Aımaqtar • 20 Mamyr, 2019

Qazaqstan hrızotıli Rotterdam konvensııasynyń synaǵynan ótti

802 ret kórsetildi

Bıyl – 2019 jyldyń mamyrynda Jenevadaǵy Rotterdam konvensııasy taraptarynyń IH konferensııasynda birqatar elder, sonyń ishinde Qazaqstan hrızotıldiń erekshe qaýipti hımııalyq zattar tizimine engizilýine qarsy ekendigin bildirdi.

Hrızotıldi jaqtaýshylardyń kúsh salýy arqasynda hrızotıl asbesti 2019 jyly Rotterdam konvensııasy №3 qosymshasyna («Tyıym salý tizimine») kezekti márte (jetinshi ret) qosylmaıyn boldy. Jenevadaǵy májiliske qatysýshy elder atalmysh máseleni 2021 jylǵa qaldyrdy, dep aqparat taratty búgin Qazaqstan baspasóz klýby.

Reseı, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Sırııa, Zımbabve, Venesýela, Pákistan, Kýba, Úndistan jáne Iran birdeı ustanymdaryn bildirdi. Basty dálel – mıneraldyń qaýiptiligin ǵylymı túrde dáleldeıtin aıǵaqtyń joqtyǵy. Qytaı, Brazılııa, Indonezııa, Fılıppın elderi hrızotıldi №3 qosymshaǵa qospaǵan jón degen ustanymyn bildirip, daýys berýden bas tartty.

«Bul óte aýyr synaq boldy. «Taý zyǵyryna» qarsy tarap bizge qarsy búkil kúshin baǵyttady. Osyǵan qaramastan, buǵan deıin osy máselege qatysty naqty ustanymy bolmaǵan birqatar elder búgingi kúni hrızotıldiń «tyıym salynǵan tizimge» engizilýine qarsy ekendigin kórsetip otyr. Bizdiń pikirimizshe, bul adam sanasyndaǵy ózgeristerdiń oryn alyp jatqandyǵyn aıǵaqtaıdy: bul qymbat ári jasandy zattyń ornyna, tabıǵı ári qoljetimdi mıneraldy qoldanýǵa qaıta oralýdy meńzeıdi», – dedi «Hrızotıl» Kásipodaq uıymdary halyqaralyq alıansynyń keńesshisi Dmıtrıı Selıanın.

Qazaqstan atynan Energetıka mınıstrligi jáne Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń ókilderi kirgen delegasııa qatysty.

«QR úkimetiniń syndarly ári salmaqty ustanymy, salalyq mınıstrlikterdiń úılestirilgen ózara árekettestigi halyqaralyq alańdarda durys ustanymdy jetkizýge múmkindik beredi. QR úkimetiniń Rotterdam konvensııasy aıasyndaǵy osyndaı jumys júrgizýiniń nátıjesinde otandyq hrızotıl salasy turaqtanyp qana qoımaı, kásiporyndardyń damýy úshin jaǵdaı jasalyp, keleshegi keńeıip otyr. Eń bastysy, hrızotıl óndirisinde eńbek etetin on myńdaǵan adam senimdi túrde eńbek etip, óz otbasyn qamtamasyz etýge jáne keleshekke senimmen qarap ómir súrýge múmkindik alyp otyr», – dedi óz kezeginde Hrızotıl qaýymdastyǵynyń ókili Dáýren Móńkebaev.

Eýroodaq elderiniń hrızotıl saýdasyna búkil álem boıynsha tyıym salýǵa umtylýy ekonomıkalyq múddege baılanysty jasalyp otyr, óıtkeni eń qoljetimdi sol sebepti eń kóp suranysqa ıe tabıǵı talshyqty naryqtan shyǵaryp tastaý hrızotıldiń ornyn basatyn qymbat talshyqtardy jasap shyǵaratyn óndirýshilerge jol ashady. Al bul óndirýshilerdiń kópshiligi Eýroodaq aýmaǵynda ornalasqan. Búgingi kúni hrızotıldi qoldaný – kóptegen elder úshin ómirlik mańyzǵa ıe másele. Hrızotılden jasalǵan arzan qurylys zattary (shıfer jáne qubyrlar) búkil álem boıynsha mıllıardtaǵan adamdy baspanamen jáne taza aýyz sýmen qamtamasyz etip otyrǵandyqtan, bul tańǵalarlyq jaıt emes.

Qazaqstan – Orta Azııadaǵy jalǵyz hrızotıl-asbest shıkizat bazasy bar (Qostanaı oblysy, Jitiqara q.) memleket. Búkil álem boıynsha hrızotıl-asbest óndiretin biregeı ken ornynyń sany bar-joǵy tórteý ǵana (ekeýi Reseıde, Brazılııada jáne Qazaqstanda). Qazaqstan jylyna 200 myń tonnaǵa jýyq hrızotıl-asbest óndiredi: 95%-y eksportqa shyǵarylsa, 5% el ishinde tutynylady. Ken qory kóptegen jyldar boıy (100-den asa jyl boıy) jumys jasaý úshin jetkilikti. Hrızotılmen baılanysty úsh óndiriste (1 asbest taý-ken baıytý kombınaty jáne Shymkent pen Semeıdegi 2 asbest-sement zaýyty) 3,5 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Kombınat Jitiqaranyń qala qurýshy kásiporny bolyp tabylatyndyǵyn eskeretin bolsaq, bul másele 40 myńnan asa adamnyń múddesin qozǵaıdy. Qazaqstandaǵy hrızotıl-sement salasy jyl saıyn 20 mlrd. teńgege jýyq hrızotıl-asbestten jasalǵan taýar ónimin (hrızotıl-asbest, shıfer jáne qubyrlar) shyǵarady.

QR Premer-Mınıstriniń 2008 jyldyń 24 jeltoqsanyndaǵy № 20-5/81 keńesinde qabyldanǵan sheshimge sáıkes hrızotıldiń qoldanylýyn baqylaıtyn saıasat resmı túrde bekitilgen. Sonymen qatar, 2011 jyldyń qańtarynda Qazaqstan Halyqaralyq eńbekti qorǵaý uıymynyń 1986 jylǵy «Asbestti qoldaný kezinde eńbekti qorǵaý týraly» №162 konvensııasyn ratıfıkasııalaǵan. Qujat hrızotıl ónerkásibinde eńbek etetin jumysshylardyń densaýlyǵyn qorǵap, turaqty damý úshin mańyzdy áleýmettik-ekonomıkalyq mindetterdi sheshýge múmkindik beredi.


ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar