Saıasat • 18 Shilde, 2019

Máıitter basqa jerge jerlenedi

626 ret kórsetildi

Osydan birer aı buryn áleýmettik jelilerde tosyndaý beınejazba jarııalanyp, jurt arasynda túrli pikir týyndaǵan bolatyn. Iá, Túrkistanda bastalyp jatqan qurylystyń irgetastyq qazý jumystary kezinde adamnyń súıekteri tabylǵan.

 

Búginde Túrkistan qalasynyń shetki aýmaǵynda salynyp jatqan nysandarmen qatar «Rýhanı-mádenı ortalyqta» da jumys qyzý. Bul ortalyq Q.A.Iаsaýı kesenesi mańyn qamtıdy. Ol mańaıdaǵy turǵyn úıler jáne basqa da nysandar ornalasqan jerler zań sheńberinde mem­le­kettiń muqtajdyǵyna alyn­ǵan-dy. Iаǵnı 98 gektardy qam­tıtyn qajetti jerdi daıyndaý maqsatynda memlekettiń muqtajdyǵy úshin 167 nysandy (13 kásipkerlik, 154 turǵyn úı) qaıtarý jumystary júrgizildi. Turǵyn úıler buzylyp, ornyna jańa nysandar salyna bastady. «Astanagenplan» JShS-niń «Túrkistangenplan» ókildiginiń basshysy Erkin Júsiptiń aıtýynsha, jańa salynatyn ny­sandardyń ornyn daıyndaý kezinde adam súıekteri tabylǵan. Tereń qazylǵan jerlerden shyq­qan súıekter boıynsha arheologtar jumys isteýde eken. Iаǵnı jyldar, bálkim ǵasyrlar boıy jatqan súıek tereńdete qazý nátıjesinde shyǵyp otyr.

Shyǵystanýshy Ábsattar qajy Derbisáli óz eńbekterinde mu­sylman Shyǵys halyq­ta­ry­nyń ádetinde eger qaıtys bolǵan kisi áýlıeniń qasyna jerlenetin bolsa, onda ol o dú­nıede Alla taǵala tarapyna jaqyn bola alady degen senim-nanym keń etek alǵanyn ja­zady. «Al, Qoja Ahmet qa­sıet­ti dep sanalǵandyqtan da osy ǵasyrdyń basyna deıin óz jaqyndaryn osynda jerleý­ge qushtar bolǵandar kóp bolǵan. Biraq olardyń ishinde tek dáýletti, turmysty kisiler ǵana óz oılaryn júzege asyra alǵan. Ol úshin keseneniń shy­raqshy shaıqylaryna dúnıe be­redi. Al tipti tún ishinde jasy­ryn kómip, izin de bildirmeı ke­tetin jaıttar da kezdesken», – deıdi shyǵystanýshy «Qoja Ah­met Iаsaýı, Aqsaq Temir já­ne Túrkistan mádenıeti» at­ty eńbeginde. Iаǵnı qurylys jumys­taryn júrgizý barysynda adam súıekteri tabylýynyń bir sebebi de osynda jatyr.

О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz más­lıhatynda professor, tarıhshy Haziretáli Tursyn keseneniń tóńi­regindegi súıekterdiń shyǵý sebepterin birneshe derekpen baılanystyrady. Túrkis­tandaǵy eski qalashyqtyń orny 2500 jyldyq mádenı qat­pardan turady. Osy bir ótken ǵa­syrlarda túrli oqıǵalar oryn alǵany aqıqat. Kıeli kó­ne shahardaǵy shaıqastarda qaza tapqandardyń jerlenýi de árqıly bolǵan. Q.A.Iаsaýı kese­nesiniń tóńireginde qazaq­tyń ıgi jaqsylarynyń kıeli oryndarda jerlenýi, qazaq handyǵynan 500-600 jyl buryn bastalǵan. «Birinshiden, qazba jáne qurylys jumystary kezinde tabylyp jatqan qabirler belgili bir ıgi jaqsylar men tarıhı tulǵalardiki bolýy múmkin. Ondaı jaǵdaıda máıit arýlanyp kómilgen. Ekinshi jaǵdaıda keseneniń tóńireginde Rabat, Shahrıstan sekildi úlken qorǵandar bolǵan. Máselen, Ámir Temirdiń kezinde de shaıqastar oryn alǵan. Tarıhshylar eń sońǵysy Túrkistan qalasynyń polkovnık Verevkınniń otrıadynan qorǵaný kezeńin keltirýde. Osy shaıqasta tóńirekte orlar qazylǵan. Qanshama adam atylǵan. Búginde súıekterdiń shyǵýy, kóz jumǵan adamdardyń arnaıy jerlenbeı betin jaba salýynan deıdi mamandar. Al úshinshi derek boıynsha, HVIII- XIX ǵasyrlardaǵy jáne 1931-1932 jyldardaǵy asharshylyqta kesene tóńireginde ólgen adamdar syrtqa shyǵarylyp arnaıy qorymǵa kómilgen», – dedi Haziretáli Tursyn.

Baspasóz máslıhatyna qatys­qan QMDB qyzmetkerleriniń málimdeýinshe, tabylǵan máıit­ter rásim boıynsha qaıta jer­lenedi. «Sharıǵat boıynsha qabir­stannyń ishine qoıylǵan eń sońǵy adamnyń beıitine 40 jyl ótkennen keıin, mazarat súrilip tastalyp, ornyna qurylys jumystaryn júrgizýge bolady. Al eger, bastalyp ketken qurylys aımaqtarynda atqarylatyn qazba jumystarynda adam súıekteri tabylyp jatsa, ol súıekter aq mataǵa oralyp basqa jerge kó­miledi», – deıdi Túrkistan qala­synyń bas ımamy Júsipbek Aıdarbekuly.

 

Túrkistan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Almatynyń 199 turǵyny koronavırýs juqtyrǵan

Koronavırýs • Búgin, 16:43

Úkimette KQK-daǵy jaǵdaı talqylandy

Úkimet • Búgin, 14:40

Nur-Sultan «sary» aımaqqa ótýi múmkin

Koronavırýs • Búgin, 14:10

OPEK-tiń bas hatshysy kóz jumdy

Álem • Búgin, 13:59

6 shildege arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:43

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Búgin, 08:23

Aqjaınaq astana

Elorda • Búgin, 08:22

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Búgin, 08:20

Ult saýlyǵyn ulyqtaǵan megapolıs

Elorda • Búgin, 08:18

Baǵdaryń qalaı, bas qala?

Elorda • Búgin, 08:17

«Astana Operamen» dos bolaıyq

Teatr • Búgin, 08:15

Dımash pen Djekson

О́ner • Búgin, 08:10

Utqanymyz shamaly bolyp tur

Qoǵam • Búgin, 08:05

Irikteýdiń ekinshi kezeńine ótti

Sport • Búgin, 08:02

Egizder festıvali

Qoǵam • Búgin, 08:00

Elordanyń damý dańǵyly

Elorda • Keshe

Uqsas jańalyqtar