Bıyl Táýelsizdiktiń kógildir týy azat Qazaqstan aspanynda jelbiregenine 20 jyl tolmaq. Otanymyzdyń osynaý eń basty merekesine el temirjolshylary tolaıym tabystarmen qatar, baǵa jetpes tartýlarmen kele jatyr. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ Astana men taǵy basqa qalalarda temir jolǵa qatysty zaýyttar salyp, otandyq ónim óndirýshilerdi aıryqsha qoldaýmen birge, elaralyq «Jetigen–Qorǵas» jáne «О́zen – Túrkimenstanmen memlekettik shekara» temir jolynyń qurylysyn táýelsizdik merekesine paıdalanýǵa bermek. Osynaý baǵa jetpes tartýlarmen qatar temirjolshylarda taǵy bir aıpara qýanysh bar. Ol – bıyl Reseıden Qazaq eline qaıtarylatyn 575 shaqyrym temir joldyń bar múlkimen ulttyq kompanııanyń qaramaǵyna túpkilikti ótetindigi. Bul izgilikti is táýelsizdiktiń mereıli toıyna tamasha tartý bolýmen birge memleketimizdiń irgetasyn búgingiden de nyǵaıta túseri anyq.
Aldaǵy úshinshi toqsanda temir jol boıynsha Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy alys-beris isi tolyǵymen aıaqtalmaq. Júz jyldan beri eki eldi baılanystyryp jatqan temir joldardy jáne oǵan qarasty múlikter men nysandardy daý-damaısyz teń bólisý ońaı bolmaǵany anyq. Táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde el-jer qazaqtiki bolsa da, el ekonomıkasynyń kúretamyry sanalatyn temir joldyń 600 shaqyrymǵa jýyq bóligi kórshi eldiń – «RTJ» AAQ quzyrynda bolǵandyqtan el ekonomıkasynyń erkin kósilip damýyna kóptegen keleńsiz kedergiler kelgeni ras. Mysaly, Reseı temir jolynyń tarıfi osyǵan deıin QTJ tarıfinen birneshe ese qymbat bolyp kelgen. Mundaı jaǵdaıda, elimizdiń shetelderge taýar eksporttaýshylary men el ishine sol aýmaqtan ónim tasymaldaýshylarǵa kóptegen qıyndyqtar kezdesetin. О́z eli bolǵanymen Reseı quzyryndaǵy temir jol boıynda turatyn jáne poıyz magıstralyna jaqyn ornalasqan aýyl-aýdannyń halqy da 20 jyl boıy talaı yńǵaısyzdyqty bastan keshirgeni jasyryn emes.
Buıyrtsa, 2-3 aıdyń kóleminde Qazaqstan Respýblıkasyna tranzıttik temir jol ýchaskeleriniń jalpy uzyndyǵy 261 shaqyrym bolatyn jáne tranzıttik emes temir jol telimderiniń uzyndyǵy 314 shaqyrym bolatyn, al ekeýin qosqanda 575 shaqyrymdy quraıtyn magıstraldar barlyq múlkimen berilýi tıis. Esesine, «Alaǵan qolym beregen» demekshi, Reseıge olardyń aýmaǵyndaǵy Qazaqstan ıelik etip kelgen 566 shaqyrym temir jol beriledi. Bul temir joldar men múlikterdi rettep almasý sharasy ótken ǵasyrdyń 1996 jyly bastalǵan edi. Sol jyldyń 18 qazanynda temir jol kásiporyndarynyń, mekemeleriniń jáne uıymdarynyń qyzmetin quqyqtyq retteý erekshelikteri týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy kelisimniń aıasynda atalǵan eki el arasyndaǵy temir jol nysandary menshigin quqyqtyq retteý isi qolǵa alyndy. Áıtkenmen, sol ótken ǵasyr jyldarynan beri bul ıgi bastamadaǵy kóptegen ister ártúrli sebeptermen tıimdi sheshimderi tabylmaı irkilip qalǵan edi. Tek sońǵy 2-3 jyl kóleminde ǵana bul baǵyttaǵy ister ilgerileı bastady.
El táýelsizdigin qazirgiden de nyǵaıtyp, ekonomıkasynyń qaryshtap erkin damýyna úlken serpin beretin ıgi istiń el paıdasyna sheshilýi úshin «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-nyń búgingi basshylyǵy memlekettik deńgeıdegi orasan zor is tyndyrdy. Kóldeneń kezigip, tosqaýyl bolǵan túıini kóp máselelerdiń sheshilý joldaryn durys taýyp, el múddesin qashanda birinshi kezekke qoıyp otyrdy. San ret kórshi el mamandarymen kezdesip, eki jaqqa da tıimdi bolarlyq san túrli qujattar daıyndap usyndy. Tipti bir ýaqyttary durys dep sanalǵan qujattardy ońtaılandyryp qaıta daıyndap shyqqan kezderi de boldy. Onyń bárin eki eldiń biraz mınıstrlikterinde dáleldep, eki elge de tıimdi bolaryna kózderin jetkizip otyrý ońaıǵa soqpady. О́ıtkeni, temir joldan beıhabar basshylarǵa temir joldyń tıimdi nemese tıimsiz tustaryn dáleldeýden qıyn mashaqat joq. Sondyqtan ulttyq kompanııa basshylyǵy qajetti jerinde sheber ıilip, el múddesi úshin kerek bolsa túıilip, eki jyl kóleminde «ógizdi de óltirmeı, arbany da syndyrmaı» berik ustanǵan salıqaly erkin saıasatynyń arqasynda temir jol boıynsha Reseı memleketimen alys-beris isin joǵary deńgeıde aıaqtaǵaly tur.
Nurbaı ELMURATOV, jýrnalıst.