11 Aqpan, 2019

Táýelsizdik jáne generasııa

399 ret kórsetildi

Qazaq mádenıeti men óneriniń damýy, nasıhattalýy – táýelsiz el atanýynyń arqasy. О́ndiristik, ekonomıkalyq qarym-qatynasta, aqparat almasýda ǵana emes, álemdik deńgeıde eldiń tól dástúrin dáripteýde, ulttyq boıaýyn tanytýda egemendik uǵymynyń róli zor. Qazaq memleketiniń erkindigi men bostandyǵy rýhanı, kórkem muralardyń qaıta jańǵyryp, keńinen tanylýyna negiz bolýda.

О́tken ǵasyrdyń orta sheninde jetilgen aǵa býynǵa Kúltegin, Tonykók nemese Tumar, Beıbarys esimderi je­te tanys bolmasa, táýelsizdik jyl­­dary jańa generasııalyq býyn qalyp­tasyp, basqarý júıesinde keńestik totalıtarlyq júıe bolǵanyn tarıhtan oqyp bile alatyn, tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý úderisin tarıhtaǵy bir qubylys retinde ǵana sanaıtyn jańa urpaq paıda boldy. Erkindiktiń arqasynda jeke el retinde tanyla bastadyq. Bul – qazaq úshin eleýli sát. Bul ǵasyrmen, myńjyldyqtarmen sanasatyn tarıh kóshinde ekinshi músheliniń bel ortasyna kelgen Qazaq eli úshin jiger men qaırat, kúsh pen maqsat, senim men izdenis, eńbek pen qajyrlylyqty qajet etetin  ýaqyt.

Jańa generasııanyń qalyptasýy – urpaq zańdylyǵy. Sonymen qatar bul birinshiden, eldiń tól tiliniń damýyna, salt-dástúriniń jalǵasýyna, mádenıetiniń órkendeýine, ekonomı­kasynyń joǵarylaýyna yqpal etetin jańa býyn. Erkindigi joǵary, oı-sanasy táýelsiz búgingi generasııa toqsanynshy jyldardaǵy jastarmen salystyrǵanda álemdik mádenıettegi aqparattardy meń­gerý, tehnologııany ıgerý, shet­el­derdiń terrıtorııalyq aýmaǵynda bolýy jáne ózge tilderdi meńgerý jaǵynan alǵa shyqty. 

Elbasymyzdyń arnaıy qoldaýymen júzege asyrylǵan «Bolashaq» baǵdar­lamasy Qazaqstan men ózge elder arasynda bilim men aqparattyń erkin alma­sýyna yqpal etip qana qoımaı, zııatker, kásibı oıly jastar býynyn qalyptastyrýǵa dańǵyl  jol ashty. Táýelsizdik jastarǵa erkindik berdi. Rýhty sezindirdi. Kúltegin jyrynda mynandaı joldar bar: «Altýn, kúmúsh, isigti, qýtaı býńsyz ancha birúr tabǵach býdýn saby súchig, aǵysy ıymshaq ermis» – «Altyndy, kúmisti, daqyldy, jibekti sonshama sheksiz berip jatqan tabǵash halqynyń sózi tátti, buıymy asyl edi. Aqyldy kisilerdi, batyl kisilerdi tabǵashtar qozǵaı alǵan joq. (Eger) bir kisi aldansa, (onda) rýy, halqy tuqymyna deıin qalmas edi. Tátti sóz, asyl dúnıesine kóp aldanyp, Túrki halqy, qyryldyń, Túrki halqy, joıyldyń», deıdi ǵoı atalǵan jyrda. Mundaǵy tabǵash halqy qaı el ekendigi bárimizge belgili. Jyly sózimen, buıymdarymen jarty jahandy jaýlaǵan, kók túrikter elin «batys», «shyǵys» dep ekige ajyratyp, elý jyldaı bodanyna aınaldyrǵan tabǵash halqynan tize qosyp, óz erkin alyp shyǵýǵa basty negiz bolǵan tekten be­rilgen tárbıesi men salt-ádetke be­rik­tilik jáne ata ǵuryptyq ustanym edi. Tárbıemiz tegimizden ajyramasyn, qaza­qylyǵymyz qalpynan taımasyn.

Tuǵyr myqty bolmasa, turaqtylyq bolmaıdy. Al halyqtyń basty tuǵyry – táýelsizdik. Táýelsizdik tuǵyrynyń berik bolýy jastardyń qolynda. Jastardyń qajyr-qaıraty qaıtýsyz, ıntellekti joǵary, oı-paıymy bıik, zaman talabyna saı, qazaqylyǵy saqtalǵan bolsa, eldiń erteńi jarqyn bolmaq.

Araı JÚNDIBAEVA,

Semeı qalasynyń Shákárim atyndaǵy memlekettik ýnıversıteti qazaq tili men ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi,
fılosofııa doktory (PhD), qaýymdastyrylǵan professor

SEMEI

Sońǵy jańalyqtar

«Barys» utylyp qaldy

Sport • Keshe

Eldos Smetov kúmis aldy

Sport • Keshe

«Qaırat» – qola júldeger

Aımaqtar • Keshe

Kóktemdegi UBT 10-naýryzda bastalady

Bilim • 05 Naýryz, 2021

Almatyda «Jyl qusy-2021» kórmesi bastaldy

О́ner • 05 Naýryz, 2021

Ár sala úzdikterine qurmet tanytty

Aımaqtar • 05 Naýryz, 2021

Almaty taýlarynda qar kóshkini júredi

Ekologııa • 05 Naýryz, 2021

Baǵdat Mýsın Shymkentke bardy

Aımaqtar • 05 Naýryz, 2021

Almatyda gashısh satqan azamat ustaldy

Qoǵam • 05 Naýryz, 2021

Rýslan Beketaev jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • 05 Naýryz, 2021

Qazaqstanda taǵy bir mereke paıda bolady

Qazaqstan • 05 Naýryz, 2021

Grand Slam: Eldos Smetov fınalǵa shyqty

Sport • 05 Naýryz, 2021

Qaraǵandyda jol apatynan 3 adam qaıtys boldy

Aımaqtar • 05 Naýryz, 2021

Uqsas jańalyqtar