Egis naýqany mejeli merzimde aıaqtaldy

Naýqannyń ýaqtyly júrgizilýine Úkimet tarapynan qabyldanǵan memlekettik keshen­di qoldaý sharalary yqpal etti. Atap aıtqan­da, sharýalardy qajetti materıaldyq-tehnıka­lyq resýrstarmen qamtamasyz etý, egis alqaptarynyń qurylymyn ártarap­tan­dyrý, sý únemdeý tehnologııalaryn engizý, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańartý jáne aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirý­shilerdiń jeńildetilgen qarjylandyrýǵa qoljetimdiligin keńeıtýge basymdyq berildi.

Qabyldanǵan sharalar egis jumystarynyń turaqty júrgizilýin qamtamasyz etýge, aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń tıimdiligin arttyrý úshin qosymsha jaǵdaı jasaýǵa múmkindik berdi.

Bıyl eldegi jalpy egis alqaby 23,8 mln gek­tardy qurady, bul ótken jylǵy kórset­kish­ten 180 myń gektarǵa artyq. Barlyq aımaq­ta jappaı egis jumystary bastalǵanǵa deıin ylǵaldy saqtaý, egis aldyndaǵy óńdeý, kóktemgi jer jyrtý jumysy júrgizildi. Aýyl sharýashylyǵy daqyldaryna kelsek, dándi daqyldar – 14,6 mln gektar, maıly da­qyldar – 4,2 mln gektar, mal azyqtyq daqyl­dary – 1,2 mln gektar, maqta – 166 myń gektar, kókónis daqyldary – 120 myń gektar, kartop – 126 myń gektar, baqsha daqyldary – 84 myń gektar, qant qyzylshasy – 22 myń gektar kólemdi aldy.

Memleket basshysynyń aýyl sharýashy­lyǵy eńbekkerleriniń forýmynda bergen tap­syr­­masyna sáıkes, Úkimet tarapynan egis naý­qandaryn erte qarjylandyrý tetigi engizildi. Bul tetik eginshilerge qajetti qarjy resýrstaryn aldyn ala tartýǵa, tuqym, tyńaıtqysh, ósimdikterdi qorǵaý quraldary men tehnıkany eń tıimdi baǵamen ýaqtyly satyp alýǵa, sondaı-aq egis jumystaryn júrgizýge sapaly daıyndalýǵa jol ashady. Nátıjesinde, aýyl sharýashylyǵy óndirýshileriniń maýsymdyq baǵa ósimine táýeldiligi tómendeıdi. Egis naýqanyn ońtaıly agrotehnıkalyq merzimde ótkizý qamtamasyz etilip jatyr.

Bıylǵy kóktemgi dala jumystaryna ótinim­der qabyldaý burynǵydan erte – byltyr qazan aıynda bastaldy. Jalpy, bıyl kóktem­gi jáne kúzgi dala jumystaryn jyldyq 5% jeńil­dikpen qarjylandyrý maqsatynda 750 mlrd teńge bólý josparlanǵan. Byltyr da osy kólemde qarjy bólinip, 8,5 mln gektarǵa egin egilgen. Osy jeli negizinde 4,8 myńǵa jýyq aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler jalpy somasy 573 mlrd teńgege qarjylandyryldy. Bul 6,8 mln gektardan astam alqapta egin egýge múmkindik berdi.

Kepil bazasy jetkiliksiz fermerlerge qaryz somasynyń 85%-y mólsherinde memlekettik kepildik berý baǵdarlamasynyń engizilgeni negizgi kómek boldy. Byltyr osy qural aıasynda 283 mlrd teńge nesıe somasyna 1 633 kepildik berildi. Bıyl respýblıkalyq bıýdjetten bul maqsatqa 16 mlrd teńge qaras­tyryldy. Naýqan aıasynda 273 mlrd teńge kólemindegi nesıege 1 733 kepildik berildi.

Endi qarajatty fermerlerge deıin jetkizýdi Agrarlyq nesıe korporasııasy, Ekinshi deńgeıdegi bankter, mıkroqarjy uıym­dary, óńirlik ınvestısııalyq ortalyq­tar, kredıttik seriktestikter, áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar iske asyrady.

Elimizdiń negizgi astyq egetin óńirleri dástúrli túrde Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Qostanaı oblystary bolyp qala beredi. Azyq-túlik qaýipsizdigi kóbine osy aımaqtardaǵy egis jumystarynyń nátıjelerine baılanysty. SQO-da egis alqaby 4,3 mln gektardy qurady. Egis qurylymyn ártaraptandyrý sheńberinde dándi daqyldar alqaby 2,9 mln gektarǵa deıin ońtaılandyryldy. Bul rette joǵary suranysqa ıe daqyldarǵa basa nazar aýdarylyp otyr. Maıly daqyldar alqaby ekinshi jyl qatarynan 1 mln gektarǵa jetkizildi. Jemshóp daqyldary 405 myń, kartop 8,6 myń, kókónister 1,4 myń gektar alqapty aldy.

