Jádiger • 15 Aqpan, 2025
Mańǵystaý oblystyq S.Qondybaı atyndaǵy memorıaldyq mýzeı qoryna 70 jyl burynǵy jylqy terisinen jasalǵan Salı Orazbaıulynyń qaýǵasy men shyǵyr doǵalaǵy tapsyryldy. Bul jádiger jaqyn arada ashylatyn «Mańǵystaýnama» atty jańa ekspozısııa zalyndaǵy qudyqshylarǵa arnalǵan arnaıy orynǵa qoıylmaq.
Ǵylym • 14 Aqpan, 2025
Ǵylymda memlekettik tildiń bási qashan artady?
Ǵylym – eldiń órkenıettik deńgeıin anyqtaıtyn basty kórsetkish. Elimizdiń táýelsizdik alǵanyna 30 jyldan assa da, ǵylym salasy áli kúnge deıin memlekettik tilde sóıleı almaı otyr. Kóptegen halyqaralyq forým men ǵylymǵa qatysty basqosý, jınalys negizinen orys jáne aǵylshyn tilderinde ótedi. Memlekettik tildegi ǵylymı eńbekterdiń azdyǵy, termınologııadaǵy birizdiliktiń joqtyǵy, qazaq tilinde jazylǵan zertteýlerdiń halyqaralyq deńgeıde moıyndalmaýy – bul salanyń eń ózekti máselesi. Endeshe, qazaq ǵylymy qashan qazaqsha sóıleıdi? Biz osy saýaldy ǵalymdarǵa qoıǵan edik. Atalǵan suraqqa UǴA akademıgi, termıntanýshy Sherýbaı Qurmanbaıuly, Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasy Ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyq ortalyǵynyń basshysy, PhD Anar Muhtarova, ǵylymı qyzmetker Danııar Erlanuly, doktorant Mádına Sheńgelbaı tarapynan berilgen jaýaptardy oqyrman nazaryna usynyp otyrmyz.
Zerde • 13 Aqpan, 2025
Bári «Apple» kompanııasynyń bas dırektory Tım Kýktiń tanymal leksııasyn tyńdaýdan bastaldy. Onyń Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtynyń 2017 jylǵy bitirýshi túlekterine oqyǵan leksııasy meni beıjaı qaldyrmady. Bas-aıaǵy 16 jarym mınýttyq baıandamada ol qazirgi zamannyń mańyzdy máseleleriniń biri tehnologııalyq óndiris pen oǵan adamzattyń qarym-qatynasy týraly aıtty.
Jádiger • 08 Aqpan, 2025
Ulybrıtanııa ulttyq mýzeıiniń jádigerler toptamasynda saqtaýly turǵan bul sáýkele halqymyzdyń sanǵasyrlyq kıim mádenıetiniń ózgesheligin, basqa halyqtardan dara ekenin dáleldep turǵany sózsiz.
Qoǵam • 06 Aqpan, 2025
«Jana jyl qutty bolsyn!», dedi dap-dardaı tanysym «ń»-syz tilek aıtyp. Onyń sózindegi «ń» dybysyn baıaý esip turǵan jel jutqan joq. Tabıǵatynan solaı sóıleı me, álde aralas tildiń qurbany ma, ol jaǵy beımálim. Osylaı árkimniń aýzynan «ń» dybysyn izdep sabylsańyz, birtalaı jerge baryp, aıaldarymyz da shyndyq. Sóıtsek, qazir mekteptegi oqýshylarymyzdyń kóbi «ń»-syz ómir súrip kele jatyr eken. Olarǵa «ń»-yń qaıda deıtin muǵalimder bar ma, joq pa, ol da belgisiz. Al bar bolsa, bir árip úshin kúres júrip jatqany sózsiz.
Qoǵam • 06 Aqpan, 2025
Qazaq qalamgerlerin baǵalaǵan AQSh professory
Tam-tumdap bolsa da, shetel asyp, aýdarma arqyly ózge oqyrmanǵa jetip jatqan ádebı shyǵarmalarymyz barshylyq. Sonyń biri – Ábish Kekilbaıulynyń «Ańyzdyń aqyry» romany. Bul roman 2016 jyly Qazaq PEN-klýbynyń jetekshiligimen Nıý-Iorktegi «Metropolitan Classics» baspasynan jaryq kórgen. Birde osy romandy AQSh-tyń Djordj Vashıngton ýnıversıtetiniń professory, qoǵamtanýshy ǵalym Krıstofer Kojm myrzaǵa berip, oqyp shyǵýyn ótindim.
Suhbat • 05 Aqpan, 2025
Robert Kındler, nemis ǵalymy: Tarıhshy óz zertteýine adal bolýǵa tıis
Nemis ǵalymy Robert Kındlerdiń «Stalındik kóshpeliler» kitaby – zertteýshiniń sanjyldyq izdenisiniń jemisi. Atalǵan kitapty qazaq tiline jazýshy О́ten Ahmet aýdaryp, «Folıant» baspasynan jaryq kórdi. Ultymyzdyń 1917–1950 jyldar aralyǵyndaǵy qoǵamdyq jaǵdaıyn baıan etetin ǵylymı eńbekti jaryqqa shyǵarý úshin ǵalym Qazaqstan men Reseıdiń, basqa da elderdiń arhıvine baryp, tyń derekter jınapty. Biz avtormen shaǵyn suhbat qurǵan edik.
Pikir • 04 Aqpan, 2025
Bir sát tereze syrtyndaǵy aǵashtarǵa kóz salyńyzshy, olar da jalǵyzdyqtan jabyrqaıtyn sııaqty seziledi. Múmkin olar ón boıynan ósip shyqqan japyraqtardy, butaqtaryna qonatyn qustardy ańsaıdy. «Jalǵyzdyq degen – óz-ózińmen betpe-bet kelý», depti bir danyshpan. Durys ta shyǵar. Al bul uǵymdy rýhanı erkindiktiń bastaýy degen túsinikpen qabyldaıtyndar da joq emes.
Ǵylym • 29 Qańtar, 2025
Izdenis arqaýy – tıimdi tehnologııa
Qazir elimizdiń jas izdenimpaz ǵalymdary ǵylym men tehnologııanyń damýyna ilesip, kóptegen jetistikke qol jetkizip otyr. Olar ózderiniń tyń ıdeıalary men jańashyl jobalary arqyly túrli salaǵa serpin berdi. Sondyqtan búgin jastardyń ǵylymdaǵy aıtarlyqtaı róli haqynda aıtqanymyz abzal.
Ádebıet • 28 Qańtar, 2025
ChatGPT ádebıetke áser ete me?
Qalaı desek te jasandy ıntellekt (JI) bizdiń ómirimizge dendep endi. Qazir ol ár salada óz rólin belsendi atqaryp otyr. Bul qubylystyń shyǵarmashylyq úderistegi róli qandaı, ony qalamgerler paıdalanyp jatyr ma degen suraqtardyń týýy zańdylyq. Múmkin siz estigen de shyǵarsyz, japon jazýshysy Rı Kýdan «Tokıo munarasy» atty romanyn jazý barysynda JI qosymshasyn erkin paıdalanypty. Osy romany arqyly 170-Akýtagava ádebı syılyǵyn jeńip aldy. Biz bilmeıtin qanshama qalamger ChatGPT arqyly shyǵarma jazyp jatqanyn bir Qudaı biledi. Álgindegi aqparatty estigen soń, maǵan jasandy ıntellektiniń ádebıetke áseri týraly álem qalamgerlerimen pikirlesý ıdeıasy keldi. Bul taqyrypta nemis qalamgeri Artýr Vaıgandt, mysyr jazýshysy Moan Shalabııa, qytaı aqyny Sao Shúı, qazaq jazýshysy Záýre Tórehan jáne qyrǵyz aqyny Ulyqbek О́mekeev óz oılaryn aıtty.
