Pikir • 16 Qyrkúıek, 2020

Teńgeni otandyq óndiris ońaltady

27 ret kórsetildi

Pandemııanyń sońy jahandyq ekonomıkalyq daǵdarysqa ulasqany belgili. Sol oraıda Ulttyq banktiń júrgizip otyrǵan aqsha-nesıe saıasaty oryn alǵan jaǵdaıǵa syn-qaterler men táýekelderge jaýap bere almaı qaldy. Sol sebepti Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda aqsha-nesıe saıasatyn qaıta qaraýdy tapsyrdy.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, EQ

Aqsha-nesıe saıasaty – óte aýqymdy dúnıe. Sonyń ishinde kóp nárse qaıta qarjylandyrý mólsherlemesin retteý saıasatyna tikeleı baılanysty. Naryqtaǵy ınvestorlar, nesıe alýshylar, dástúrli salymshylar, depozıt ashýshylar aqsha sala otyryp, belgili bir deń­geıde táýekelge barady. Tá­ýe­kel dep otyrǵanymyz – el­­degi ın­flıasııa, munaı baǵasy­nyń ózgerýi, aqshanyń qunsyz­da­nýy.

Máselen, Úkimet eldegi ın­flıa­sııanyń ortasha deńgeıin 6-8 paıyz kóleminde ustap tu­rýǵa talpynýda. Alaıda bıyl aıaq as­tynan oryn alǵan pan­demııa, mu­naı baǵasynyń tó­mendeýi, qalyp­tastan eko­no­mıkalyq aýyr jaǵdaı ınflıasııany 10 paıyzǵa jetkizdi. Bul resmı statıstıka. Ádette, resmı statıstıka men shynaıy jaǵdaı eshqashan sáıkes kelgen emes. Demek, eldegi ortasha ınflıasııanyń deńgeıi budan da joǵary degen sóz.

Qazaqstandaǵy qaıta qar­jy­­­la­n­dyrý mólsherlemesi qazir 9 paıyzǵa teń. Osy jyl­dyń kókteminde Ulttyq bank belgilegen mólsherleme 9,5 paıyz edi. Qar­jylyq ret­teý­shi dál sol tusta durys qadam jasamady. Pandemııa, daǵda­rys jaǵdaıynda qaıta qar­jy­landyrý mólsherlemesin tómen­detýi kerek edi. Atalǵan mól­sherleme joǵa­rylasa, depo­zıtter, kredıtter qym­bat­taıdy. Qaıta qarjylandyrý mólsherlemesi – aqshanyń na­ryq­taǵy qunyn bildiretin kór­setkish. Iаǵnı, Ulttyq bank mólsherlemeni kóterse, ekin­shi deńgeıli bankterdiń mólsher­lemesi de joǵarylaıdy. Daǵ­darys jaǵdaıynda mólsher­leme kóterile berse, jeke adamdardyń, zańdy tul­ǵa­lar­dyń bank ónim­derin alý múm­kindigi azaıady. Kre­dıttiń qymbattyǵy esh­kim­di qyzyqtyrmaıtyn bolady. Son­dyqtan daǵdarys kezin­de qaıta qarjylandyrý mól­sher­lemesi tómendetilýi kerek. Menińshe, 7,5-8 paıyzǵa deıin azaıtýǵa bolady. Bul bıznes úshin de, buqara úshin de tıimdi bolar edi. Prezıdenttiń Joldaýda nazar aýdaryp otyrǵan máselesiniń biri osy.

Valıýtalyq saıasatqa da toq­talǵym keledi. Qazir Ulttyq bank alypsatarlyqtyń al­dyn alý maqsatynda shetel­dik valıýta­lar­dy satatyn lom­bardtardyń, aıyrbas pýnkt­teriniń, bankterdiń jumy­syna shekteý qoıdy. Osy­laısha valıýta baǵamyn qol­dan retteýdi kózdep otyr. Bi­raq teńge pármendi bolmaı tur. Ulttyq valıý­taǵa senim bil­di­retinder az. Ki­ristiligi 1 paıyz bolsa da, jurt­shylyq artyq aqshasyn dollarmen saqtaıdy. Ishki naryq aqsha-nesıe saıasatyna senimsizdik tanytqan soń, sheteldikter de kúmánmen qaraıdy. Munyń saıası astary da bar. Sheteldik ınvestorlar Qazaq­standa zań ústemdik etken kezde ǵana bizge degen kózqarasyn ózger­tedi. Ázirshe, Qazaqstandaǵy saıa­sı faktor ınvestorlarǵa tıim­di emes. Sondyqtan aldymen saıa­sı reforma jasalýy kerek. Son­da ǵana aqsha-nesıe saıasaty, eko­no­mıkalyq reformalar óz jemisin beretin bolady.

Kez kelgen ulttyq valıýta eki jolmen qamtamasyz eti­ledi. Biri – altyn-valıýta qory. Ekinshisi – taýar óndirisi. Dál qazir birde-bir memleket ult­tyq valıýtany altyn qory­men qamtamasyz ete almaı­dy. О́ıtkeni altynnyń qory shek­teýli. Demek biz ekinshi jolǵa basymdyq berýge tıispiz.

 

Talǵat DEMESINOV,

ekonomıst, professor

 

Sońǵy jańalyqtar

Almaty oblysynda sehta jarylys boldy

Qoǵam • Búgin, 15:50

ShQO-da blokbeketter qaıta qoıylady

Aımaqtar • Búgin, 14:15

Almatydaǵy JEO-2 gazǵa qalaı aýysady?

Aımaqtar • Búgin, 12:10

Qazaqstanda dollar qymbattady

Ekonomıka • Búgin, 11:37

Uqsas jańalyqtar