Sonymen qatar óńirde aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy parki qarqyndy túrde jańartylyp jatyr. Bıyl bul kórsetkishti 8,5%-ǵa deıin jetkizý josparlanǵan. 90 mlrd teńgege 3,5 myń tehnıka satyp alý qarastyrylǵan, onyń ishinde 29,9 mlrd teńgege búginde 770 danasy satyp alyndy.

Aqmola oblysynda jalpy egis alqaby 5,6 mln gektardy qurady. Ártaraptandyrý aıasynda dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar­dyń alańy 184,6 myń gektarǵa, ıaǵnı 4,5 mln gektarǵa deıin qysqartyldy. Sonyń esebinen anaǵurlym suranysqa ıe baǵyttar keńeıtildi. Maıly daqyldar egisi 220 myń gektarǵa ulǵaıtylyp, kólemi 715 myń gektarǵa jetti. Al mal azyqtyq daqyldar 34,1 myń gektarǵa artyp, 370,7 myń gektardy qurady. Kartop pen kókónis tıisinshe 8,6 myń gektar jáne 1,5 myń gektar aýmaqqa ornalastyryldy.

Egistik jumystarmen qatar óńir joǵary logıstıkalyq ári ındýstrııalyq áleýetin de kórsetip otyr. Jyl basynan beri oblystyń astyq qabyldaý kásiporyndarynan eksportqa 1,9 mln tonna astyq jóneltildi.

Arshaly aýdanynda jylyna 3 mln tonnaǵa deıin shıkizatty óńdeıtin iri astyqty tereń óńdeý zaýytyn salý – óńdeý salasyn damy­týdaǵy mańyzdy qadam bolmaq. Kásiporyn­da natrıı glýtamaty, lızın jáne basqa da ónimder óndirý josparlanǵan. Joba «Dalian Hesheng Holdings Group Co., Ltd.» kompanııa­symen birlesip júzege asyrylyp jatyr. Júzege asyrý kezeńi 2026–2028 jyldarǵa josparlanǵan, ınvestısııa kólemi 900 mlrd teńgeni quraıdy. Joba alǵashqy kezeńde 1 myńǵa deıin, tolyq qýatqa shyqqanda 3 myńǵa deıin jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar óńirde aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy belsendi jańaryp jatyr. Bıyl jańartý deńgeıin 8,5%-ǵa deıin jetkizý jos­par­­lanyp otyr. Qańtar-mamyr aılaryn­da óńir sharýalary jalpy quny 38,4 mlrd teń­geni quraıtyn 789 birlik tehnıka satyp aldy.

Qostanaı oblysynda kóktemgi egis naýqany­nyń jalpy kólemi 5,2 mln gektar deńgeıinde jos­par­landy. Ártaraptandyrý aıasynda bı­daı úlesin qysqartý esebinen maıly daqyl­dar­dyń alqaby 887 myń gektarǵa, dándi-bur­shaq­ty daqyldar 212,3 myń gektarǵa, kartop 7,5 myń gektarǵa, birjyldyq shópter 107 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyldy. Naýqandy júrgizý úshin 1-3 synyptaǵy kondısııalyq tuqymdardyń 514,2 myń tonnasy paıdalanyldy. Sondaı-aq lıtri 281 teńgeden aspaıtyn jeńildetilgen dızel otynynyń 73,3 myń tonnasy bólindi.

Qostanaı astyqtan un óńdeýde respýblı­kadaǵy kóshbasshy ornyn saqtap keledi. Oblys­tyń úlesine elimizdegi un óndirisiniń 30%-y tıesili. О́ńirde jyldyq qýattylyǵy 2 mln tonnaǵa deıin jetetin 35 dıirmen keshe­ni jumys isteıdi. 2024–2025 jyldary as­tyq óń­deý salasynda jalpy quny 9,3 mlrd teń­geni qu­raıtyn 4 ınvestısııalyq joba iske qosyl­dy. Al 2027–2028 jyldary jyly­na 415 myń tonna bıdaıdy tereń óńdeý qýaty bar «Qostanai Grain Industry» zaýyty men «Tobol center kz» kesheniniń qurylysy josparlanǵan.

Prezıdent tapsyrmalaryna sáıkes, bıylǵy egin egý naýqanynda joǵary tabysty ári strategııalyq mańyzy bar daqyldarǵa basymdyq berildi. Nátıjesinde, maıly daqyldardyń egis alqaby 74 myń gektarǵa ulǵaıtylyp, jalpy kólemi 4 mln gektardan asady. Al mal azyqtyq daqyldarǵa 3,3 mln gektardan astam jer bólinip, olardyń alqaby 237 myń gektarǵa keńeıtildi.

Sonymen qatar bıdaı egistigi alqaptaryn kezeń-kezeńimen ońtaılandyrý jumysy júıeli júrgizildi. Nátıjesinde, bıdaı egisiniń kólemi 12,1 mln gektarǵa deıin qysqartylyp, ótken kezeńmen salystyrǵanda 125 myń gektarǵa azaıdy.

Úkimet respýblıkadaǵy ońtústik óńirlerge erekshe nazar aýdaryp jatyr. Munda ylǵaldy kóp qajet etetin daqyldardyń egis alqaptary júıeli túrde ońtaılandyryldy. Sý paıdalanýdyń naqty teńgerimi negizge alynyp, egis qurylymy sý resýrstaryn paıdalaný lımıtterine qatań sáıkestikte bekitildi.

Respýblıkada kúrishtiń egis alqaby 20,2 myń gektarǵa qysqartyldy. Maqta sharýashy­lyǵynda sý únemdeý baǵytyna arnalǵan tehnologııalyq ózgeris júzege asyryldy. Atap aıtqanda, dástúrli sýarý ádisterin 12 myń gektarǵa qysqartý esebinen, tamshylatyp sýarý tehnologııasy engizilgen maqta alqaptary 29,8 myń gektarǵa ulǵaıtyldy.

Energetıka mınıstrligi elimizdegi munaı óńdeý zaýyttarynyń óndiristik qýattaryn eskere otyryp, kóktemgi egis naýqanyna 402,3 myń tonna dızel otynyn bóldi.

Úkimet fermerlerge janar-jaǵarmaı materıaldarynyń qunyn turaqtandyrý maqsatynda birqatar sharalar qabyldady. Operatorlyq shyǵyndardy qosa eseptegende, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge jeńildetilgen dızel otynynyń túpkilikti baǵasy lıtrine 281 teńge deńgeıinde belgilendi. Bul eldegi janarmaı quıý stansalaryndaǵy ortasha bólshek baǵadan 15%-ǵa tómen. Qazir bólshek saýdadaǵy dızel otynynyń baǵasy – lıtrine 330 teńge.

Bekitilgen jetkizý kestesine sáıkes, jalpy kólemi 402,3 myń tonnany quraıtyn jos­par aıasynda agrarshylar 324,8 myń tonna dızel otynyna kelisimshart jasap, tólem júrgizgen. Bul – jalpy jospardyń 81%-y. Is júzinde óńirlerge 300,9 myń tonna nemese jeńildetilgen otynnyń jalpy kóleminiń 75%-y jetkizildi.

Joǵary ónimdilikke mashına-traktor parkiniń tehnıkalyq daıyndyǵy sebep boldy. Aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń qaramaǵynda 133,9 myń traktor, shamamen 5,6 myń joǵary ónimdi egis kesheni, 71,4 myń sepkish, 188,5 myń topyraq óńdeý quraly boldy. Egistik alqaptarynda 70 mamandan­dyrylǵan ortalyq servıstik qyzmet kórsetti.

Memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde ótken kezeńde eginshiler shamamen 25 myń birlik zamanaýı tehnıka satyp alyp, tehnıkalyq parktiń  jyl saıyn jańarý deńgeıin 6,5%-ǵa jet­kizdi. Aldaǵy egis naýqany qarsańynda Mem­leket basshysy Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­ligine tehnıka parkin jańǵyrtý qar­qynyn jedeldetý mindetin júktedi. Osy maq­sa­tta Úkimet otandyq mashına jasaý sala­syn damytýǵa baǵyttalǵan ózara baılanysty qol­daý baǵdarlamalarynyń keshenin iske qosty.

Solardyń biri – joǵary suranysqa ıe aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jeńildetilgen lızıng arqyly qarjylandyrý baǵdarlamasy. Mem­leket basshysynyń tapsyrmalaryna sáı­kes, baǵdarlamany qarjylandyrý kólemi edáýir ulǵaıtyldy. Eger ótken kezeńde otan­dyq óndiristegi tehnıkany lızıngke alýǵa bıýd­jetten 250 mlrd teńge bólinse, bıyl bul maq­satqa keminde 300 mlrd teńge baǵyttaý jospar­lanyp otyr.

Qabyldanǵan sharalar agrarshylardy egis jumystaryn ońtaıly merzimde júrgizýge múmkindik beretin joǵary ónimdi tehnıkamen qamtamasyz etip qana qoımaı, sabaqtas ónerkásip salalarynyń damýyna da qosymsha serpin berýine jol ashty.