Baltashyǵa ıntegral ne kerek?

Jappaı orta bilim berý bizde mindet bolyp esepteledi. Negizi bul mindet oqýshy men muǵalimge ortaq. Biraq jaýapkershilik birtindep muǵalimge qaraı yǵysyp, «oqyǵysy kelse de oqytasyń, oqyǵysy kelmese de oqytasyń», talaby kúsheıedi. Muǵalim bilim berýge arnalǵan biraz ýaqytyn, kúshin balanyń nelikten sabaqqa kelmeıtinin anyqtaýǵa, ata-ana­lar­dy izdeýge t.s.s. jumystarǵa sarp etedi. Ata-analar da ártúr­li. Biri túsinistikpen áreket etse, ekinshisi «bolsa bolsyn, bolmasa bordaı tozsyn» qaǵıdasyn usta­na­dy. Oqyǵysy kelmeıtin bala­ny muǵalim «súırelep» júrip oqytyp (oqytqan bolyp), áı­teýir bir «úshtik» baǵasyn qoıýǵa májbúr bolady. Mekteptiń oqy­tý kórsetkishin tómendetpeý úshin «ekilik» qoıa almaıdy.  Sóıtip, muǵalim zerek balalar­dyń talan­tyn asha túsýge arnalǵan kúsh-qýatyn osyndaı «kertartpa» jaǵdaılarmen kúresýge jumsaı­dy. Bul – bir. Ekinshi másele – oqý bary­syn­da beriletin artyq aqparat (ınformasııa). Oqý úrdisiniń maq­saty aqparatty úıip-tógip berý emes, meılinshe kerek aqpa­ratty oqýshy ózi izdenip taba alatyn­daı júıege, ádiske, logıkaǵa úı­retý. Jáne de oqýshylardyń  bári ǵylym qýyp, joǵary oqý jolyna túsip ketpeıdi, birazy jumysshy kásibin (baltashy, as­paz­shy, júrgizýshi, tas qalaýshy, t.b.) qalaıdy.  Sońǵylaryna  jo­ǵarǵy synyptarda ıntegral, fızıka men hımııanyń kúrdeli zańdylyqtary sııaqty ilimdi oqytý bos áýreshilik. Artyq aqparatty tyqpyshtap, ony jattata berý oqýshylardy da jalyqtyrady. Osydan kelip, «ǵylym – túsiniksiz, bilim – jattap alý eken» degen túsinik qalyptasady. Orta bilim berý 10 jyldyq­tan 11 jyldyqqa aýysqanda osy ózekti máselelerdiń de «sa­qaly» bir jylǵa uzardy.  Endi orta bilim berý 12 jyldyqqa uzartylmaq. Osyǵan oraı, aı­taıyn degenimiz mynaý. Bizdiń oıymyzsha, jal­py bilim berý eki satyǵa bó­linýi kerek: segiz jyldyq baza­lyq bilim berý bolsa, ekinshi saty­da orta bilim berý (qazirgi jú­ıe bo­ıynsha 11 jyldyq) buǵan oqýdy jalǵastyrýǵa qabileti barlar qaldyrylǵany jón. Janbaı О́ZDENBAEV.