Birlesken keńistik, aıqyndalǵan baǵyttar

Bul derekter Túr­kistanda ótken Túrki memleketteri uıymyna (TMU) múshe elder Bilim mınıstrleriniń IX otyrysynda aıtyldy. Qazaqstan, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan, Túrkııa, О́zbekstannyń bilim jáne ǵylym salasyna jaýapty vedomstvolarynyń basshylary, sondaı-aq Túrki memleketteri uıymynyń Bas hatshylyǵy men Túrki aka­demııasynyń ókilderi qa­tysqan otyrys barysyn­da túrki memleketteri ara­syndaǵy bilim, ǵylym jáne joǵa­ry bilim salalaryndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytý, akademııalyq ut­qyrlyqty keńeıtý, birlesken ǵylymı zertteýlerdi júzege asyrý jáne ortaq bilim berý jobalaryn ilgeriletý máseleleri talqylandy.

Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek Túrki memleketteri arasyndaǵy ǵylymı jáne akademııalyq yqpaldastyqtyń mańyzdy­lyǵyna toqtalyp, Qazaq­stannyń ǵylym men ınnovasııalardy damytý baǵytynda júıeli jumystar júrgizip jatqanyn atap ótti. Sondaı-aq­ mınıstr Qazaqstannyń Túrki akademııasy janyndaǵy Ǵylymı keńeske tóraǵalyq­ty qabyldaǵanyn aıtyp, Ázerbaıjan Respýblıkasyna atqarǵan jumysy úshin alǵys bildirdi. «Qazaqstan Túrki memleketteri arasyndaǵy ǵylymı jáne akademııalyq yntymaqtastyqty damy­tý­ǵa baǵyttalǵan bastama­lar­­dyń sabaqtastyǵyn qam­ta­ma­syz etedi. Biz Túrki akade­mııasynyń bilim almasý men ınstıtýsıonaldyq óza­ra is-qımyldyń tıimdi alańy retindegi rólin odan ári ny­ǵaıtý úshin barlyq múshe mem­lekettermen tyǵyz ju­mys júrgizemiz», dedi mınıstr. Mınıstrdiń málim­deýin­she, Túrkistandaǵy basqo­sý­da mańyzdy sheshimder qabyl­dandy. Bolon, Lıssabon, Tokıo konvensııalaryna qo­syl­ǵan Qazaqstan sekildi túr­ki elderi de osyndaı  ­­úderis­terdi bastamaqshy. Oty­­rys­ta sol úderisterdiń mańyz­­dy baǵyttary aı­qyn­dal­dy. Birinshisi, túrki memleketteri arasyndaǵy joǵary bilim berý keńistigin ıntegrasııalaýǵa, ǵyly-mı-bilim berý salasyndaǵy yn­tymaqtastyqty júıeli túrde damytýǵa baǵyttalǵan stra­tegııalyq mańyzy zor halyq­aralyq bastama – ORHUN akademııalyq utqyrlyq baǵ­dar­lamasy. Stýdentterdiń akademııalyq tájirıbe almasýyn qamtamasyz etý, olardyń kásibı quzyrettiligin arttyrý, sondaı-aq ortaq tarıhı-mádenı murany tereń ári ke­shendi zerdeleýine jaǵdaı jasaý baǵdarlamanyń negiz­gi maqsaty. «Endi soǵan Ázer­baıjan, О́zbekstan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan to­lyqqandy qosy­lyp, stýdent­terimizge basqa Túrki elderi ýnıversıtetterine baryp, almasýǵa múmkindik berip jatyrmyz. Onyń ústi­ne jas ǵalymdarymyzǵa da úlken jol ashylyp otyr. Túr­ki elderiniń stýdentteri endi oqýyn bitirgende olardyń dıp­lom­dary, ǵylymı jáne aka­de­mııalyq dárejeleri Túrki elderiniń keńistiginde tanylatyn bolady. Jumysqa ornalasý, óz mansaptaryn jalǵas­tyrý, ǵylymı joba­larmen aına­lysý múm­kindigi bolady», dedi mınıstr. Sondaı-aq oty­rys nátı­jesin­de deklara­sııa qabyl­danyp, Túrki elderi ýnı­versıtetteri lıgasy quryldy.

Is-shara aıasynda Túrki aka­demııasy Ǵylymı keńe­siniń otyrysy da ótkizil­di. Keńes jumysyna Túr­ki akade­mııasynyń pre­zı­denti Shahın Mustafaev, Ázerbaıjan Res­pýb­lıkasynyń Ǵylym jáne bilim mınıstri Emın Amrýl­laev, Túrkııa Ulttyq bilim mı­nıstri Iýsýf Tekın, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Ǵylym, joǵary bilim jáne ınnovasııalar vıse-mınıstri Dýrýs Kozýev, Túrki memleketteri uıymynyń Bas hatshysy Kýbanychbek Omýralıev, Túr­kııa Joǵary bilim keńesiniń tóraǵasy Erol Ozvar jáne О́zbekstan Respýblıkasy Joǵary bilim, ǵylym jáne ınnovasııalar mınıstriniń birinshi orynbasary Sardor Radjabov qa­tysty. Ǵylymı keńeste Túrki akademııasy­nyń 2024–2025 jyldardaǵy qyzmetiniń qorytyndylary, 2026 jylǵa arnalǵan jumys jos­pary men basym ǵylymı zertteý baǵyttary qaraldy. Qatysýshylar akademııanyń túrki halyqtarynyń tarıhı-mádenı murasyn zertteý, arheologııalyq ekspedısııa­lar uıymdastyrý, til, tarıh, turaqty damý, azyq-túlik qaýip­sizdigi, sý resýrstaryn basqarý jáne klımattyń ózgerýi baǵyttaryndaǵy jobalaryna joǵary baǵa berdi.

Sondaı-aq keńes barysynda Túrki akademııasy Ǵy­lymı keńesiniń tóraǵalyǵy Ázerbaıjan Respýblıkasynan Qazaqstan Respýblıkasyna resmı túrde tapsyryldy. Sonymen qatar qabyldanǵan sheshimder hattamasyna qol qoıý rásimi ótti. Is-shara qo­rytyndysy boıynsha taraptar túrki álemindegi bilim jáne ǵylym salasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge, birlesken zert­teýlerdi qoldaýǵa jáne ortaq ǵylymı-bilim berý keńistigin damytýǵa baǵyttalǵan jumys­ty jalǵastyrýǵa ýaǵdalasty.

TÚRKISTAN