Qoǵam • 24 Qyrkúıek, 2019

Qaıtkende zańdy bolady?

33 ret kórsetildi

Búgingi oqyrmandar suraqtaryna «Zań-keńes» JShS-niń dırektory, zańger Sholpan Seısembaeva jaýap qaıtarady.

Saǵat Seıitov, Almaty oblysy, Qarasaı aýdany

– Men zeınetkermin, zeınet­aqym tómen, dári-dármegimnen as­paıdy. Menshigimde eki ból­meli páter bar. Sonyń bir ból­mesin jalǵa berip, odan paıda tap­­sam, salyq organdary ta­ra­pynan qandaı suraqtar týyndaýy múmkin?

– Árıne páterdi jalǵa berý – sharýashylyqty júrgizýdiń bir formasy. Alaıda  páterdi jalǵa bergennen túsken aqyny alǵanda salyq deklarasııasyn tapsyrýdy umytpaý kerek. Iаǵnı, Salyq kodeksi boıynsha páterdi jalǵa bergennen soń salyq túrlerin qalaı tóleý kerek? Ondaı jaǵdaıda jeke kásipker retinde tirkelip, patent arqyly salyq tóleýge bolady. Eger jeke kásipker retinde tirkelmeseńiz, onda tapqan tabysty múliktik tabys retinde eseptep, salyq tóleýge ruqsat etilgen. Páterdi jalǵa berýden túsken paıdany zańdastyrý úshin jeke kásipker retinde tirkelýge mindetti emes­siz. Biraq ol úshin, páterdi jalǵa berýden túsken paıda 1 jyldyq jalaqynyń eń tómengi mólsherinen 12 ese joǵary bol­maýy tıisti. 2019 jylǵy ja­laqynyń eń tómengi mólsheri 42 500 teńgeni quraıdy. Este saq­­tańyz, eger jalǵa berýshi salyq tóleýden bas tartsa, ol ákim­shilik jaýapkershilikke soqtyrady.

Erjeńis Qalı, Túrkistan oblysy, Maqtaaral aýdany

– Meniń kámelet jasqa tolmaǵan balamdy alyp she­tel­ge kóship ketemin degen oıym bar. Biraq, ol oıymdy is­ke asyrýǵa balanyń áke­si qar­sy, kóshýge ruqsatyn ber­meıdi. Bul máseleni sheshý joldary qa­laı bolmaq?

– Shetelge turaqty turýǵa shyǵý úshin qujattardy rásimdeý erejelerine sáıkes, ıaǵnı shetelge turaqty turýǵa kámelet jasqa tolmaǵan balalardyń shyǵýyna ata-anasynyń bireýiniń kelisimi bolmasa, onda sotqa júginip, sot tártibinde sheshýińizge bolady. Mundaı jaǵdaıda áńgime, shetelge balamen barýǵa talap-aryz bergen ata-anaǵa, ıaǵnı on­da turaqty turýǵa ekinshi ata-ananyń kelisiminsiz shyǵýǵa ruq­­sat berý týraly bolady. Qa­zaqstan Respýblıkasy Kons­tıtýsııasynyń 21-babynyń 2-tarmaǵynda azamattardyń shekaradan ótý quqyǵy kepil­dendirilgen. Degenmen, sot barysynda shetelge ketetin ata-ana, múmkindiginshe, kámelet jasqa tolmaǵan balaǵa talapqa saı jaǵdaı jasap, durys tárbıe bere alatyndyǵyna dálel­deme keltirýi qajet bolady. Qan­daı jumys atqarady, jańa turǵylyqty jerde turǵyn úı jaǵdaıy qalaı bolady, múlki bar ma, sony dáleldeıdi.

Serik Asylov, Aqtóbe oblysy, Shalqar aýdany

– Anamyz qaıtys bolǵa­nyna 4 aı boldy. Tiri kezinde altyn buıymdary, baǵaly zat­­tary kóp bolatyn. Ol mu­ra­­ǵa jata ma, jatsa sońynda qal­­ǵan 3 balasy ony qalaı bó­li­se alady?

– Iá, muraǵa tek úı, avto­mashına ǵana emes, odan bas­qa jıhaz, ydys-aıaq, altyn, kúmis, qymbat tastar, basqa da buıymdar mura­gerlik mú­lik­tiń quramyna kire­di. Ana­laryńyzdan muraǵa qalǵan asyl zattar muragerler arasynda teń úlespen bólinedi. Ol mú­likti zattaı bólýge múmkin­dik bolmaǵanda, zat tutas bir mura­gerge bólinip, qalǵanyna úles­tiń qu­ny tólenedi.

Sálimgereı Qonqaqov, Batys Qazaqstan oblysy, Qaztalov aýdany

– Ákemiz tiri kezinde óleń, kórkem shyǵarmalar jazatyn. Olardyń keıbireýleri gazet bet­terinde jarııalansa, kóbi ja­­rııa­lanbaǵan. Sol óleńderdi qazir shyǵarmashylyq salasynda júrgen adamdar bizge ber­seńizder biz oǵan án jazyp, avtor atyn shyǵarar edik deı­di. Biz ol óleńderdi ta­­­rat­saq, keıin avtordyń aty umy­ty­lyp kete me dep ýa­ıym­daı­myz.­ Ne isteý kerek?

– Eń aldymen avtorlyq qu­­­qyqty zańdastyrý qajet. Qazaqstan Respýblıkasynyń «Avtor­lyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly» Zańynyń 30-babyna sáıkes, avtorlyq qu­qyq muragerlik tártibimen zań boıynsha nemese ósıet boıyn­sha aýysady. Alaıda sizdiń su­ra­ǵyńyzdyń mazmunynan baıqaǵanymdaı, marqumnyń shy­ǵar­malary onyń atyna ót­pegen. Demek, avtorlyq qu­qyq­ zańdastyrylmaǵan. Bi­raq, shy­ǵar­malardyń avtory siz­diń ákeńiz bolǵandyqtan onyń shyǵar­malaryn bireýler ıemdenip ketpeý jaǵyn mura­gerleri júzege asyrady. Ol úshin, siz notarıýsqa baryp, odan muragerlikke quqyq týraly kýáligin berýge aryz jazasyz, sol kýálikpen marqumnyń óleń­derine avtorlyq quqyqty zańdastyrarsyz.

 

 

Sońǵy jańalyqtar

ShQO-da turǵyndar evakýasııalandy

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Tasqyn qaýpi áýeden zertteldi

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Almatyda taý baýraıy otqa orandy

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Qazaqstandyq vaksına qashan daıyn bolady?

Qazaqstan • 09 Sáýir, 2021

Almatyda karantın kúsheıtile me?

Koronavırýs • 09 Sáýir, 2021

Uqsas jańalyqtar