Qoǵam • 16 Qyrkúıek, 2020

Halyq únine qulaq aspaıtyn basshylar eldi jarylqaıdy deý qıyn

36 ret kórsetildi

Jergilikti basshylardyń halyqpen birge jumys isteýine ne kedergi? Birinshiden, jergilikti aýyldyq, aýdandyq ákimdikterde qarapaıym halyqpen tikeleı jumys jasaýda belsendilik az. Buǵan negizgi kedergi – qalyptasyp qalǵan burynǵy bıýrokratııalyq qasań ádep pen ádet. Kerenaý keńselerge baılanǵan eski dástúr jol bermeıdi.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, EQ

Búginde ákimder áleý­mettik jeli­lerge qosylyp, jeke paraq­shalaryn ashty. Jap­paı Twitter men Face­book-ke tirkele bas­tady. Alaı­da kóp­shilik ákim-qa­­ra­­­lar­dyń óz akkaýnttaryn óz­deri júr­­­gizetinine kúmánmen qaraı­dy.

– Mysaly, men úshin Instagram yń­ǵaısyz boldy. О́te kóp pikir jazylady. Onyń bárin oqyp, jaýap berý múmkin emes. Aýdıtorııa­sy kóp bolǵany úshin ǵana Instagram-ǵa tirkelgen durys dep oılamaı­myn. Jelide uzaq oty­rý – ju­mysqa kedergi. Son­dyq­tan jıi qabyl­daý júrgizý arqyly bi­raz adam­nyń ótinishin ýaqtyly qa­ras­­t­y­ryp, máseleni der kezinde she­­ship otyrdyq, – deıdi buryn aýdan ákimi qyzmetin atqarǵan bir aǵamyz.

Buǵan deıin ózge resýrs­tar arqyly halyqpen baılanysty jolǵa qoıǵan pysyq ákimder úshin áleýmettik jelige tirkelý qa­jet te emes. Árıne tehnologııa zamanyna ilesken jaqsy. Zama­naýı ákim atanady.

Biraq óńir­lerde, ásirese aýdandarda ákimniń jelide otyr­ǵanynan paıda joq. Jer­gilik­ti jerdegi ákimder kózge tanys turǵyndarmen betpe-bet kezdesý­lerine de bolady ǵoı. Iаǵnı ákim­der áleýmettik jelilerde emes, áleýmetpen, jurtshylyqpen bet­pe-bet júzdesetin ashyq alań­da belsendi bolýy kerek. Aýyl ma­ńaıyndaǵy jaıylymdyq jer­ler men bos jatqan jerlerdi ıgerý jaıyn aıtý úshin qara­pa­­ıym halyqqa «jandy kezdesý­ler» qajet. Aýyl turǵyndarynyń al­dyna shyǵyp, qaptaǵan sandar, paıyzdyq ósimder jaıly saǵat­tap eki tilde baıandama jasaýdy qoıatyn ýaqyt jetti.

Ekinshiden, keıbir úlkendi-kishili ákim-qaralar men basshy­larǵa qarapaıym­dylyq, adamı tildesý mádenıeti jetispeı jatady. Ony biz jolsaparlarǵa shyq­qanda únemi baıqap júre­miz. О́ńirimizdegi aýdan, aýyl ákim­deriniń teń jartysy memle­kettik tilde sóıleı almaıdy. Solar­dyń qatarynda Ekibastuzdyń ákimi Erjan Imanzaıypov, Jelezın aýdany­nyń ákimi Qanat Qashqırov, Aqtoǵaı aýdanynyń ákimi Qar­shyǵa Arynov jáne basqa da aýyl ákimderi bar. Bul ákimder qabyl­daýyna kelgen qazaqy adam­nyń ne aıtyp turǵanyn aýdar­mashy arqyly túsinbese, basqalaı túsinýi ekitalaı.

Elimizde júrgizilip jatqan re­­for­malardyń, memlekettik saıa­sat­­tyń mán-maqsatyn halyqqa qyz­­metkerleri daıyndap bergen jat­tandy baıandama arqyly emes, kóz­be-kóz túsindirip bere alatyn ákim az.

Úshinshiden, halyqqa ashyq qyz­met kórsetýge qajetti bar­lyq kommýnı­ka­sııa­lyq qural­dar iske qosyldy deımiz. Biz­diń óńi­rimizde de qarapaıym tur­ǵyn­darǵa arnalǵan servıstik ákim­dikter qurylyp, jumysyn bas­tady. Maqsat – memlekettik or­­gandardyń qoljetimdiligi men ashyq­tyǵy, áýre-sarsańǵa salý men bıýrokratııany joıý, qyzmetter men keńes alýǵa kelgen turǵyndar úshin qolaıly jaǵdaı jasaý. Mem­lekettik organdar men qoǵam ara­syndaǵy bar­lyq kedergilerdi joıý. Tur­ǵyn­dardyń máselelerin jedel sheshetin memlekettik apparattyń servıstik modelin qalyptastyrý.

Alaıda nátıjesi biz kútkendeı bolmaı shyqty. Sybaılas jem­­qorlyqqa qarsy is-qımyl agent­­tiginiń Pavlodar oblysy boıyn­sha departamentiniń bas­shysy Aıdar Tastemirovtiń máli­me­tinshe, is júzinde servıstik ákim­­dikterdiń kóp­­shiliginiń qyz­meti – kózboıaý­shy­lyq. Maz­munǵa mán berilmeıdi. My­saly, Aqqýly, Tereńkól, Aqto­ǵaı, Jelezın jáne Ýspen aýdan­da­ryn­daǵy servıstik ákimdikter ta­lap­qa saı kelmeıtin ǵı­marat­tar­­da ornalasqan. Baıan­aýyl aýda­ny­­nyń servıstik ákim­digi bir kún ǵana ashy­lyp, keıinnen jabylyp qalǵan.

Sonymen qatar aýdandar­daǵy servıs­tik ákimdikterge eski jı­hazdar men kom­pıý­terler­di, es­kir­­gen tehnıkalardy ornatý fak­­tileri de oryn alypty. Osyn­daı servıstik ákimdik Shar­baqty aýdanynda ashylǵan kezde kompıýterler tipti, ınternet jelisine de qo­syl­maǵan bolyp shyqty. Alaı­da servıstik ákim­dikter ashylatyn kúni qyzyldy-jasyldy kóp­tegen shar ili­nip, jerge kilem tóse­lip, ulttyq kıim kıgen qyzdar tabaq­qa salǵan kám­pıtterin ákim-qara­lar men basshylarǵa qarata shashý retinde shashyp, kishigirim toı ja­salatyny taǵy bar. О́te yńǵaı­syz jaǵdaı. Iаǵnı «Ashyq ákim­dikter» bıýrokratııa men for­malızmdi boldyrmaý úshin quryl­dy degenimizben, is júzine kel­gen­de onyń ishki mazmuny bolmaı shyqty. Eleń etkizer ataýy ǵana bar.

Gazet tarapynan «Jergilikti bas­­shylardyń halyqpen jumys ja­saýyna ne kedergi?» degen ta­q­y­­rypta tapsyrma alǵanymda «osy óńirde elmen etene aralasyp, jos­parlarymen áleýmettik jeli­de bólisetin, talqylaıtyn máse­leni ashyq dıalog alańynda aı­typ, júzbe-júz kezdesetin qan­daı bel­sendi ákimder, isker basshylar bar edi?» dep oıǵa battyq. Oılap otyr­saq, ondaı eshkim joq eken ǵoı. Bári jýas, tomaǵa tuıyq, ar­tyq aýys jarq etip kózge túse ber­­meıtin basshylar, ákimder. Pre­zı­­dent Q.Toqaev aıtyp ótken­deı, jyl­da jóndeıtinderi 2-3 kóshe, sa­la­tyndary 2-3 úı. Odan aspaıdy.

Al aýyl ákimderi she? Elimiz­diń barlyq aýyldaryna ortaq máse­le bizdiń óńir­de de bar. Inter­net jelisine qosylma­ǵan, baıla­nys aıasynan tys aýyldardyń to­zyǵ­y jetken transformatory, jıi úziletin elektr jelisi, teń­sel­gen kópiri, áýpirimdep ázer tur­ǵan áleýmettik nysandary, eski mek­tep­teri, oqýshylar tasyma­lyna tapshy avtobýstary, bir­de bar, birde joq tamshylaǵan sýy, jóndeýsiz joldary talaı tur­­ǵynnyń júıkesin juqartty. Osyn­daı mehnatty tartyp, yza­­lanǵan halyqtyń nazyna, ótini­shine aýdandardaǵy servıstik ákim­­dikterdiń, jelidegi jeke pa­raq­­­shalar men jazbalardyń paıdasy tıer-tımesi belgisiz.

Qazir elimizdiń soltústik óńir­lerine ońtústikten, jazý-syzýy bólek Qytaıdan kóship kelgen q­azaq­tar qonystanýda. О́ńirde bos qal­ǵan aýyldarǵa el qonýda, mektepterge bala tola bastady. Mun­daı kezde ákimder men ákim­diktiń qyz­metkerleri alystan jetken aǵa­ıy­nnyń únin tyń­dap, úılerin ara­lap, jergilikti jer­diń tynys-tir­shi­ligimen ta­nys­­­tyryp, erýligin ja­sap, tur­ǵy­lyqty halyqpen arala­syp ketý­lerine barynsha yqpal etip, ótinish-aryzdaryn tyńdaýǵa tý­­­ra keledi. Alaıda bes saýsaq bir­­d­eı emes. Sol aýdan, aýylǵa ke­l­ip-ketip jatqandardyń sanynan, olar­dyń nemen aınalysyp júr­geni­nen, ishki kóshi-qon boıynsha qo­nys aýdarǵan otbasylardyń áleý­mettik jaǵdaıynan beıhabar ákimder de bar.

Jergilikti bılik pen qarapa­ıym tur­ǵyndardyń arasyndaǵy baılanystyń úzilýine eń aldymen ákimderdiń, bas­shylardyń nemquraıdylyǵy, enjar­lyǵy, tómen belsendiligi, áli de bolsa bári jaqsy dep jalǵan aqparat berýden arylmaıtyn jaǵym­syz qasıetteri sebep bolýda. Ashyq saıa­satty qoldaǵylary kelmeı­tin­deri, halyq únine qulaq asýǵa asyq­­paıtyndary baıqalady.

Aıtpaqshy, Baıanaýyldyń Mu­ryntal aýylynyń turǵyndary ózderi 1 mln teńge qarajat jınap, jýyrda aýyldy ekige bólip, aǵyp jatqan ózenge kópir salyp alypty. Ákimdiktiń qatysynsyz...

 

Pavlodar oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Namysyn tý etken

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar