Álem • 05 Sáýir, 2019

Tuzdy kóp tutynǵan 11 mln adam qapııada kóz jumǵan

684 ret kórsetildi

Álemdegi árbir besinshi adam durys tamaqtanbaý saldarynan merziminen buryn kóz jumady. Bul týraly bbc.com habarlady.

Durys qurylmaǵan tamaqtaný rasıony jyl saıyn 11 mln adamnyń ómirden erte ketýine alyp keledi. Bul týraly Lancet ǵylymı jýrnaly jarııalaǵan zertteýde aıtylǵan.

Ǵalymdardyń aıtýynsha, durys tamaqtanbaý temeki tartýdyń zııanyna qaraǵanda ómir súrý úshin birneshe ese qaýipti. Búgingi tańda álemniń árbir besinshi adamy durys tamaqtanbaý saldarynan kóz jumady eken.

О́mir súrý uzaqtyǵyn qysqartatyn taǵamnyń biri – tuz. Kúndelikti tutynatyn nan, soıa soýsy jáne daıyn ónimderdegi tuz mólsheri adam densaýlyǵyna zııan keltiredi.

Rasıondaǵy qaýipti sanalatyn taǵamdar:

Tuzdyń shamadan tys kólemi – 3 mln adamnyń, tutas dándi-daqyldardyń jetispeýshiligi – 3 mln, jemis-jıdekti jetkilikti mólsherde tutynbaý – 2 mln adamnyń ólimine sebep bolǵan.

«Bizdiń baqylaýymyzsha, tamaqtaný – álemdegi densaýlyq máselesi boıynsha negizgi anyqtaýshy faktorlardyń biri. Onyń mańyzy zor», - deıdi Vashıngton ýnıversıteti janyndaǵy Kórsetkishter jáne densaýlyqty baǵalaý ınstıtýtynyń dırektory Krıstofer Marreı.

Qapııada kóz jumýǵa alyp keletin basqa da mańyzdy faktorlardyń qataryna rasıonda jańǵaq, tuqym, kókónis, sondaı-aq, teńiz ónimderindegi omega-3 maı qyshqyldarynyń tolyq bolmaýy jatady.

Tuzdy mólsherinen kóp tutynǵan 11 mln adamnyń 10 mln-y júrek-qan tamyrlary aýrýyna shaldyqqan.

Artyq tuz arterııalyq qysymnyń joǵarylaýyna alyp keledi, al bul, óz kezeginde, júrek ustamasynyń nemese ınsýlttiń qaýpin arttyrady. Iаǵnı rasıondaǵy tuz júrekke jáne qan tamyrlaryna tikeleı áser etedi.

Dándi-daqyldar men jemister júrek jumysyna kómektesedi jáne júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń paıda bolý qaýpin tómendetedi.

Júıesiz tamaqtaný nátıjesinde paıda bolatyn jáne erte ólimge ákeletin basqa aýrýlarǵa ekinshi tıptegi qaterli isik pen qant dıabeti jatady.

Sońǵy jańalyqtar

14 mamyrǵa arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:13

«Barystyń» alǵashqy transferi

Hokkeı • Búgin, 08:50

Gala-baletter: bı kórkemdigi

О́ner • Búgin, 08:44

Ǵasyrlardy toǵystyrǵan ǵajaıyp

О́ner • Búgin, 08:40

Kómir baıytý fabrıkasy iske qosyldy

Aımaqtar • Búgin, 08:38

«Án» be, «ún» be?

Rýhanııat • Búgin, 08:36

Jýrnalıst Qasym

Rýhanııat • Búgin, 08:34

Sóz soıyl: Ázil-ospaq

Rýhanııat • Búgin, 08:32

Sóz soıyl: Táýbeli maqal-mátel

Tanym • Búgin, 08:27

Dalalyq órkenıet taǵylymy

Tarıh • Búgin, 08:23

Balaǵa meıirin tókken polıseı

Qoǵam • Búgin, 08:21

Balabaqshanyń joǵynan bary jaqsy

Aımaqtar • Búgin, 08:18

Kásipke baýlý – qasıetti borysh

Aımaqtar • Búgin, 08:16

Aty-jónimizge abaı bolaıyq

Qoǵam • Búgin, 08:14

Úı ishindegi úılesim

Pikir • Búgin, 08:06

Qoı baqqan ozar...

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Halyqaralyq qujattar qabyldandy

Qazaqstan • Búgin, 07:58

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar