Qoǵam • 16 Qyrkúıek, 2020

Jol boıyndaǵy alaıaqtar (Jańatilek aýylyn jolsyz qaldyrǵan ba?)

67 ret kórsetildi

Aýyl turǵyndarynyń oblystyq, aýdandyq ákimdikterge jyl saıyn ótinish jasap, jaýabyn kútip otyrǵandaryna jyldar ótti. Ýáde bergish ákimderden soń ákimder aýysady, al Baıanaýyldyń aýyl joldaryn jóndeýge kelgen merdigerler óz mindetterine salǵyrt qarap, talap pen tártip údesinen shyqpaı, jaýapkershilik te arqalamaıdy.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Jýyrda aýdanǵa jolsaparmen bar­dyq. Saparymyzdy Baıanaýyldyń Jańatilek aýylynan bastadyq. Kóresini – Qarashat-Jańatilek araly­ǵyndaǵy kez kelgen adamnyń sa­­byryn sarqyp, kóli­gin toz­dyratyn jol mehnatyn tar­typ baryp qaıtqanda kór­dik. Kóligimiz aýdan ortaly­ǵy­nan shyqqannan keıin Qara­ǵan­dy oblysyna baratyn res­pýb­­lıkalyq jol boıymen Aqsań aýyly tusynan ótip, odan keıin Qarashat aýylynan Jańa­tilekke baratyn jolǵa buryldyq. Áp-sátte saırap jat­qan tas joldan tómengi shań­dy jolǵa tústik te kettik. О́ıt­keni asfalt joldyń áb­den tozyǵy jetken, oıly-shuń­qyrl­y, kóliktiń júrýine óte qıyn. Aýdandyq mańyzy bar úlken joldyń boıyn sý basyp ketipti.

Qasymyzda birge kele jatqan aýdan­dyq ishki saıasat, mádenıet bólimi­niń basshysy Qaırat Sarbasovtyń aıtýyn­sha, 2016 jylǵy tasqyn sýdan keıin paıda bolǵan keń jaıylǵan kól endi mine, jol boıyna da jetken eken. Aýyl turǵyndary da bizdi joldyń joqtyǵyn, qıyndyǵyn tartyp júrgenderin aıtyp qarsy aldy.

– Qaraǵym, óziń júrip kórip kelgen Qarashat-Jańatilek aralyǵy bar-joǵy – 32 shaqy­rym jol. Sońǵy 30 jylda birde-bir kúrdeli jóndeýden ótpegen. Bul jol 1970 jyldary salynǵan. Aýyl­dyqtar ábden zárezap boldy. Eshkim aýyryp qalmasa eken deımiz. О́ıt­keni aýdan ortalyǵyna jetýdiń ózi qıyn. Tirshilik jasap, ony-muny sharýalar jasaýǵa jol bóget bolyp tur. О́ıtkeni jem bolsyn, basqa da qural-jab­dyqtar jetkizýde joldyń mehnaty baǵany kóterip jiberedi. Joldyń jaǵdaıyn aıtyp, oblys ákimdigine barýǵa jınalyp júrmiz, – dedi aýyl aqsaqaly Baltabek Ákimbekuly.

Aýyl azamattary birlesip, joldy ózderi jóndemek te bolypty. Biraq burynnan beri kúrdeli jóndeý kórmegen joldy jóndeýge arnaıy tehnıka men jol materıaldary, kóp qara­jatty qajet etetin qury­lys­qa shamalary kel­mepti. Baǵ­dat Kári­baıdyń aıtýynsha, bir jyl­dary jol salamyz dep jumys ta bas­­taǵan eken. Jer­gilikti bılikten kómek bolmasa, bara-bara ózderi jasaýǵa týra keletin shyǵar.

– Árbir kelgen aýdan ákimi «smeta jasalýda, qarjy bóli­nedi, jol jóneledi» dep ýáde beredi de ketedi. Endigi úmitimiz – Baıanaýyldyń kezekti ákimi Qanat Kárimovte, – deıdi Naı­man Máýlenuly bastaǵan aýyl turǵyndary.

Aýyl ákiminiń aıtýynsha, munda myńǵa jýyq halyq turady. Negizinen mal sharýa­shy­lyǵymen aınalysady. Sharýa qojalyqtary men aýyl malyn qosqanda 8 myńnan asa qoı, jylqy, iri qara mal ósýde. Jol men sýdyń jaǵdaıy bolmasa, el ishiniń tynys-tirshiligi jaqsy, mal qorada, dastarqan mol. Mektepte 200-deı oqýshy bilim alady.Bıyl kúrdeli jóndeý júrgizilip, terezeleri aýystyryldy. Biz kelgende aýyldyń eski mektebiniń aınalasyn jóndep jatyr eken.

Baıanaýylda aýdandaǵy eko­nomıka­nyń naqty sektoryna jaýapty maman­dar­dan Qara­shat-Jańatilek jolyna 2018 jyly 600 mln teńge qarjy bólingenin anyqtadyq. Biraq 2017 jyly jasal­ǵan qujat nátıjesinde jol jóndeýge memlekettik satyp alý sharty boıynsha «KSK Stroı», «Sapa +» JShS-lary qatysyp, bireýi tenderdi utyp alyp, ekinshisi onymen kelispeı sotqa berip, aqyry jol jóndelmeı qalady. Qarajat ıgerilmeı, qaıtadan aýdandyq bıýdjetke qaıtarylǵan. Al Qarashat-Jańa­tilek jolyna qatysty endigi másele budan da kúrdeli bolmaq túri bar. О́ıtkeni jol jóndeýge kelgender bir-biri­men sottasyp, tenderge talasyp júrgende Qarashat-Jańa­tilek jolynyń aýylǵa jaqyn jerdegi bóligin sý basyp ketti. Tipti ári qaraı jaılap jaıylyp ta barady. Endi túzý jol­dyń baǵytyn ózgertip, taýǵa qa­raı qıǵashtaı buryp qurylys jumystaryn júrgizýge nemese sý ótkizgishter ornatyp baryp joldy jóndeýge bolar. Joldy jóndeý barysynda burynǵy asfalt tóselgen qabatyn alyp qaıta tósemese, joldyń uzaqqa barmasy da anyq.

– Sondyqtan Qarashat – Jańa­tilek jolyna Úkimet­ten 1 mlrd 600 mln teńge kólemin­de qarjy suradyq. Qazir sarap­tamaǵa tapsyrylǵan jobalyq-smetalyq qujattar daıyndalýda. Barlyq másele sarapqa salynyp, qorytyndysy naq­ty shyqqan soń baryp, aýyl joly jón­deledi, – dedi aýdan ákimi Qanat Kárimov.

Buǵan deıin Baıanaýyl aýdanyn Kenje Keńesbaev, Qorabaı Shákirov, Ernur Áıtkenov, Nurlan Kúljan, Orazkeldi Qaıyrgeldınovter basqardy. Barlyǵy da aýyldaǵy tozyǵy jetken joldardyń jaǵdaıyn jaqsy bildi.

Byltyr Úkimette elimizdiń týrıstik salasyn damytýdyń 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy bekitildi. Baǵdarlamaǵa engen 10 eń pers­pektıvaly týrıstik baǵyt qatarynda Baıanaýyl ký­rort­tyq týrıstik aımaǵy da bar. Biraq aýdanda jol salý, kúrdeli jóndeý júrgizý tóńireginde daý azaımaı tur. Aýdanda 12 aýyldyq aýmaqtan tura­tyn 32 úlkendi-kishili aýyl bar. Birlik aýylynyń kire­beris 7 shaqyrym joly jyldar boıy jyrǵa aınalǵan. Ne deriń bar? Osy jolmen ázer degende júrip, aýylǵa bar­dyq. Aýyl turǵyndary jyl­dar boıy jóndelmeıtin jol­dar­dyń aýyr beınetine shydap turyp jatyr. Mysaly, Másh­húr Júsiptiń kesenesine ja­qyn Jańajol aýylyna tas jol tóselgen, bul jumystardy «Sapa+» JShS júrgizdi. Res­pýblıkalyq bıýdjetten 920 mln teńge qarajat bólingenimen «Sapanyń» jumysy atyna zaty saı bolmady. Jol boıyn «bólise almaı», sottasyp júr­gen de osy seriktestik. Bıyl jazda Májilis depýta­ty Nurjan Áshimbetov sapa­syz joldardy arnaıy maman­dary­men, aýyldyqtarmen birge aralap kórdi. Aýdanda jańa­dan salynǵan kúre joldar tala­p­qa saı emes. Bastapqy mer­di­gerler men qosymsha merdi­ger­lerde jol salý barysynda jaýapkershilik bolmaǵany anyqtaldy. Qazir bastapqysy bitirmeı ketken jumysty qo­symsha merdigerlerge bere qoıa­tyn «dástúr» qalyptasqan.

Oblystyq tekserý komıs­sııasynyń málimetinshe, Úkimet sý tasqyny saldarynan zardap shekken avtomobıl joldary ýchaskeleriniń kúrdeli jóndeýin júrgizý úshin 2015 jyly Baıanaýyl­dyń Maıqaıyń – Ekibastuz – Besqaýǵa, Qara­shat – Jańatilek – Jańa Jaı­ma, Alekseevka – Jańajol, Bir­lik aýylynyń kire berisi, Uzyn­bulaq – Teńdik sııaqty basqa da 13 aýyldyń jolyn jón­deýge qarjy bólinedi. Biraq Qarashat – Jańatilek – Jańa Jaıma avtomobıl ýchaskesi­niń kúrdeli jón­deýi boıynsha «Vershına» JShS, Birlik aýyly­­na kireberis joldyń kúr­deli jóndeýi boıynsha «PKF Gordorstroı» JShS, Uzyn­bulaq – Teńdik avtomobıl joldary ýchaskesiniń kúrdeli jóndeýi boıynsha «SAPA+» JShS, Qarajar – Iýjnoe avtomobıl joldary ýchaskesi­niń kúrdeli jóndeýi boıynsha «DM» JShS-nyń konkýrstyq ótinimderi bilik­tilik talaptarǵa jáne konkýrs­tyq qujattamaǵa sáıkestikteri negizsiz bol­ǵany anyqtalǵan. Sonymen birge jergilikti tekserý komıssııanyń ókilderi oblystyq qurylys, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqar­masy, Baıanaýyl aýdanynyń tur­ǵyn-úı kom­mýnaldyq sharýashy­ly­ǵy, jolaýshylar kóligi jáne av­tomobıl joldary bólim­derimen birlesken tekserý barysynda «Ekibastuz – Besqaýǵa, «Baıanaýyl – Ýgolnoe», «Qa­rashat – Jańatilek – Jańa Jaıma», «Alekseevka – Ja­ńa­­jol» avtomobıl joly ýchas­­ke­leriniń kúrdeli jóndeý ju­­mys­tarynda zań talaptary buzylǵan. Buǵan sebep, «Tamyr» JShS, «Servıs NS» JShS, «Vershına» JShS, «Maı SK-Astana» sııaqty kásip­oryn­darmen jalpy jol jóndeý ju­mystary sapasyz jasalǵan, jobalaý-smetalyq qujattamada kórsetilgen usynystardan bólek, atap aıtqanda, jer tóse­mi jalpaq, joldyń jaǵasy jo­ba­daǵydan kishi ýchas­keler bar, otyryńqyraǵan jáne jetki­likti bekitilmegen jol jaǵa­sy baıqaldy, I tıp boıynsha qu­la­ma jardyń eńkishtigi joba­da­ǵy­dan 1:3 kishi qurady, jol ja­­ǵa­sy eńkishtigi joba boıyn­sha kór­­­set­kishterge sáıkes bolǵan joq.

Baltabek Ákimbekuly aqsa­qaldyń 30 jyl jóndeý kórme­gen dep aıtyp turǵan «Qara­shat – Jańtilek» jolynyń jóndeý ju­mys­tary jol boıyndaǵy alaıaqtar­dy qo­ly­na túskendeı, birtindep shaıy­lyp sýǵa ketip bara jatqanynyń sebebi sol sııa­qty. Jol boıyndaǵy alaıaq­tar demek­shi, jýyrda «Egemen» saıty «QazAvtoJol» ulttyq kom­panııasy AQ-nyń bas­qar­ma tóraǵasy Ulan Álipovtiń jol bo­ıyn­daǵy alaıaqtardyń óz áre­ket­­terin qalaı júzege asy­ra­­ty­ny jáne olar­dan saq bolý kerek­tigi týraly piki­rin jarııal­dy.

– Olar qalaı jumys isteıdi? Bizde jol salý nemese jóndeýde negizgi merdiger kompanııadan bólek, qosymsha merdiger kompanııa bolady. Alaıaqtar sol qosymsha merdiger kompanııalar arqyly ózderiniń zańsyz qyzmetin usynady. Osy oraıda jol jóndeý jumystary bo­ıyn­sha qajet qyzmet pen ma­man­dy ózimizdiń resmı saıt ne­­me­se áleýmettik jelidegi pa­raq­­sha­myz arqyly júrgizetin bol­dyq. Odan bólek, jýyrda Sybaı­las jemqorlyqpen kúres agent­tigine arnaıy hat joldap, osy problemamen birlesip kúresýdi usyndyq, – deıdi U.Álipov.

 

Pavlodar oblysy,

Baıanaýyl aýdany

 

Sońǵy jańalyqtar

Namysyn tý etken

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar