Qoǵam • 20 Maýsym, 2019

Bilim salasynyń revolıýsııasy

161 ret kórsetildi

Buryn kóbinese alǵan bilimniń teo­rııalyq sıpaty basym túsip jatatyn. Sol úshin árbir adam mektep partasynan bas­tap bilimdi kóbirek jınaýǵa tyrysatyn. Mek­tep, ınstıtýt, aspırantýra, dokto­rantýra syndy bilimniń belgili bir satysynan ótken saıyn adamnyń kózqarasy keńeıip, aqyly tolysyp, ózi qyzmet ete­tin salada kemeldik bıigine kóteriletin. Qyz­meti joǵarylap jatatyn.

Soǵan saı adam men adamnyń arasyn kóp jaǵdaıda onyń boıǵa jınaǵan bilimi men ómirlik tájirıbesi alshaqtatyp turatyn. Osy másele týraly danyshpan Abaıdyń «Ǵalym­­nan nadan ozbas uqqanmenen», dege­nin­de qanshalyqty maǵyna jatyr deseńizshi.

Inter­net shyrmaýyǵynyń álemge keńinen taraýy, osyǵan saı qashyqtyqtan oqytýdyń, jalpy adamnyń bilim jóninde óz izdenisiniń nyǵaıýy kez kelgen eldiń bilim salasynan jańalyqtardy talap etýde. Máselen, endi bilimdi ınternetten kez kelgen ýaqytta ala alatyn bolsań, onda sol ınternette bar dúnıelerdi mıǵa jattaýdyń qajeti qansha degen suraq bas kóteretindeı.

Osy suraqty odan ári qoıýlata túsetin ekinshi bir másele bilim salasynyń negizgi tap­syrysshysy bolyp tabylatyn eńbek naryǵyndaǵy ózgeristerge qatysty bolyp otyr. Bul naryq ta jyl ótken saıyn ózgerý ústinde. Jańa tehnologııalardyń qaýlap damýy, óndiristi avtomattandyrý, robottandyrý úderisiniń jappaı etek alýyna sáıkes adamdar ıgergen keıbir mamandyqtardyń aýqy­my barǵan saıyn qysqaryp jatsa, ekinshi bir sala men qyzmette jańa maman­dyqtar ashylýda. Burynǵydaı adamdar bir salada ómir boıy turaqtap isteıtin jumys pen kásip kózi barǵan saıyn azaıyp keledi. Osy jaǵdaı aldaǵy ómirde eńbek naryǵynyń buryn­ǵy turaqtylyǵy azaıyp, endigi kezekte adamdardyń jańa mamandyq pen kásip kózin ıgerý baǵytynda ómir boıy oqýǵa májbúr bolatyndyǵyn bildiredi.

Bizdiń paıymymyzsha, endigi kezekte tek alǵan bilimmen ǵana alǵa kete almaısyń. О́ıtkeni aldymyzda eńbek naryǵynda úlken kólemdegi jumyssyzdar armııasynyń paıda bolyp, jumys úshin básekeniń kúsheıýi birinshi kezekte adamnyń qabilet qarymyn shyńdaı túsýdi qajet etýde. Boıynda myqty qabilet, tipti talant bolǵan jaǵdaıda adam bilim­dimen talasqa túse alatyndaı shamaǵa tolyq kóterile alady. О́ıtkeni endigi kezekte onyń ınternet arqyly bilim jınaýyna bolady. Jalpy, ınternet aldaǵy ómirimizde oqý men bilimge qatysty adamdardy belgili bir mólsherde teńestire túsýge tıis. Sebebi aqparat alý jeńildedi. Biz qazirdiń ózinde aqparattandyrý zamanynda ómir súrip jatyrmyz dep aıta alamyz.

Joǵarydaǵy máseleniń shyndyǵyn iri halyqaralyq kompanııalar qajetti mamandar tańdaýda qazirdiń ózinde eskerýde dep aıtýǵa bolady. Máselen, olar endi mamannyń qo­lyn­daǵy dıplomnyń bolýyn ekinshi kezek­tegi másele retinde qaraıtyny sezilip júr. Olar endigi kezekte qyzmetkerdiń synı oılaý qabiletin, sonymen qatar aǵylshyn tilin meńgerý deńgeıin aıqyndaýǵa nazar aýdarady. Osy ekeýinsiz olar ótkizetin konkýrs­tar talabynan shyǵý qıyn.

Sonymen bizdiń búgingi orta mektepterimiz aldaǵy zaman ózgeristerine qanshalyqty da­ıyn? Olar bilim berýdi qanshalyqty tıimdi uıym­dastyryp otyr? Osyny bilmek bolyp, «Oqýlyq» ortalyǵynyń saıtynda ilinip turǵan birqatar pánder oqýlyqtaryn aqtaryp kórgen edik. Burynǵydaı emes, qaptaǵan pánderdi bir-birine kiriktire túsý maqsatynda jasalǵan ózgeristerdi baıqadyq. Biraq osylardyń ózi zamannyń ózi revolıýsııalyq qadamdardy kútip otyrǵan aldaǵy ómirimiz úshin tym mardymsyz ózgerister sekildi. Jal­py oqýlyqtardy zaman talabyna saı ózger­týdiń durys júıelengen joldaryn baıqamadyq. Oqýlyqtar burynǵydaı syqı­ǵan faktilerden kóz súrindiredi.

Árıne, bilim salasyn reformalaýǵa búkil álem elderi nazar aýdaryp, árkim óz betin­she jańalyqtar engizip jatqan qazirgi jaǵdaıda Qazaqstan úshin bilim salasyn reformalaýdyń daıyn nusqasy joq ekendigi túsinikti. Degenmen basqalarǵa qarap, bel­gili bir tujyrym jasaýdyń múmkindigi bar. Máselen bilim sapasy jóninde álem kóshi­niń aldyńǵy leginde kele jatqan Fınlıandııa qazirdiń ózinde bilimdi pánderge bólip oqytýdyń dástúrli júıesinen bas tartty. Endi olar oqýshylar boıyndaǵy qabilet-qarymdy erte oıatý baǵytynda synı oılaýǵa, kreatıvtilikke, kollaboratıvtilikke mashyqtandyrýǵa nazar aýdarýda. Álemniń basqa elderinde de osyndaı ózgerister bar. Endi adamdar bilim alý máselesimen ómir boıy aınalysatyn bolsa, oqýshylarǵa qajetsiz dúnıelerdi tyqpalap, basyn qatyrýdyń qansha qajeti bar?!

Sońǵy jańalyqtar

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar