Pikir • 15 Maýsym, 2024

Álem aınasy jáne biz

Áıgili Mahatma Gandı: «Álemdi ózgertemiz desek, biz ózimiz sol ózgeriske aınalýymyz kerek» degeni málim.

Tanym • 18 Mamyr, 2024

Túrikmen mádenı áleminiń bıik qubylysy

Maqtymquly týraly qazaq ádebıet­tanýynda, ádebı baılanystar salasynda az jazylǵan joq. Murasy búginge deıin birneshe dúrkin jınaq bolyp shyqty. Shaıyr murasy Reseı men Eýropaǵa Persııadaǵy orys elshiliginde qyzmet etken polıak aqyny, shyǵystanýshy Aleksandr Hodzko-Boreıkonyń 1842 jyly Londonda shyqqan eńbegi arqyly jetti degen derek bar. Budan keıin osy tulǵany tanytýdy Ilıa Berezın, Armınıı Vamberı, Fedor Bakýlın (Iranǵa qarasty Astrabadta konsýl bolǵan) jalǵastyrǵan. Deı tur­ǵanmen maqtymqulytanýda kórnek­ti shyǵys­tanýshylar Aleksandr Samoılovıch pen Evgenıı Bertelstiń, túrikmentanýshy Aleksandr Poselýevskııdiń (óleń órimin zerttegen) eńbegi zor. Al túrik­men ǵalymdaryna kelsek, aqynnyń akade­mııalyq ómirbaıany men murasyn júıeleý men tanymaldandyrýda akademık Baımuhamet Karryev pen professor Mıatı Kosaevtyń zertteýin aıryqsha ataımyz. Bul ǵalymdardyń izdenisterin Abaıdy tanytýdaǵy Muhtar Áýezovtiń tabandylyǵymen salystyrýǵa bolady.

Zerde • 23 Sáýir, 2024

Alash álippesi shyńdaǵan

Kúni keshe Astana tórinde qazaq pen qyrǵyz ulty zııalylarynyń, atap aıtsaq, mádenı-ǵylymı sala tulǵalarynyń, qaıratker aqsaqaldarynyń kezdesýi ótti. Jıyndy elimizdiń Memlekettik keńesshisi Erlan Qarın júrgizip otyrdy. Qyrǵyz tarapynyń sóz tizginin osy eldiń Memlekettik hatshysy Súıinbek Qasmambetov ustady. Aǵaıyn eki ulttyń eleýli tulǵalary oıyn ortaǵa salyp, rýhanı baılanystyń jańa kezeńine qatysty jón-jobasyn usyndy. EKSPO-ortalyǵynyń ekinshi qaptalynda qazaq-qyrǵyz jastarynyń alqaly jıyny ótip jatty.

Pikir • 12 Sáýir, 2024

Bilim-ǵylym ańsary

Búgingi bilimniń máni – mádenı tran­s­­­­formasııada. Syn-qater­ler tusyn­daǵy suraq: qoǵamǵa kim kerek jáne maman qoǵam­nan óz ornyn qalaı tabady? Trans­for­masııa máni osynda! Izdengen jas azamat báseke, kásibılik turǵy­synan ózine qajetti jáne eliniń búgini men erteńine kerekti bilim ala bilýi tıis.

Rýhanııat • 08 Sáýir, 2024

Túrkistan rýhanı birligindegi «Shaǵataı bási»

Bolshevızm tolyq jeńgen ýaqytta túrki tulǵalarynyń, sonyń ishinde qazaq zııalylarynyń basyn kóbirek qosqan biregeı shahar Tashkent edi. Munyń sebebi Mustafa Shoqaı men Turar Rysqulov ár turǵydan kótergen táýelsizdik pen birlik muraty-tyn. Osy qalada 1918–1922 jyldary ózbek jádıtshilderiniń «Shaǵataı bási» (túpnusqada «Chıgatoı gýrýngı») atty mádenı uıymy jumys istedi. Maǵynasy – «Shaǵataı ulysy muragerleriniń pikirtalas, suhbattasý, bás tigý alańy» (gýrýngı – parsy sózi).

Pikir • 22 Naýryz, 2024

Naýryz pálsapasy

Ár ­jyldyń Naýryzynda el tarı­hy­­nyń jańa bir paraǵy ashylyp, ótken men búginniń parqyn aıqyndaýymyzdy – ádilettiktiń jóni dep qabyldaımyz. Baısaldy babalarymyz «Jańa aıda jaryl­qa, eski aıda esirke!» degen tile­gin úılesimdilik Iesine baǵyshtaǵany anyq.

Pikir • 14 Naýryz, 2024

Halyq rýhy

Buıyrsa, búgin Ulyq Ulys nemese Altyn Ordanyń áz shahary Saraıshyq jurtynda – Atyraýda Ulttyq quryltaı úshinshi jıynynyń seksııalar jumysy bastalady. Ertede Jaıyq aǵyny qatty, aıdyny shalqar Uly Sý atalypty. Arab saıahatshysy Ábý át-Tánjı ıakı Ibn Batýtta: «Dúnıede Baǵdattan keıin júzbeli kópirdi osy Saraıshyqtan kórdim. Otyz saraıy, tórt meshiti kóz jaýyn alady» dep jazypty. Osy shahar qorymynda Móńke Temir, Toqta han, Jánibek, Ámir Oqas, Qasym han, Shah Mamaı, Júsip han syndy jeti qaǵannyń súıegi baqılyq mekenin tapqan. Muny panteon desek te bolady. Saraıshyq – bıyl 800 jyldyǵy atalyp ótip jatqan Joshy ulysynyń osy óńirdegi Saraı Batý men Saraı Berkeden keıingi úshinshi iri ortalyǵy.

Suhbat • 06 Naýryz, 2024

Naýryzbaı qajy TAǴANULY: Dástúrli dinniń ýyzyna jaryǵan urpaq jat aǵymǵa tótep bere alady

– Assalaýmaǵaleıkým, qa­dir­li Naýryzbaı qajy Taǵanuly! Ýaqyt taýyp, suh­bat berýge ke­liskenińizge rahmet. Eń áýelgi saýalymyzdy qoǵamnyń rýhanı kelbetinen bastasaq. Jyl basynda «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda Mem­leket basshysy ulttyń sa­pasy men salamattylyǵyna aıryqsha kóńil bóldi. Osy baǵ­darda qoǵamnyń rýhanı se­nimine jáne túrli syn-qater­ge qatysty búgingi ózekti máse­le­ler týraly bilgimiz keledi.

Suhbat • 03 Qańtar, 2024

Qasym-Jomart Toqaev: Biz ozyq oıly ult retinde tek qana alǵa qaraýymyz kerek

– Qasym-Jomart Kemeluly, ýaqy­tyńyzdyń tyǵyzdyǵyna qara­mastan «Egemen Qazaqstan» gazetine suhbat berýge keliskenińiz úshin rıza­shylyǵymyzdy bildiremiz. Sizdiń qoǵamdy tolǵandyratyn máseleler týraly pikirińiz qazaq baspasózi úshin óte mańyzdy. Sondyq­tan túrli taqyrypta ózińizben ashyq áńgime órbitkimiz keledi. О́tken jyl nesimen esińizde qaldy?

Qoǵam • 01 Qańtar, 2024

Birtutas qoǵam qasıeti

Biz ár jyldan jaqsylyqty úmit etemiz. «Qarasha, jeltoqsanmen – sol bir eki aı» shamasynda túrli deńgeıde esep beriledi, nátıje shyǵarylady. Tarazynyń bir basyna jospar, ekin­shi basyna onyń oryndalýy qoıylady. Bireý qýanady, ekinshi oılanady, úshinshi syn estip shıry­ǵady. Bul da – tabıǵı úderis. Bári taban aqy, mańdaı termen keledi. Babalarymyz «Eńbekke ebi joqtyń eldikke sebi joq» degen. Halyqtyń osy erekshe ólshemi qazir de kókeıkesti.