jaqty aqparat beretin oryn. Budan bólek «Qultaý» JShS avtoparkıng te salmaq. Mınıstrlik ókilderi «Avtoparkıngtiń orny ázirge belgili emes. Eń bastysy, tabıǵatqa zalal tıgizbeý – basty qaǵıdamyz. Ulttyq park – halyqtyń baılyǵy. Bul memlekettiń menshigindegi nysan. Sondyqtan bári zań júzinde qadaǵalanady» degendi qadap aıtty.

 

Aıýsaı qyzdyń beınesi somdalady

Ekologııalyq týrızmdi damytýǵa qulshyna kiriskeli otyrǵan «Qultaý» JShS dırektory Aleksandr Gýjavınniń bul salada tájirıbesi jetkilikti syńaıly. «Sondyqtan da osy jobany qolǵa alyp otyrmyn. Basty máseleniń biri – bul aýmaqta dárethana salý. Ájethanalardyń joqtyǵy talaıdan beri aıtylyp, sheshimin tappaı júr. Budan bólek tabıǵatqa zalal keltirý qoǵamdy alań­datatyny ras» deıdi ınvestor.

Gýjavın jýrnalıstermen taǵy bir tyń ıdeıasymen bólisti. Otandyq ınvestor týrısterdi tartý úshin bul orynnyń tarıhynan syr shertetin vızıttik kartochkasy – Aıýsaı degen qyzdyń ańyz beınesi somdalady deıdi. Osy arqyly ertegidegi qar barysynyń tarıhyn aıta kele, tabıǵatty qorǵaýdyń máni nasıhattalmaq. Munda meken etetin qar barysy týraly murajaılar ashylyp, sıver almasy, myńdaǵan tabıǵı shópter men ósimdikter álemi týraly kórnekilik quraldar paıda bolady. «Vızıt-ortalyqtarda shatqaldyń tarıhy, ondaǵy jan-janýarlar álemi, qyzyqty aqparattar men gıdterdiń sany artady. Bir sózben aıtqanda, Ile Ala­taýy qaıta túrlenedi», deıdi ınvestor.

 

Tenderge jalǵyz kompanııa qatysýy múmkin be?

– Biz jalǵa alǵan shatqalda eshqandaı da qorshaýlar bolmaıdy. Joldardy jappaımyz. Kerisinshe biz jańa múmkindikterge jol ashyp, týrısterdi osynda keltirýge umtylyp otyrǵan joqpyz ba? – deıdi A.Gýjavın.

«Qultaý» JShS kompanııasy týrızm salasyndaǵy tartymdy jobalardy damytý maqsatynda 2004 jyly tirkelgen. Atalǵan kom­panııa tek ekotýrızmmen aınalysady. Kásip­orynnyń park aýmaǵyndaǵy ekotýrızm modeli maquldanǵandyqtan, Ulttyq park ákim­shiligi Bas josparyn túzetip, qajet­ti aq­parattardy barlyq tenderlik qujat­tama­larymen qosa «Memlekettik satyp alýlar» zańyna sáıkes, qoǵam talqysy úshin óz saıt­taryna salǵan. Sodan keıin tender jarııa­lanyp, komıssııa quramynda otyz shaqty adam kiredi.

Rasynda da tenderge jalǵyz ǵana kompanııa qatysqan. Solaı bolýy múmkin be degen saýalǵa «Qultaý» JShS kompanııasynyń basshysy bylaı dep jaýap berdi: «Bizden basqa tenderge qatysýǵa eshkim ótinish bergen joq. 34 ýchaskeden turatyn bir lot boldy. Bul – 35 gektar, onyń 14 gektary – áleýmettik baǵytta, 20 gektary – kommersııalyq, 8 gektary – kempıngter, taýda panalaý oryndary ornalasatyn týrıstik ortalyqtarǵa arnalǵan. Biz bul jobaǵa arendator retinde emes, týrızmdi damytý jónindegi ınvestor retinde qatystyq. Al tender talaptary boıynsha tórt jyl ishinde biz  bazalyq ınfraqurylymdy ja­saq­taýǵa qarajat quıyp, parkty odan ári da­mytýǵa tıistimiz. Oǵan qosa, kelisimshartqa sáıkes 155 shaqyrymdyq soqpaqtardy jónge keltirip, navıgasııany durystaýymyz qajet».

Investordyń aıtýynsha, mundaǵy tanymal nysandar aqyly bolmaıdy. Alaıda dárethana, gıd qyzmeti, saýda oryndary arqyly salynǵan qarajattyń orny tolty­ryl­maq. Sol sııaqty Almaty ákimdigimen mámilege kelip, shatqalǵa elektr kóligin júr­gizý máselesi men uıaly baılanys operatorymen baılanys sapasyn jaqsartý kózdelip otyr. Ázirge munda ınfraqurylym tolyq jasalmaǵandyqtan, týrısterdiń jartysy joldaǵy dámhana, káýaphanalardan ári asa almaıtyn kórinedi.

49 jylǵa sozylatyn jobadan ınvestor qalaı tabys tappaq?

– Bul jobanyń óziniń quramdastyǵy bar. Birinshiden, tabıǵat pen taýdyń keremet kórinisteriniń ózi de paıda. Biz barynsha halyqqa kóp aqparat bergen saıyn, olarda da osy baılyqty qorǵaý men saqtaýǵa, baǵalaýǵa degen qulshynys oıanady. Ekinshiden, bul – áleýmettik jaýapkershilik. Men de qazir aınalama paıdamdy tıgizsem deıtin jastamyn. Úshinshi paıda – kommersııalyq quram, barlyq jerdegideı biz de qoǵamdyq qorlar arqyly bıznes júrgizýge umtylatyn bolamyz. Barlyq áreketterimiz ashyq bolýy úshin halyqpen de, jýrnalıstermen de, ákimdikpen de qoıan-qoltyq jumys istep, kommýnıkasııany jolǵa qoıamyz,  – deıdi A.Gýjavın.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Indetpen kúres jalǵasa beredi

Qoǵam • Búgin, 11:54

Atyraýǵa 470 túrli dári-dármek keldi

Aımaqtar • Búgin, 11:23

Búgin – Jalpyulttyq aza tutý kúni

Vıdeo • Búgin, 10:59

COVID-19-dan barlyǵy 375 adam qaıtys boldy

Koronavırýs • Búgin, 08:54

Shırek fınaldyń jerebesi tartyldy

Fýtbol • Búgin, 07:42

Alǵashqy qadam sátsiz bastaldy

Sport • Búgin, 07:38

Jaýapkershilik tanytaıyq

Pikir • Búgin, 07:35

Ekologııalyq bilim berý mańyzdy

Pikir • Búgin, 07:33

Tabıǵatty aıalaýǵa úıreteıik

Ekologııa • Búgin, 07:30

Otandyq óndiris kólemi artady

Medısına • Búgin, 07:19

Atyraýǵa jedel járdem kerek

Aımaqtar • Búgin, 07:13

«Bireýdiń kisisi ólse, qaraly ol»

Qoǵam • Búgin, 07:05

Jańa pán engizýdi quptaımyn

Pikir • Búgin, 07:05

Jahandyq IJО́ 5,5 paıyzǵa tómendeıdi

Ekonomıka • Búgin, 06:55

Qarǵa adym jer muń bolǵan...

Qoǵam • Búgin, 06:40

Aınalma jol azaptan qutqarady

Qoǵam • Búgin, 06:37

Aııa Sofııada azan shaqyrylady

Rýhanııat • Búgin, 06:35

Jahan koronavırýs qursaýynda

Álem • Búgin, 06:30

Uqsas jańalyqtar