Aımaqtar • 09 Tamyz, 2019

On bes kúmbezdi kóne meshit

249 ret kórsetildi

Qart Qarataýdyń baýraıynda, búgingi Talas aýdany, Úsharal aýylynyń ortalyǵynda Abdolla ıshan meshiti bar. Bul kóne meshit áli kúnge deıin jergilikti turǵyndardyń ǵıbadat orny bolyp keledi. Qulshylyq úıiniń jalpy qurylysy tórtburyshty, al qabyrǵasy kúıdirilgen kesekten órilip, tóbesi kóp kúmbezdi bolyp jabylǵan.

Sonymen qatar ǵıbadat úıiniń orta­lyq zaly úlken kúmbezdi, qal­ǵan ból­me­ler men janyndaǵy úsh aıvan sha­ǵyn­­daý on bes kúmbezdi bolyp kelgen. Bir keremeti, aıvannyń syrtqy qap­tal­darynyń arkaly kúmbezder tú­rin­de asqan sheberlikpen órilgenin kórýge bo­lady. Al negizgi ortalyq bólmeniń ońtústik-batys qabyrǵasynda mıhrab qýysy men epıgrafııalyq mánerde jazylǵan jazýdyń izderi bolǵan. О́kinishke qaraı ol jazýdyń qandaı jazý ekeni bizge belgisiz.

Kóne tarıhı oryndardyń ózindik tylsymy bar. Abdolla ıshan meshiti týraly derekter kóp bolmaǵanymen, jazba derekterde ǵıbadat úıin 1945 jyly arheolog G.Pasıevıchtiń zert­te­geni aıtylady. Búginde meshittiń úl­ken kúmbezderi shetinen mújilip, aıvan­nyń soltústik jáne batys jaqtary qı­raǵan. Eskertkishte 1947-2004 jyldar aralyǵynda birneshe ret meshitti qal­pyna keltirý jumystarynyń júr­gi­zilgeni jazylǵan. Al keıingi jyldary meshit qabyrǵasynyń jekelegen bó­lik­te­ri qaıta turǵyzylypty.

 Al Abdolla ıshan kim desek, jer­gi­likti kózi ashyq, kókiregi oıaý tur­ǵyn­dar Abdolla ıshan Saıdı 1836 jáne 1914 jyldar aralyǵynda ómir súrgen taqýa bolǵanyn aıtady. Ol jergilikti óńirde dindar Saıtbattala haziret otbasynda dúnıege kelgen eken. Alaıda 9 jasqa kelgen Abdolla ıshan taǵdyr taýqymetine ushyrap, jetim qalady. Naǵashy atasynyń tárbıesinde bolyp, medresede bilim alady. Tipti ol 1853 jyly general V.Perovskııdiń áske­rinde boryshyn ótep, Syrdarııa jory­ǵy­na qatysqan delinedi. Keıinnen dinı bilimin jetildirý maqsatynda Buhara, Horezm, Ystanbul qalalarynda bolady. Sonymen qatar ol Buharada júr­gen kezinde shákirtterdi oqytý maq­sa­tynda medrese ashyp, jibek óńdeýmen aınalysqan deıdi. Mine, kóneniń kózi sanalǵan bul meshit osy Abdolla ıshan­nyń qurmetine salynǵan eken. Arada talaı jyl ótse de, jurttyń Jaratqanǵa jalbarynatyn qasıetti oryny retinde óz mindetin atqaryp keledi.

Jaqsy dúnıe jas urpaqtyń jaq­­sy­lyqqa nasıhat­shysy bolady. Ab­dol­la ıshan meshiti búginde Jam­byl oblysynyń respýblıkalyq dáre­je­degi memlekettik tarıh jáne má­de­nı­et eskertkishteriniń tizimine jáne 2017 jyly «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­lama­sy aıasynda «Qazaqstannyń kıe­li jer­le­riniń geografııasy» jobasy boıynsha óńirlik qasıetti nysandar tizimine endi. Endi bolashaqta tarıhı meshittiń árbir qundylyǵyn kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, urpaqqa amanattaý mindeti tur.

 

Jambyl oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqyly joldaǵy ahýal qandaı?

Aımaqtar • Keshe

Buǵybulaý

Qazaqstan • Keshe

Júze bilý – ómir

Qoǵam • Keshe

О́lketanýshy

Qazaqstan • Keshe

Kebenek

Tarıh • Keshe

Sáýkele

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar