Ekonomıka • 17 Naýryz, 2021
Birlesken kásiporyndar ashýdyń bereri kóp
Bishkekte Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanovtyń tóraǵalyǵymen qazaqstandyq úkimettik delegasııa eki eldiń taýarlardy ótkizý júıelerin sınhrondaý týraly kelissózder júrgizdi.
Rýhanııat • 17 Naýryz, 2021
Pavlodar oblysyndaǵy Aqsý qalasyna taıaý №6 aýylda shaǵyn musylman zıraty bar. Onyń aýmaǵynda qulpytastar ornatylǵan eski molalar jatyr. Solardyń ishinde erekshe mańyzy bar bir qabir – Pavlodar-Ertis óńirinen shyqqan alǵashqy qajylardyń biri Merǵalymdiki.
Aımaqtar • 17 Naýryz, 2021
Jańadan salynǵan Naýryzbaı aýdany ákimdiginiń ǵımaratyna ornalasqan otbasylyq oqý-kitaphanasynyń dırektory Baqyt Saýrambaeva munda eldegi pandemııaǵa qatysty karantındik talaptardyń ár kez saqtalyp otyrǵanyn, sol arqyly aýdanda ótetin kezektegi ulaǵatty sharalardyń da esh úzilmegenin alǵa tartty.
Saıasat • 17 Naýryz, 2021
Jaýapkershilikten jaltarý joly tym kóp-aq
Memleket basshysy 2019 jyldyń sońynda qol astyndaǵy qyzmetkerleri sybaılas jemqorlyq jasaǵany úshin basshylardyń derbes jaýapkershiligi engizilgen zańǵa qol qoıǵan bolatyn. Búginde bul zań talaby qanshalyqty oryndalyp júr? Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Alık Shpekbaevtyń qatysýymen ótken apparat jıynynda osy másele keńinen talqylandy.
Tanym • 17 Naýryz, 2021
Qazaq dalasyndaǵy ashtyq jáne onymen kúres týraly
Qazaq halqy Keńes ókimetiniń tusynda birneshe alapat ashtyqty bastan keshirdi. Sonyń biri – 1921-1922 jyldardaǵy ashtyq edi. Bul ashtyq – tek Qazaqstannyń 5 gýbernııasyn ǵana emes, Reseıdiń 30-dan astam gýbernııasyn qamtydy. Ásirese, Reseıdiń Samara, Saratov, Povolje, Ońtústik Ýkraına, Qyrym, Bashqurtstan, Prıýrale jáne Batys Sibir aımaqtary ashtyqtan qatty zardap shekti. Ashtyq jaılaǵan osy 35 gýbernııany mekendegen 90 mıllıon halyqtyń 40 mıllıony (resmı málimetterde 28 mln) ashtyqtyń aýyr zardabyn tartsa, onyń 5 mıllıonnan astamy alapat ashtyqtyń qurbany boldy. 1920 jylǵy 28 tamyzǵa deıin júrgizilgen demografııalyq sanaq pen osy jyldyń kúz aılarynda aıaqtalǵan QAKSR aýyl sharýashylyǵy sanaǵynyń nátıjelerine sáıkes jasalǵan QAKSR Statıstıka basqarmasynyń qorytyndysy boıynsha 1920 jyly QAKSR-de barlyǵy 4.938.383 adam tirkeýge alynsa (sol kezdegi Túrkistan AKSR-ine qarasty Syrdarııa jáne Jetisý oblystarynyń halqyn qospaǵanda), 1923 jyly QAKSR-degi halyq sany – 3.786.910 adam bolǵan. Budan 1920-1923 jyldar aralyǵynda QAKSR-de halyq sanynyń 1.151.473 adamǵa kemigenin baıqaımyz (Osy málimetke qaraı otyryp, shamamen alǵanda azaıǵan 1,151 myń halyqtyń qanshasynyń ashtyqtan, qanshasynyń juqpaly aýrýlar men indetterden qaıtys bolǵanyn jáne qanshasynyń kórshiles respýblıkalarǵa bosyp ketkenin tereń zerttep, naqtylaý qajet degen qorytyndy jasaımyz). Ashtyq bastalǵan soń-aq, V.I.Lenın bastaǵan bolshevıkter partııasy shuǵyl dabyl qaǵyp, ashtyqqa qarsy kúres jumystaryn bastady. Osy jumys aıasynda, 1921 jyly 18 maýsymda Búkilreseılik OAK dekreti boıynsha Ashyqqandarǵa kómektesetin Ortalyq komıssııa (SK Pomgol) qurylyp, ony BOAK tóraǵasy M.I.Kalının basqardy. Mundaı komıssııalar RKFSR-ǵa qarasty barlyq avtonomııaly ulttyq respýblıkalar men oblystarda, gýbernııalar men ýezderde túgel quryldy. Sonyń biri – 1921 jyly 8 shildede qurylǵan QAKSR OAK janyndaǵy Ashyqqandarǵa kómektesetin tótenshe komıssııa (AKTK) edi. Komıssııany Qazatkom tóraǵasy S.Meńdeshev basqarsa, onyń alǵashqy quramyna múshe bolyp Azyq-túlik (I.O.Shleıfer), Jer-sý (V.N.Harlov), Áleýmettik qamsyzdandyrý (Á.T.Jangeldın) halyq komıssarlary jáne JShI halkomatynyń ókili kirdi. Barlyq gýbatkomdar men ýatkomdardyń jáne aýatkomdardyń janynan ashyqqandarǵa kómektesetin jergilikti komıssııalar quryldy. Bolatkomdardyń, aýyldyq jáne selolyq keńesterdiń janynan ashyqqandarǵa kómektesetin ózara kómek komıtetteri men uıashyqtar uıymdastyryldy. 1921 jyly 6 qazanda ótken QAKSR Keńesteri II seziniń 4-shi májilisinde Azyq-túlik halkomynyń mindetin atqarýshy I.O.Shleıfer «Ashtyqpen kúres týraly» baıandama jasady. Sezd Shleıferdiń baıandamasyn talqylap, «Ashtyqpen kúres týraly másele jónindegi qarar» qabyldady. 1921 jyly 25 qazanda QAKSR OAK Prezıdıýmy AKTK quramyn keńeıtip, ony Ashyqqandarǵa kómektesetin ortalyq komıssııaǵa (AKOK) aınaldyrdy (Komıssııa 1922 jyldyń 26 qyrkúıeginde taratylyp, onyń ornyna Ashtyq saldarymen kúresetin ortalyq komıssııa quryldy). AKOK quramyna ashyqqandarǵa kómektesýge yqpal jasaı alatyn barlyq memlekettik bılik organdarynyń ókilderi engizildi. 1922 jyly 12-17 aqpan aralyǵynda ashtyqqa ushyraǵan gýbernııalar ókilderiniń qatysýymen Orynborda ótken Ashyqqandarǵa kómektesetin komıssııalardyń I búkilqyrǵyzdyq (búkilqazaqtyq) sezinde AKOK tóraǵasynyń orynbasary S.D.Sergeev ashtyqpen kúres týraly baıandama jasady. Al arada 2 kún ótken soń Orynborda bastalyp 27 aqpanǵa deıin sozylǵan Ekinshi oblystyq partkonferensııa delegattarynyń aldynda S.Meńdeshev «QKSR-degi ashtyq jáne onymen kúres týraly» baıandama jasady. Biz búgin Qazatkomnyń tuńǵysh tóraǵasy bolǵan S.Meńdeshevtiń stenografııalyq esepke túsken osy baıandamasyn (QRPA, 139-qor) orys tilinen aýdaryp, redaksııaǵa usynǵan Sábıt Shildebaıdyń materıalyn jarııalap otyrmyz.
