«Elbasy jáne memlekettik til»

Astanadaǵy Jýrnalıster úıinde ótken kezdesýde jurtshylyq nazaryna usynylǵan jańa jınaq osylaı atalady Alash qaıratkeri Mustafa Sho­qaıdyń «Ulttyq rýhtyń negizi – ulttyq til. Til – tek adamǵa ǵana tán asa qudiretti qural. Sondyqtan tildi qadirleýdiń, árbir sózdiń ma­ǵynasyn uǵyp, ony oryndy paıdalana bilýdiń máni zor» degen sózderiniń mańy­zy bul kúnderi arta tústi. Sebebi, memleket pen qoǵamdy baı­la­nystyrýshy kúsh­tiń biregeıi – mem­lekettik til eken­digi daýsyz. Bul rette álem­niń kóptegen elinde memlekettik til mártebesi ar­naıy belgilenip, onyń quqyq­ta­ry tıisti zańmen qorǵalady. О́ıt­keni, til táýelsiz bolmaı, sana­nyń táýelsiz bolýy múmkin emes. Halyqaralyq «Qa­zaq tili» qo­ǵa­my men «Memlekettik tildi da­my­týdyń prezıdenttik qory» bir­lesip ázirlegen atal­mysh jı­naq­tyń da túp maqsaty memlekettik tildiń damýyna yq­pal etý. El Táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵy­na, Elbasy men Elor­da­nyń týǵan kúni qarsańynda shyǵa­ryl­ǵan jı­naq­qa «QazMunaıGaz» UK» AQ qol­daý kórsetken eken. Ki­tap­ty shy­ǵarýdaǵy basty maqsat – Ult Kósh­basshysy N.Nazarbaevtyń mem­lekettik til saıasatyn qoldaý jolyndaǵy qajyrly eńbegi men iri bastamalaryn bir arnaǵa to­ǵystyrý, jetekshi rólin kórsetý. Jańa jınaqtyń tusaýkeser rá­simine Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti, akademık О́mirzaq Aıtbaıuly, «Egemen Qazaqstan» RG» AQ prezıdenti, «Memlekettik tildi damytý» prezıdenttik qory qamqorshylyq k­e­ńesiniń múshesi Saýytbek Abdrahmanov, «Memlekettik tildi damy­tý» prezıdenttik qorynyń dırek­tory Azat Sháýeev, «QazMunaı­Gaz» UK AQ baspasóz hatshysy Ǵalym Tumabaev, sondaı-aq BAQ ókilderi qatysty. Kezdesýde alǵashqy sóz kezegin alǵan akademık О́.Aıtbaıuly mem­lekettik tildiń búgingi jaı-kúıine, jurtshylyq nazaryna usy­nylyp otyrǵan jańa jınaq jaıyna toq­tala kelip, «Elbasy jáne memlekettik til» atty jınaq elimizdiń 20 jyl ishindegi memlekettik til saıasatynyń negizgi baǵyttaryn tanytatyn qujattardy kópshilik aldyna tartýdy kózdeıdi», dese, «Memlekettik tildi damytý» prezıdenttik qory qamqorshylyq ke­ńesiniń múshesi Saýytbek Abdrahmanov: «Osy kitaptyń redaksııa al­qasynda Ábdýalı Qaıdar aǵa­myz tur. Sol aǵamyz jóninde ar­na­ıy aıtý bizge paryz dep oı­laı­myn. Ortalyq komıtette ju­mys istep júrgenimizde, Kolbınniń tusynda, qaıta-qaıta birinshi hat­shyǵa shaqyrylǵanda da óziniń us­tanymynan taımaı, til jónindegi kúrestiń al­dyń­ǵy shebinen kórine bilgen, shyn mánindegi batyr adam – Ábdýalı Qaıdar bolatyn. Ol kisige dem bergen, sol kezdegi Úkimet tór­aǵa­sy N.Nazarbaev, so­nymen birge Ortalyq komıtettiń hatshysy О́.Jánibekov edi. Osy­dan 20 jyl bu­ryn respýblıka astanasy Al­ma­tyda bir ǵana qa­zaq mektebi, bir ǵana q­a­zaq ın­ternaty bolǵanyn búginde kózge elestetý qıyn. О́t­ken bir jyl ishinde Astana qala­synda 38 ba­la­baqsha salyn­dy. Onyń júz pa­ıyzy, ıaǵnı 38-i túgel qazaq tilinde ash­ylǵan. Al keshegi zamanda jalǵyz ba­la­baqshanyń ózin kózge túrtki qy­lyp, bolashaq ult­shyl­dardy tár­bıeleıtin uıa retinde «Pravda» gazetinen bastap qara­lap jazǵan bolatyn. Kez kelgen istiń baǵasy salystyrý arqyly bilinedi», dedi. Kitapta Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Na­zarbaevtyń memlekettik til – qa­zaq tili jaıly sóılegen sóz­de­ri, tikeleı basshylyǵymen qabyl­dan­ǵan normatıvtik qujattar, zań­­dar men baǵdarlamalar, ártúr­li basqosýlarda jasaǵan baıanda­malary, el halqyna jyl saıynǵy dástúrli joldaýlarynda tilge qa­tysty aıtylǵan usynystary men oılary, qanatty sózderi toptas­tyrylǵan. Sonymen birge, keıbir sózderiniń orys tilindegi nusqa­sy, Elbasynyń qoldaýymen ótken sharalarda til janashyrlarynyń, tálimger-ǵalymdardyń jasaǵan baıandamalary da qosa berilgen. Avtorlardyń aıtýynsha, «El­basy jáne memlekettik til» jı­naǵy til mamandaryna qosa, kóp­shi­lik qaýymnyń da nazaryn aý­daryp, qyzyǵýshylyǵyn arttyr­maq. Taralymy 2 myń danany qu­raıtyn jınaqtyń basym bóligi kitaphanalarǵa, mektepter men jo­ǵary oqý oryndaryna, qazaq tili ortalyqtaryna tegin tara­tyl­a­tyn bolady. Juldyz BAIDILDA.