Rýhanııat • 09 Maýsym, 2020

Iz

86 ret kórsetildi

Aqyn Jarasqan Ábdirashtyń tuńǵy­shy Rústemge arnaǵan «Portfel» degen óleńin jaqsy bilemiz.

«Jatqyzdy qyrtys, qyrymdy,

Jyljyǵan jyldar ótektep...

Mektepke tuńǵysh ulymdy,

Kelemin únsiz jetektep» dep bas­ta­latyn taǵylymdy tamasha jyrdy tol­qymaı oqý múmkin emes. Árbir sózi ákelik ósıetke toly ádemi shyǵarmany zerdelep otyryp ózińniń de áke qolynan ustap bilim ordasyna bara jatqan keshegi bala beıneń kóz aldyńa kele qalady.

 

Kez kelgen urpaq uly ózenderden sytylyp shyqqan syzashyqtaı jeke saǵa, bólek arna boıymen óz jolyn izdeıdi. Kúre joldan bólingen dara soqpaqtaı óz súrleýin qalyptastyrady. О́z jolyn tabýǵa uzaq saparlarǵa attanady. Biraq qaıda baǵyt alsa da, qaı qıyrǵa jol shekse de, sol ózin ómir mektebine jetelep qosqan áke ósıetinen áste adaspaýǵa tyrysady.

Áke de óz kezeginde jolyn jalǵar urpaǵynyń ulaǵatty bolýyn qalaıdy. Aq paraqtaı perishte peıildiń adaspas temirqazyǵy ózi ekenin sezingen sátten bastap sol tulǵa jeke basyn qaıta tár­bıeleýge kirisedi. Aǵylshyndardyń «Ba­lańdy tárbıeleme, ózińdi tárbıele» dep kesip aıtýynda da ómirdiń osy bir qulamas qaǵıdasy jatsa kerek. Eń qyzyǵy, basynda «balam ózime tartsa eken» degen áke tilegi bara-bara basqasha sıpat ala bastaıdy. Asqar taý tilegi endi «osy balam neǵurlym ózime tartpasa eken, men basqan shoqty bas­pasa, men túsken orǵa túspese eken» degen tilekke aýady.

Zamanynyń zańǵar jazýshysy Muhtar Áýezov  ult ákesi desek álbette qatelespes edik. Sol Muqań óziniń sońynan ergen qa­lamger baýyrlaryna arnap ósıet aıtady. Neǵurlym ózine uqsamaýyn tilep amanat tapsyrǵan jazýshy úsh jaıtqa erekshe toqtalady. Áke tilegindeı áýelgi sózi «Araqty áý basta em-dom úshin shyǵarǵan. Azdap ishseń – dárý, kóp ishseń – ý. Al qa­tań eskerterim, temekige jolama! Adam aǵzasyn arylmas dertke ushyratatyn kesirli keseldiń eń zııandysy. Bul bir» dep keledi.

Ekinshi tileginde jazýshy óte bir baǵa jetpes qundy zattyń ýaqyt ekenin qaperleıdi. Jáne sol qundynyń ata jaýy qumar oıyn dep ashyq aıtady.  «Ol nemeń – ýaqytyńdy urlaýmen qosa dos­taryńnan ajyratatyn zándeminiń ózi. О́ıtkeni utylsań – aqsha bolmaı, bere almaýyń múmkin. Utsań – qolma qol ala almaı, aralaryń sýysyp ketýi ǵajap emes. Sondyqtan qartadan aýlaq bol», deıdi qalamger áke!

«Úshinshiden, bizdiń jasaǵan qatelik­terimizdi qaıtalamańdar. Joǵary oqý oryndarynda oqyp júrgenimizde qazaq qyzdary ortalaý mektepti de bitirmeıtin edi. Sodan ba «teń teńimen» degenge áýle­kilenip, «qolymyz jetkenimiz» orys qyzyna, odan keıingilerimiz tatarǵa, basqa ult boıjetkenderine úılendik. Ulttyń ult bop uıytylýy besikten bastalaryna mán bermeppiz. Al ulttyń ulylyǵyn saqtaý úshin óz jurtyńnyń arýymen bas qosýdyń asa qajettigin kesh sezip, san soǵyp júrmiz» dep túıedi Áýezov áke!

Byltyr bas basylymnyń ǵasyrlyq toıyna arnalǵan eń qysqa áńgimeniń baıqaýy jarııalanyp, redaksııaǵa shyp-shymyr shedevrler túsip jatty. Sol shap-shaǵyn shyǵarmalardyń ishinde Ysqaq­tyń Tilegeni degen avtordyń eń qysqa áńgimesi erekshe esimizde qalypty. Bir ǵana sóılemnen turatyn týyndy tómen­degideı.

«Qaırylyp qarasa, balasy izin basyp kele jatyr eken, júrisin túzedi...». Boldy. Shyǵarmanyń basy da, aıaǵy da osy bir ǵana tarmaqta túıindelgen. Alaıda osynaý tas túıin támsildiń túbine úńilseń bir kitapqa júk bolatyn úıdeı másele qordalanyp aldyńa tógiledi.

Biz shynymen de izimizdi basyp kele jatqan jańa býynnyń jolyn túzeýge beıilmiz be? Álde hakim Abaı aıtqandaı:

«Ákesi men sheshesi balany ańdyr,

O da ózińdeı ıt bolsyn, azǵyr-azǵyr» dep ózimizden aınymaıtyn býynǵa jol nusqap baramyz ba?

Ult – bala, zııaly qaýym – áke. Je­tektegen balańyz dittegen muratyna ja­ńyl­maı jetýin tileseńiz, siz de sońy­ńyz­daǵy izge izgilik nuryn kóbirek sebýdi qa­daǵalańyz. Aınalyp kelgende, ózińizden óte týatyn bala tárbıeleý ózińizden basqa esh­kimniń qolynda emes.

Jetegińizdegi jelkildegen jasqa jaýap­ty adam siz ǵanasyz!

Sońǵy jańalyqtar

Tekeli laı kóshkininen tazartylyp jatyr

Aımaqtar • Búgin, 19:53

Bıyl Almatyda myń jas baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 17:44

AQSh-ta shirkeýge shabýyl jasaldy

Oqıǵa • Búgin, 17:15

Batys Qazaqstanda jastar shtaby quryldy

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 15:55

Uqsas jańalyqtar