02 Shilde, 2011

Qala shejiresi – tarıh tarmaǵy

292 ret kórsetildi
Búgingi tańdaǵy órkenıettilikke qol jetkizgen kez kelgen memlekettiń asqaq órleý joly onyń tarıhymen tyǵyz baılanysty. Shejiresi joq memleket bolmaıdy. Álem aldynda qaı eldiń tarıhy baı bolsa sol eldiń abyroıy da óreli bolatyny belgili. О́ıtkeni, tarıh degen – ulttyń maqtanyshy, eldiń erteńi. Qazaq jeriniń tarıhy búgingi kúnge deıin jan-jaqty zerttelip keledi. Áli de talaı ashylmaǵan syr men belgisiz qupııalar bar. Jarııalylyqty qajet etetin tarıhtyń eń bir salmaqty tarmaǵy el astanasy elordaǵa da qatysty bolsa kerek. Astana tarıhy ult kelbetiniń keshegisi men búgingisine tikeleı yqpal etedi. Sol sebepti de Astananyń astana bolǵanǵa deıingi arǵy tarıhyna erekshe nazar aýdaryp, tól muramyzdy túgendeýdiń mańyzy zor bolmaq. Osy maqsatta 29 maýsym kúni kele jatqan Astananyń mereıli merekesine oraı Ulttyq aka­demııalyq kitaphanada «Astana: keshe, búgin, erteń» taqyrybynda kitap-qujattar kórmesi ashylǵan bolatyn. Atalmysh kórmeni Ulttyq akademııalyq kitaphana men Astana qalasynyń Muraǵattar jáne qujattamalar basqarmasy uıymdastyrǵan bolatyn. Astananyń qurylý tarıhy jaıly Sankt-Peterbýrgtiń Reseı memlekettik tarıhı muraǵaty men Omby tarıhı muraǵatynan alynǵan jańa qu­jattar alǵash ret qoıylyp otyr. Máselen, Sankt-Peterbýrgten Aqmola oblysy men qalasynyń gerbi jaıly, ólkeniń aımaqtyq ákimdik etýi týraly erejesi, al Ombydan Esil ózenindegi keme sharýashylyǵyn damytý týraly usynys, Aqmola oblysynyń jospary men kartasyna qatysty qu­jattar, Aqmola oblysyndaǵy ormandardyń saq­ta­lýy boıynsha nusqaýlar, Aqmola qalasynyń tur­ǵyndary úshin mindetti qaýlylardyń jıyntyǵy, qalanyń poshtalyq bólimshesi týraly túrli qujattardy kezdestire alasyz. Sondaı-aq kórmede Astananyń bolashaq ǵımarattarynyń maketteri men álemniń ártúrli elderiniń resmı delegasııa­lary­nyń qalaǵa tartqan syılary da oryn alǵan. Osy is-sharaǵa muryndyq bolǵan eki tarıh qory ózderiniń alǵash ret birlesken jumysyn Astana tarıhy jaıly kitaptar kórmesimen jalǵastyrdy. «Astana shejiresi», «Elbasy syzǵan sáýlet», «Bolashaqqa qulash urǵan bas qala» atty 3 taqyryptyq bólimnen turatyn kitap kórmesi kelýshilerdiń nazaryn erekshe aýdardy. Kórmemen tanysý barysynda Astana tarıhyn zertteýge atsalysyp júrgen, elorda tarıhyna qatysty biraz kitaptar jazǵan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq muraǵaty bas dırektorynyń orynbasary Marat Ábsemetovpen qala tarıhy jaıly azyn-aýlaq áńgimelesip edik. – Kórmeniń mazmuny tyń. Onyń ústine elordanyń arǵy tarıhyna aıtarlyqtaı mán berip otyrsyzdar. Qolǵa alynǵan osy sharýanyń mańyzdylyǵyna toqtalyp ótseńiz. – Astana – bas qala. Sol sebepti de onyń arǵy tarıhy óte mańyzdy. Basqa bireýlerdiń ta­rı­­hyn biz jaqsy bilemiz. Pash etip kótergenge daıyn­byz. Al óz tarıhymyzǵa, ásirese, Astananyń tarı­hy­na qatysty máseleler qozǵalǵanda 10 jyldyqty, táýelsizdiktiń 20 jyl­dy­ǵy­na qatystylaryn ǵana aıtamyz. Biraq odan da burynǵy tarıhymyz bar ǵoı?! Tarıhtaǵy kóptegen uly tulǵalardyń dál qazirgi Astanamyzǵa úlken qatysy bar. Qazaqta óz astanamyz bolsyn degen arman bolǵan. Tarıhtan belgili bizde olar boldy. Al qazirgi Astananyń tarıhyna mán berýdiń ar jaǵynda mańyzdy másele jatyr. Mysaly, Máskeýden, Rımnen, Parıjden, taǵy basqa dúnıe júziniń túkpir-túkpirinen adamdar kelgende olar Astananyń arǵy tarıhyn suraıdy. Astananyń on-aq jyldyq tarıhyn aıtyp berseń qońyltaqsyp qalady. Nege? О́ıtkeni, 10 jyldan az ǵana astam elorda tarıhyn estigende olar bizdi qoldary endi ǵana birdemege jetip otyrǵan memleket dep oılaıdy. Árıne, bul namysqa tıetin nárse. Bizdiń de ózgelermen teń túse alatyn baı tarıhymyz bar. Sondyqtan Astananyń kemel bolashaǵy úshin onyń arǵy tarıhyna aıtarlyqtaı jaýaptylyqpen qaraý kerek. – Astananyń arǵy tarıhyna qatysty derekter joq emes, bar. Alaıda olar azdyq etedi demekshisiz ǵoı. Sonda bul máselege qatysty qan­daı naqty qadamdar jasaı alamyz dep oılaısyz? – Elbasy Nursultan Nazarbaev aıtqan, osy bıyl kúzge qaraı elordada qazaq tarıhyna qatysty tarıhı murajaı bolady dep. Bul murajaıda Astanaǵa qatysty talaı qundy derekterdiń bolatynyna men senimdimin. Astanaǵa qatysty zertteýler júrip jatyr. Biraq tar sheńberde ǵana. Ár tarıhshy óz betimen árqalaı zerttep jatyr. Al ortalyqtandyrylǵan aýqymdy jumystar bar dep aıta almaımyn. Biraq bolashaqta mundaı ortalyq ta paıda bolýy ábden múmkin. Astananyń tarıhyn aýqymdy túrde uıymdastyryp zertteý kerek dep oılaımyn. Mundaı pikirler aıtylyp júr, kóp uzamaı sóz júzinde emes, is júzinde de atqarylady dep úmittenýge bolady. – Áńgimeńizge rahmet. Araı ÚIRENIShBEKQYZY.
Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalpyna keltirilýde

Aımaqtar • Keshe

Dalanyń dara kúıshisi

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar