Elordadaǵy Ulttyq mýzeıde «Tańbaly: Babalar kody» halyqaralyq kórmesi ashyldy. Bul joba Tańbaly mýzeı-qoryǵy men fotosýretshi Vladıslav Kımniń birlesken eńbeginiń nátıjesi.
Tańbaly petroglıfterin óner men sıfrlyq tehnologııalar múmkindikteri arqyly tanystyrǵan kórme ótken men búgindi sabaqtastyryp, keleshekke kóz tigýdi de meńzegendeı. «Tańbaly» memlekettik tarıhı-mádenı jáne tabıǵı mýzeı-qoryǵynyń dırektory Bıbigúl Dándiqaraqyzynyń aıtýynsha, joba aıasynda tarıhı muranyń túpnusqalyǵyn saqtaý men ony keleshek urpaqqa jetkizý máselesine erekshe nazar aýdarylǵan.
– «Tańbaly: Babalar kody» kórmesiniń ataýynyń ózi kóp nárseni ańǵartady. Búgingi shara arqyly babalar tasqa qashap qaldyrǵan tarıhty sóıletýdi maqsat ettik. Daıyndyq kezinde mýltımedııalyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt paıdalanyldy. Sonymen qatar kórmede eskertkishterdiń túpnusqa sýretterin tamashalaýǵa bolady. Biz ustanǵan basty qaǵıdat – tarıhı muranyń shynaıylyǵyn saqtaý, – dedi Bıbigúl Dándiqaraqyzy.
Sharanyń ashylý saltanatyna IýNESKO ókilderi, jartas ónerin zertteıtin halyqaralyq sarapshylar, sondaı-aq otandyq arheologter, tarıhshylar, mádenıettanýshylar men mýzeı qyzmetkerleri qatysty.
Kórmede usynylǵan on bir fotokartınanyń alǵashqysy, Tańbaly petroglıfteriniń eń tanymal ári jumbaq beıneleriniń biri – «Buqa ústindegi kúnbasty» adam. Kompozısııada basynan kún sáýlesi shashyrap turǵan antropomorfty keıipker buqanyń ústinde otyrǵandaı beınelengen. «Kúnbasty adam» kórmeniń negizgi boıtumary retinde tańdalǵan. Arheolog, tarıh ǵylymdarynyń doktory Zeınolla Samashev «Kúnbasty adam» beınesiniń máni týraly aıtty.
«Kúnbasty antropomorfty fıgýralardy Tańbalynyń eń mańyzdy belgisi deýge bolady. Ǵalymdar arasynda olardyń naqty máni týraly ortaq pikir joq. Menińshe, bul jazbalarda qola dáýirindegi dinı rásimderge qatysqan abyzdar nemese baqsylar beınelengen. Bul sol dáýirdegi kúnge, aspan denelerine tabyný túsinigimen baılanysty bolýy múmkin» deıdi ǵalym. Sondaı-aq adam balasy Alla bergen qabiletin jaryq shashýǵa, izgilik taratýǵa qoldansyn degen babalar amanaty shyǵar.
Ejelgi kóshpendiler úshin Kún jylý men jaryqtyń, bereke men molshylyqtyń nyshany sanalǵan. Ǵasyrlar qoınaýynan jetken osy tanym halyq jadynda saqtalyp, ulttyq rámizderimizde de kórinis tapty. Memlekettik týymyzdaǵy altyn kún beınesi – sonyń aıqyn dáleli.
Kórmedegi taǵy bir týyndy «Palımpsest» – tarıhı ózgerister men mádenı jadtyń saqtalýyn jetkizetin mura. Onda áý basta buqanyń beınesi qashalsa, keıinnen oǵan jylqynyń belgileri engizilgen. Bul tańbalardyń kópqabatty maǵynasyn ashyp, ejelgi adamdardyń otyryqshylyqtan kóshpeli ómirge qadam basqanyn kórsetedi. «Palımpsest» ataýynyń ózi burynǵy jazýlar men beınelerdiń ústine jańasynyń túsýi arqyly mádenı jadtyń qalyptasýyn bildiredi. Osy ıdeıa arqyly kartınada ár dáýirdiń izi men adamzattyń damý tarıhy kórinis tapqan.
Sonymen qatar túrki dáýirinen jetken tý kótergen salt atty jaýynger beınesi de bar. Ejelgi sýrette tý tek áskerı belgi ǵana emes, taıpanyń birligi men rýhanı kúshiniń sımvoly sanalǵan. Al jaýynger tulǵasy týǵan jerge degen janqııarlyq qyzmetti meńzeıdi. Bul obraz barsha túrki haqynyń kóshpeli órkenıeti men áskerı mádenıetinen syr shertip turǵandaı («Tý ustaǵan jaýynger» sýreti «Qazaqstan» ulttyq telearnasynyń 2002–2006 jyldardaǵy logotıpinde de qoldanyldy). Kartına ótken men búgindi jalǵap, Tańbaly murasyn zamanaýı kórkemdik keńistikte jańa qyrynan kórsetti.
Tasqa qashalǵan tarıhty ýaqyt óshire alǵan joq. Kerisinshe, «Tańbaly: Babalar kody» kórmesi sol únsiz murany sóıletip, ótken dáýir men búgingi kúnniń arasyn jalǵaǵan erekshe mádenı alańǵa aınaldy. Árbir fotokartınada babalardyń izi, árbir tańbada ulttyń jady saqtalǵandaı. Sondyqtan bul kórme tek óner jobasy emes, ótkenge taǵzym jasap, bolashaqqa baǵdar beretin rýhanı kópir ispetti.
Kalıma TEMIR,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti