Rýhanııat • 04 Maýsym, 2020

Alataý men Almaty

449 ret kórsetildi

Almatynyń taǵdyrynda Alataýdyń orny qandaı ekenin bilý úshin taýdan keler tasqynǵa tosqaýyl bolyp turǵan bógetterdi bir aralap shyqsa da jetkilikti. Sonda adam bul bógetterdiń ne úshin salynǵanyna oı jiberip, tátti qııaldan arylyp, bir ýaq esin jıyp alǵandaı kúı kesher edi. Onyń kókeıinde qandaı suraqtar andyzdap bas kóteretinin aıtqyzbaı-aq túsinýge bolady.

Sýretti túsirgen Erlan Omar, EQ

Birinshi suraq, eger qatty jer silkinse, osy bógetter shydas berip tura ala ma? Ekinshi suraq, jer silkinbeı-aq, taý basyndaǵy muzdyqtardyń biri opyrylyp tússe, ol qaıda baryp soqtyǵady? Úshinshi suraq, sol muzdyqtardyń erigen sýynan jınalǵan kólderdiń biri tómen qaraı aqtarylyp ketse ne bolmaq?

О́tirik-shynyn qaıdam, bireýler: «Japondar kelip kórip, bul qazanshuń­qyrda qalaı turyp jatyrsyńdar?» dep tańǵalypty deıdi. Biraq biz beıbaq kindigimiz baılanyp qalǵandaı, Alataý­dan bir qadam da alystaı almaımyz. Alys­tamaq túgili, taýǵa qaraı qumyrs­qadaı órmelep, órlep bara jatyrmyz.

Alataýdy qaıta-qaıta demalys ornyna aınaldyrǵymyz keledi. Bir jobany toqtatsaq, ekinshi joba bastalady. Demek, Ala­taýdyń basynda bárimiz qyzyǵatyn bir nárse bar. Bálkim ol ajdahanyń aýzyn­daǵy altyn jumyrtqa shyǵar. Ol ju­myrt­qany tezirek baryp almasaq, ishinen ja­ry­lyp taǵy bir ajdaha shyǵa ma álde?

Osynshama ýaqyttan beri Alataý da aman tur, Almaty da aman tur. Endeshe bizdiń qorqynyshymyz beker bolǵany ma? Bul suraqqa jaýap berý úshin, azdap qala tarıhyna kóz júgirtýge týra keledi. Almaty Almaty bolǵaly talaı tasqyn bolǵan shyǵar. 1921 jylǵy tasqynda bes júzdeı adam qurbandyqqa ushyraǵanyn ótken maqalamyzda jazdyq. Ol kezde qazirgideı bógetterdiń qarasy da joq.

Taǵy da qala tarıhynyń betterin paraq­taı bastadym. 1966 jyldyń qyrkúıek aıy eken. Sol jyly qońyr kúzde Almaty qalasy soǵystaǵydaı kúı keship­ti. Kóshelerde jarylys zattary tıel­gen ma­shınalar ótip bara jatqan. Taý jaqqa qaraı bet túzegen áskerı adamdar da tóbe kór­setken. Sodan taǵy bir aıdaı ýaqyt ót­kende, taý ishinen gúmp etken qatty ja­rylys úni estilipti.

1973 jyldyń 15 shildesi eken. Áli tolyq salynyp bitpegen bógetke taýdan saryldap-gúrildep aqqan sel lap qoıyp­ty. Jartasqa bekitilgen bolat shyn­jyrlar shirigen jipteı úzilip jatypty. Qara nópir áli saýyty tolyq kıilip bolmaǵan alyp bógetti úsh saǵat boıy tynbaı soqqylapty.

Sonda taý men taýdy qosyp jasaǵan bóget tórttaǵandap berispeı turyp alypty. Eger osy bóget bolmaǵanda, qalanyń qaq ortasyn tasqyn shaıyp ketkendeı eken. Bógetke deıingi tereń shatqal jylan jalaǵandaı bolǵany qala shejiresinde jazýly. Júz jyldyq qaraǵaılar shyrpy qurly bolmapty. Júz adam demalys úıinde jatqan jerinde qosa ketipti.

Úıdeı tastar dopsha domalap, sandyq tastar qaǵaz qaıyqtaı qalqyp aǵypty desedi. Biraq sol joıqyn soqqyǵa shydas bergen bóget áli tur. Bıiktigi 150, kólde­neńi 530, al eni 800 metr. Ataqty Medeý bógeti osy. Ol Kishi Almaty ózeniniń ańǵarynda ornalasqan. О́tken qysta aqpan aıynyń 16-17 kúnderi ǵana osy ańǵarǵa qatarynan jeti kóshkin qulaǵan. Bul taraptan keler qaýiptiń qanshalyqty ekenin osydan-aq bilýge bolady.

Qalanyń ekinshi basynda sońǵy jyldary qatarynan eki tasqynǵa tótep bergen Qarǵaly bógeti tur. Ol tasqynnyń qala halqyn qalaı dúrliktirgeni áli umytyla qoıǵan joq. Birinshi tasqynda qalanyń sol kezdegi ákimi Baýyrjan Baıbek, ekin­shisinde búgingi ákim Baqytjan Saǵyn­taev etigimen sý keshti. Sonyń nátı­jesinde Saǵyntaev Aqsaı men Aıýsaı shatqal­daryna bóget salý úshin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtan kómek surady. Demek, qaýiptiń qandaı ekenin kózimen kórdi, et-júregimen sezindi.

Osy bógetterdi qos qanatyna alyp, ortada Úlken Almaty bógeti kóldeneń jatyr. Bul bógettiń boıy júrginshiniń jolyna aınalyp ketkeli qashan. Mundaǵy bógetter taý eteginen bastalyp, Úlken Almaty kóline deıin qos-qosynan salyn­ǵan. Bir jaǵyńda taý jyljýy múmkin ekenin eskertken habarlandyrý turady. Ekinshi jaǵyńda sel júrýi múmkin ekenin eske salǵan taqtaısha jáne aǵarańdaıdy. Sońǵy kezde kóp áńgime bolyp jatqan Ile Alataýy qoryǵyna baratyn negizgi jol osy.

Taýǵa shyqqanda bizdiń kórip-bilip júrgenderimiz de osylar. Al 3 myń metr bıiktiktegi Myńjylqy bógetine jol túse bermeıdi. Myńjylqy degen aty­nyń ózi qulaǵymyzdy eleńdetip tur. Myń jylqy jaıylsa, myń jylqy jaıyl­ǵan jer shyǵar deısiń. Jazýshy Kádir­bek Segiz­baevtyń «Jol» romanynda osy ara­da bıe sútin sýǵa tógip jatqan jyl­qy­­shy­lar týraly aıtylady. Sóıtse shúıgindi jerde jaıylyp, nári mol shópke toıynǵan bıelerdiń qoıý sútine qulyndar qaqalyp ólip jatypty.

Bulardyń bári Almaty qalasyn tas­qyn­nan saqtaıtyn bógetter. Birazy qaıta jóndeýden ótken, birazyn jón­deý ju­mystary kútip tur. Odan basqa, Almatynyń aınalasyndaǵy eldi meken­derdi selden qorǵaıtyn Esik, Talǵar, Qaskeleń bógetteri jáne bar. Olardyń qanshalyqty berik ekenin salynǵan jyldary men sol kezdegi múmkindikterdiń qandaı bolǵanyna qarap ta bilýge bolady.

Shynynda da bul bógetter qalanyń qal­qany men saýyty sekildi. Bıigiregin­degi­si, bálkim Myńjylqy, dýlyǵasy shyǵar. Kádimgi ańyz-ertegilerde taýdan qurbandyq surap, bir ajdaha túsip tur­maýshy ma edi. Alataýdyń basynan qulaıtyn sel de sondaı, birese ana búıir­­den, birese myna búıirden bir túıip ke­tip jatady. Ásirese muzdyqtar kóbirek eri­gen, jańbyr da molyraq túsken keıingi jyl­dary maza ketińkirep turǵan jaıy bar.

Bizdińshe, Almatyǵa ákim bolyp kelgen adam eń aldymen osy sel qaýipsiz­digimen aınalysýy kerek. Tapqan-taıanǵan qarajat ta eń aldymen bógetterdi alynbas qamalǵa aınaldyrýǵa jumsalýy tıis. Sonda jylda jaz kelgen saıyn qalalyqtardyń boıyn úreı almaıdy. Almatylyqtardy osyndaı fobııadan qutqaratyn bir ákim shyǵar ma eken dep oılasaq, ol da orynsyz emes.

Osydan bes-alty jyl buryn túngi ekilerde telefon qońyraýy jylan shaǵyp alǵan baladaı shar ete qaldy. Birnárse bolyp qalmasa, tún jarymynan aýǵanda kim telefon soǵady? Shoshyp oıanyp, telefon qulaǵyna jarmastym. Sóıtsem tanys bir kelinshek:

– Aǵeke-aý, qınalǵanda qamqorlyq ja­saǵan azamatsyz ǵoı, myna qaladan sizge aıt­paı ketýge dátim baratyn emes, – deıdi.

Oıbaı, ne bop qaldy? – deımin.

– Tótenshe jaǵdaılar basqarmasynda bir tanysymyz bar edi, sol qaladan ketińder dep jatyr.

– Jaıshylyq pa?

– Taýdaǵy bir kól qalaǵa laq ete qalǵaly turǵan kórinedi.

О́zim jerde jatqam, jerdi tyńdap baıqasam gúril de, diril de eshteńe bilin­beıdi. Júgirip kóshege shyqsam, biraz kólik qala syrtyna qaraı sap túzep úlge­ripti. Kósheniń arǵy betindegi kópqabatty úılerdiń jaryǵy janyp-óship jatyr. «Astapyralla» dep úıge qaıtyp kirdim.

– Tótenshe jaǵdaılar basqarma­syn­daǵylar óz tanystarynyń qulaǵyna sybyr­­laǵansha, nege barsha halyqqa bir­deı habarlamaıdy? – dedi otanamyz.

О́mirbaqı mektepte muǵalim bolyp qyzmet istep kele jatqan onyki tártipke baǵynǵan adamnyń sózi. Qańqý sózge senip qaladan qashqansha, tıisti oryndarǵa senip úıde tynysh otyraıyq dep sheshtik. Biraq tańǵa deıin uıqy uıqy bolmady. Bozala tańmen turyp kóshege shyqsam, túndegi ketkender qaıtyp kelip jatyr eken. Túngi dúrligis týraly áńgime tańǵy shaı ústinde jalǵasty.

– Qoǵam turaqty bolsa, adamdar da ornyqty bolady, – dedim táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldardy eske alyp. – Buryn qatty jer silkinedi, taýdan qazan kól aqtarylady, oıbaı taý jyljyǵaly tur dep shoshýshy edik. Tipti sol dabyra úlken emosııanyń jazýshysy Ábish Kekilbaıulyna da áser etti-aý deımin. Onyń «Alataýǵa úreılenip qaraımyn» degendeı bir sózi bolǵan. Keıin bári tynyshtalyp qalyp edi. Keshegi qaýesetti kim taratty eken, á?

Syrtqa shyǵyp, Alataýǵa qaradym. Taý basyndaǵy muzdyqtar birinen biri boı asyryp shańqııa qalypty. Olar jaı jatqan joq, qalyńdyǵy júz, keı jerinde eki júz, tipti Talǵar jaqtaǵy taǵy bir bıiginde úsh júz metrge deıin jetetin toń muzdy janyna torsyqsha baılap jatyr. Sonyń biri tuǵyrynan taıǵan kemege uqsap tómen qaraı jyljyp kete me dep záremiz ushatyny ras.

Mine, ákim qalalyqtardy osyndaı úreıden birjolata qutqarýy kerek. Sóıtip aty ańyzǵa aınalar ákim bolsa, odan aınalyp ketpeısiń be! «Eger birnárseden qoryqsań, ony ózińe saýyt etkeısiń» degen támsil bar eken. Eger bir ákim sel qaýipsizdigin birjola sheshse, onda ózimiz qoryqqan nárse ózimizdiń yrysymyzǵa aınalyp shyǵa kelmeı me?!

Almatynyń úlken-kishi ózenderiniń bári muzdyqtardan bastalady. Tasty jaryp shyǵatyn, jylǵa-jylǵany saǵalap aǵatyn bulaqtar da sol muzdyqtardan aǵyp-tamyp jatyr. Teńiz deńgeıinen 3000-3500 metr bıikten tamyp túsken tamshylar etekke jetkenshe aryny qatty asaý ózenge aınalady. Ol bizdiń iship otyrǵan sýymyz, jaıqalyp turǵan nýymyz.

Basqa jaqtarda sý patshasy Súleımen teńizder men muhıttarda jaıqap júre­tin shyǵar. Al bizdiń Almatyda osy Alataýdyń basynda ózimiz sııaqty qara­paıym bir murap otyrǵandaı elesteıdi de turady. Onyń bizge bergen sýy ári taza, ári tastaı bolsa eken dep tileımiz.

Osyndaıda keıde Almatyny sý bas­paıdy, qaıta sý jetpeıdi degiń keledi. Bul qalada barlyǵy jıyrma eki ózen bar degen aty ǵana. Mysaly, Qaraǵaıly, Ermen­saı, Boraldaı, Bókenbaı, Sultan­qarasý, Botbaısaı, Kereńqulaq, Jarbulaq, Basqarasý, Abylǵazy, Bedelbaı, Tiksaı, Terisbulaq degen sııaqty arnalardyń bárinde birdeı sý asyp-tógilip jatyr dep aıta almaısyń. Osy aryqtardyń birazynyń qurǵap qalǵany taý basyndaǵy qardyń azaıa bastaǵanynan da bolýy múmkin. Soǵan janashyrlyq tanytqan adamnyń biri Sherhan Murtaza edi.

– Alataýdyń baýraıynan qansha aǵash kesseń, basyndaǵy qar da sonsha ese azaıa­dy, – dedi ol kisi tilshilerge tapsyrma be­rip turyp. – Ony túsiný úshin úlken bas­tyń keregi joq. Tańerteń turyp, Alataý­dyń ushar bıigine qarasań boldy. Jo­ǵary qaraı tazdyń basyndaı bolyp tú­rilip bara jatyr. Oǵan biz ózimiz kinálimiz!

Sheraǵań muny osydan otyz jyl buryn aıqan. Murty tikireıip turyp, qalaı shamyrqanyp aıtqany áli kóz aldymyzda. Qazirgi adamdardyń sol Alataýdyń basynda sharýasy da joq sııaqty. Osydan otyz jyl burynǵy Alataý basqa da, qazirgi Alataý basqa!

Bul jaǵynan Almaty men Alataý taǵdyrlas deýge de bolady. Almaty jasyl jelegimen aty shyqqan qala. Osyn­shama jasyl jelekti qalaǵa keń-mol sý kerek ekeni aıtpasa da túsinikti. Kóshedegi aryqtarynda sý syldyrap aǵyp jatpasa, Almaty Almaty emes. Almatydaı úlken qalaǵa aýa men sý taza bolsa, basqasy ózi oraılasa beretin sekildi. О́ıtkeni onyń ekeýi de bizdiń jandy jerimiz bolyp tur.

Shyndap kelgende, qazir asqar Alataýdyń eteginde jatqan qalanyń kúre tamyryndaı úsh-aq ózeni bar. Qalanyń ishimen aǵyp ótetin bul ózender Úlken Almaty, Kishi Almaty jáne Esentaı dep atalady. Úlkeni 38 shaqyrymǵa, Kishisi 34,6 shaqyrymǵa, osy sońǵysymen salalas Esentaı ózeni 31,4 shaqyrymǵa jetip jyǵylady. Biraq onyń úreıi men súreıi darııa tasyǵannan bir de kem emes.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, «Neden úreılenseń, sony saýytyńa aınaldyr» degennen shyǵady. Londondy qaq jaryp aǵatyn Temza ózenin tazartqanda, adamdardy tańǵaldyryp, patsha balyq paıda bolypty. Árıne keıde kıt kirip ketetin Temza men bizdiń aryq-aryq bolyp aǵatyn ózen-sýlarymyzdy salystyrýǵa kelmeıdi. Biraq jańaǵyndaı jańalyqty estigende birden ózimizdiń ózenderimiz eske túsedi. Apyr-aı, alyp Temzanyń tazalyǵy anandaı bolǵanda, bizdiń bir qoldyń salasyndaı úsh-tórt ózenimiz nege mynadaı, nege eki kúnniń birinde laılanyp aǵady dep eriksiz oılanasyń.

Al taý basyndaǵy muzdyqtardyń erýi­nen paıda bolǵan kólderge kelsek, ony jerden de, kókten de baqylap otyrý­ǵa tolyq múmkindik bar kórinedi. Qazir ondaı kólderdiń uzyn sany qyryq shaqty eken. Qaısysy qaýipti, qaısysy qaýip­siz ekeni áldeqashan anyqtalyp qoı­ǵan desedi. Muzdyqtar qattyraq erip, kólder kóterile bastaǵanda, sýyn tómenge aǵyzyp jiberedi. Arnaıy qazylǵan jylǵalar men tartylǵan qubyrlardan aqqan sý etekke qaraı jeliden bosatylyp, kógennen aǵytylǵandaı shurqyraı jóneledi eken.

Sońǵy jyldary aqparat betterinen «Taýdaǵy kólden qaýip joq» degendeı taqyryptardy jıi oqıtyn boldyq. Odan sál burynyraq Almatyny №6 degen sanmen belgilengen qazan kóldiń úreıi kezgeni de esimizde. Kól qalaǵa qaraı áne aq­ta­rylady, mine aqtarylady degen sóz úl­kenniń de, kishiniń de aýzynda júrdi. Bul qaýesetti basqa emes, osy sala­ǵa qatysy bar mamandardyń ózderi týǵyz­dy. Eger selden qorǵaý mekemeleri edel-jedel sharalar qoldanbaǵanda, álgi qa­ýe­set­tiń shynǵa aınalýy da ábden múmkin edi.

Sol kúnderi jýrnalıster naqtyly bolǵan oqıǵanyń izimen 1979 jyly túsi­ril­gen «Qala qalqany» atty kórkem fılm­di de esimizge salǵan. Sondaı kúnder­diń birinde meniń uıaly telefonyma buryn kórmegen sandar tizilgen belgisiz qońyraý tústi. Tutqadan shyqqan daýys ta beıtanys, biraq arada ortaq bir isterimiz bardaı etene.

– «№6-shy kól» degen kıno túsirmek­shimin, – dedi ol ózine-ózi senimdi  daýys­pen. – Sizdiń kınossenarıılerińizben ta­nys­pyn. Múmkin ssenarııin siz jazyp kórersiz.

– Myna taýdaǵy kóldi aıtyp tursyń ba? – dedim ol kóldiń atyn kúnde estip júrgennen keıin. – Aty jaqsy eken, biraq sıýjeti derekti me, kórkem be?

– Sıýjeti oıdan shyǵarylǵan. №6-shy kólge muzdyq qulaıdy. Sodan kól aqtarylyp túsip, qalany jer betinen joq qylady.

– Astapyralla!..

Nıý-Iork qalasynyń jermen jeksen bolyp qıraýy týraly 56 kórkem fılm men mýltfılm túsirilipti. Túbi sol kınolardaǵy oı men ıdeıa ǵaryshtyń áldebir túkpirinde zattanyp, júzege asyp qalýy da múmkin degen mıstıkalyq áńgimeler de bar. Ras-ótirigin qaıdam, biraq kóp nárse adamnyń nıetine de baılanysty ekeni shyndyq.

Almaty ákimi Baqytjan Saǵyntaev qala halqymen kezdesýge umtylyp tura­dy. Áıteýir ákimniń nıeti túzý, biraq atqa­rylatyn sharýa basymyzdaǵy shashymyzdan kóp. Sondaı kezdesýlerdiń birinde bir kelinshektiń: «Aýladaǵy aǵashtar nege sýǵarylmaıdy, aýladaǵy aǵashtar qýrap bara jatyr», dep shyr-pyr bolǵan daýysy erekshe shyqty. Sonyń artynsha ǵana tómendegideı oqıǵalar boldy. Estiseń ımanyń qasym bolady.

Onsyz da tuqymy quryp bara jatqan qulja almalardy traktormen túrip tastappyz. Taýdyń bir qabat qara topyraǵyn aýyr júk kólikterine tıep áketip jatyr ekenbiz. Kóktóbeniń etegine egemiz dep aparǵan kóshetterdiń egýge úlgermeı qalǵan eki myń túbin bir saıǵa laqtyryp ketippiz. Ashyq dalaǵa qaraı sozylýǵa tıis qala kerisinshe jolyndaǵynyń bárin kemirip, jemirip taýǵa qaraı órlep barady eken.

Karl Iýng degen bir danyshpan: «Eger biz ishimizde ne bolyp jatqanyn túısinbesek, syrtta bolyp jatqannyń bárin taǵdyrdyń isi retinde qabyldaımyz» depti. Osy sóz Almatynyń adam sany bir mıllıon segiz júz myńnan asqan halqyna da arnalyp aıtylǵandaı kórinedi de turady. Sondyqtan kól sýynyń deńgeıi tústi degenge jubanyp, jańa bógetter salynady degenge qýanyp, súıikti qala­myzda aman-esen turyp jatyrmyz.

Tórt taǵanyn taýǵa tiregen alyp qala týrısterdi de qyzyqtyratynyn áredik-áredik estip qalamyz. Alataýdyń Almaty jaq etegindegi eskili-jańaly bógetter tizbeginiń arasyn jaıaý júrginshiler soqpaǵy jalǵasa, tamashalap kóretin nárse az bolmaıdy. Medeý bógetiniń ústine shyǵatyn 842 basqyshtan turatyn baspaldyqtyń ózi nege turady. Medeýden áridegi Myńjylqy bógeti de saıahatshylar jıi baratyn orynǵa aınalǵan.

Tek tabıǵatymyzdy aıalap, taý-tasymyzdy óz úıimizdeı kórip, jerin lastamaı, sýyn bylǵamaı júrý degen búginde úlken máselege aınalyp otyr. Qalanyń ókpe tusyndaǵy Úlken Almaty kóline toqsanynshy jyldardyń aıaǵynda, toqsan jasynda jaıaý baryp qaıtqan ardager aǵamyz Ǵalym Ahmedov te maǵan osyny aıtyp edi. Bireýler betin shaısa, endi bireýler ıtin shomyldyryp júr degen. Endi bireýler sonda shyǵyp, bıtin syqsa da esh tańǵalmaıtyn boldyq.

Tórt bógetpen buǵattalǵan qyryqqa jýyq kól men alpystan astam muzdyq úreıge emes, úmitke aınalatyn kún bolar ma eken ózi?! Soǵan halyqty da úıretip, taýymyz ben baýymyzdyń qadirin bilýge shaqyryp, ásem Almatyǵa tán kórkem minez qalyptastyrýǵa qazirgi qaýqarymyz jete me, jetpeı me? Bizdińshe Almaty men Alataýǵa qatysty atqarylatyn negizgi jumys osy. Osy jumystar biryń­ǵaı­­lanyp bolmaı jatyp, jańa jobalar bastalyp ketip jatyr. Sonyń biri Ile Alataýy qoryǵynyń bir bóligi 49 jylǵa jalǵa berilip jatqany bolyp otyr.

Soǵan baılanysty qoıatyn birneshe su­ra­ǵymyz bar. Birinshisi, ol jerde bo­la­shaqta jylda ótip júrgen estrada jul­­dyz­darynyń festıvali ótpeı me? Ekin­­shisi, osy aıtylyp jatqan ekotý­rızm má­selesi naýqanǵa aınalyp ket­peı me? Úshin­shisi, aǵashtardyń kesil­meı­tini­ne to­lyq kepildik bar ma? Tórtin­shisi, qara to­pyraq qoparylyp, artynan taý jyljyp ketip júrmeı me? Besin­shisi, taý basyna qaptap shyqqan avtokólik­ter­di toqtata almaı qalmaımyz ba? Al­tyn­shysy, bizdiń osy áreketterimiz taý basyn­daǵy qardyń erip, ornynan qozǵa­lýy­na áser etpeı me? Jetinshisi, ekotýrızm ekologııany búldire bastasa qaıtpekpiz?

Osy suraqtardyń báriniń jaýaby:

«Alataýǵa sabyr ber,

Táýmendimin,

Adamdarǵa sabyr ber,

Taýdan buryn», – degen eki aýyz sózge syıyp tur.

Onyń mánisi Alataý men Almaty egiz, ekeýi taǵdyrlas ekeninde. Alataýdyń sýy men Almatynyń nýy erekshe qamqorlyqty qajet etedi. Ne istesek te, osylardyń bárine zııan kelmeýin oılaýymyz kerek. Naryq jyldary bastalǵaly beri mıǵa qurt bolyp kirgen ıdeıa aqyry júzege asqan eken, endeshe oǵan zań júzinde qatań shekteýler qoıylýǵa tıis dep esepteımiz. Ony istep otyrǵan adamdar Almaty úshin Alataýdyń orny qandaı ekenin bilýge tıis. Eń durysy, uıyqtap jatqan ajdahamen oınamaý kerek ekenin eske salǵymyz keledi. Múmkin bolsa bul jobany qaıta talqylap, memlekettik deńgeıde sheshken de durys shyǵar.

Adamdar alasarǵanymen, taýlar alasarmaıdy. Ábish aǵa bolsa: «Áıteýir nıetteriń durys bolsa, bul isti Alataý men Almatydaı úlken megapolıske zııan tıgizbeıtindeı etip jasańdar» der me edi? Al Sheraǵań bolsa: «Osy uıyq­tap jatqan qyzyl jolbarystyń quı­ryǵynan túrtip, qulaǵynan shuqyp oı­naǵandy qashan qoıasyńdar?!» dep arys­tansha aqyrar ma edi, qaıter edi?  Biz qaýip etkennen aıtamyz. Ábish aǵa joq, Sheraǵań joq, endi muny biz aıtpaǵanda kim aıtady?!

Al ázirge Alataýdyń qyzyl jolbarysy shamyrqanyp-shamdanbaı tynysh jatyr. Jambyl-Jákemizdiń qasynan ketken qyzyl jolbarys Alataýǵa ketpegende qaıda ketti deısiz. Shynymyzdy aıtsaq, bizdiń de qyzyl jolbarystyń «quıryǵynan tartyp» oınaǵymyz kelip otyrǵan joq. Tipti keleshegi bar is bolsa, kedergi de keltirgimiz kelmeıdi. Alaıda Alataýǵa qaraı qalǵanda ózinen ózi alań­daı qalatyn kóńilimiz ornynda emes!

 

Júsipbek QORǴASBEK,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar