Álem • 05 Sáýir, 2019

Tuzdy kóp tutynǵan 11 mln adam qapııada kóz jumǵan

684 ret kórsetildi

Álemdegi árbir besinshi adam durys tamaqtanbaý saldarynan merziminen buryn kóz jumady. Bul týraly bbc.com habarlady.

Durys qurylmaǵan tamaqtaný rasıony jyl saıyn 11 mln adamnyń ómirden erte ketýine alyp keledi. Bul týraly Lancet ǵylymı jýrnaly jarııalaǵan zertteýde aıtylǵan.

Ǵalymdardyń aıtýynsha, durys tamaqtanbaý temeki tartýdyń zııanyna qaraǵanda ómir súrý úshin birneshe ese qaýipti. Búgingi tańda álemniń árbir besinshi adamy durys tamaqtanbaý saldarynan kóz jumady eken.

О́mir súrý uzaqtyǵyn qysqartatyn taǵamnyń biri – tuz. Kúndelikti tutynatyn nan, soıa soýsy jáne daıyn ónimderdegi tuz mólsheri adam densaýlyǵyna zııan keltiredi.

Rasıondaǵy qaýipti sanalatyn taǵamdar:

Tuzdyń shamadan tys kólemi – 3 mln adamnyń, tutas dándi-daqyldardyń jetispeýshiligi – 3 mln, jemis-jıdekti jetkilikti mólsherde tutynbaý – 2 mln adamnyń ólimine sebep bolǵan.

«Bizdiń baqylaýymyzsha, tamaqtaný – álemdegi densaýlyq máselesi boıynsha negizgi anyqtaýshy faktorlardyń biri. Onyń mańyzy zor», - deıdi Vashıngton ýnıversıteti janyndaǵy Kórsetkishter jáne densaýlyqty baǵalaý ınstıtýtynyń dırektory Krıstofer Marreı.

Qapııada kóz jumýǵa alyp keletin basqa da mańyzdy faktorlardyń qataryna rasıonda jańǵaq, tuqym, kókónis, sondaı-aq, teńiz ónimderindegi omega-3 maı qyshqyldarynyń tolyq bolmaýy jatady.

Tuzdy mólsherinen kóp tutynǵan 11 mln adamnyń 10 mln-y júrek-qan tamyrlary aýrýyna shaldyqqan.

Artyq tuz arterııalyq qysymnyń joǵarylaýyna alyp keledi, al bul, óz kezeginde, júrek ustamasynyń nemese ınsýlttiń qaýpin arttyrady. Iаǵnı rasıondaǵy tuz júrekke jáne qan tamyrlaryna tikeleı áser etedi.

Dándi-daqyldar men jemister júrek jumysyna kómektesedi jáne júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń paıda bolý qaýpin tómendetedi.

Júıesiz tamaqtaný nátıjesinde paıda bolatyn jáne erte ólimge ákeletin basqa aýrýlarǵa ekinshi tıptegi qaterli isik pen qant dıabeti jatady.

Sońǵy jańalyqtar

Sáresiniń berekesi

Rýhanııat • Keshe

Pandemııa sabaqtary

Bilim • Keshe

Koreı tolqyny

Kıno • Keshe

Ulttyń uly ustazy

Rýhanııat • Keshe

Ilim adamǵa ne úshin qajet?

Rýhanııat • Keshe

«Ýkaznoı molda»: Ol kim?

Rýhanııat • Keshe

Dollar qaıta qymbattap jatyr

Ekonomıka • Keshe

Uqsas jańalyqtar