Tanym • 21 Shilde, 2020

Ardy oılaǵan azamat

147 ret kórsetildi

Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, ádebıet synshysy, pýblısıst Ilııas Omarovtyń dúnıeden ótkenine 19 shilde kúni týra elý jyl boldy. Áıgili tulǵanyń taǵdyr-talaıyna jazylǵan az ǵumyrynyń ózi jasyndaı jarqyldaǵan, altyndaı jaltyldaǵan sátterge toly.

Ilııas Omarov – HH ǵasyrdaǵy Qazaqstanda qalyptasqan par­tııalyq-memlekettik zııaly qa­ýym ortasynan shyqqan kór­nekti tulǵa. Bul rette onyń je­ke basyndaǵy kópqyrly ın­tel­lektýaldyq qasıeti men erek­­she uıymdastyrýshylyq qa­bi­leti, taýdan aqqan tas bu­laqtaı tazalyǵy men tártipke tán bergen tektiligi, qoǵamdy ja­ńa­sha qurýǵa baǵyttalǵan as­qaq ıdeıalar jolyndaǵy senimi adam balasyna degen sheksiz súıispenshilikke ulasady. Sol kezeńniń saıası júıesindegi ákimshilik-basqarýshylyq sheń­berinde jumys isteý qansha­lyq­ty aýyr bolǵanymen, Ilııas Omarov qaı kezde de adam­ger­shilik qasıetterinen aınymaı, boıyndaǵy otansúıgishtik mi­nezinen tanǵan joq.

Ilııas Omarovtyń jeke tul­ǵasy orystyń ataqty jazýshy­sy Anton Chehovtyń «adam boıynda onyń kıimi de, aqyl-parasaty men júris-turysy da tamasha bolý kerek» degen sózin dáleldep turǵandaı edi. Al shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderiniń Ilııas Omarov jaıly tamsana aıtqan pikirleri de jetip-artylady. Je­­ke arhıvinde saqtalǵan júz­degen ózge ult ókiliniń oı-pikir­leri men estelikteriniń bá­rin tizip shyǵý ońaı sharýa emes. My­saly, HH ǵasyrdyń ataq­ty rejısseri Natalııa Sas óziniń «Meniń ómirimniń novellasy» atty kitabynda bylaı dep jazdy: «Ilııas Omarulymen on bes mınýt sóıleskennen keıin men barsha qazaqty bir­den jaqsy kórip kettim. Onyń joǵary mádenıettiligi, izeti, suh­­battasýshysyna degen qur­meti, meniń Qazaqstanǵa kelýim shy­ǵarmashylyq mol tabys áke­letinine shúbásiz senýi qan­daı!». Áıgili rejısserdiń 1944 jyly Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatryna rejısser bolyp jumysqa kirisken kezdegi Ilııas Omarovpen alǵashqy kezdesýden alǵan áseri qaǵaz betine osylaı órildi. Bul kezeń Natalııa Sastyń 1937 jylǵy qýǵyn-súrginnen keıingi birneshe jylyn GÝLAG-ta ótkizip, endi bosap shyq­qan kezi bolatyn. Al Ilııas Omarov bul tusta Qazaq KSR Saý­da halyq komıssary qyzmetin atqa­ratyn. Osy kezdesýden keıin Ilııas Omarov pen Natalııa Sas arasynda erekshe syılastyq saqtalyp qaldy.

1967 jylǵy 3 maýsymda jazýshy Iýrıı Kazakov: «Qurmetti Ilııas Omaruly! Ábdijámil Nurpeıisovten sizdiń jańa qyz­metke taǵaıyndalǵanyńyzdy estidim, sizdi shyn júrekten qut­­­tyq­taımyn. Sonymen qatar qa­zaq mádenıetin de quttyq­ta­ǵym keledi, óıtkeni Má­de­nıet mınıstrlikteriniń barlyǵy birdeı naǵyz mádenıetti mınıs­trimen maqtana almaıdy. Qa­zaq dostarym úshin keremet qýa­nyshtymyn, tipti ózimniń qazaq bolmaǵanyma ókinip qalǵandaımyn…» dep jazady. Qazaqstandyq áıgili jazý­shy Dmıtrıı Snegın óziniń 1948 jylǵy estelikterinde: «Men sóılegen sózi ǵana emes, júris-turysy men kıim kıisinen de joǵary mádenıettiliktiń ısi ań­qyp turǵan, asa zııaly adamdy kórdim. Kózáınek astynan tike qaraǵan móldir kóz birde óńmenińnen óte sustansa, endi birde kúlimsireı jymıyp, ishki jan dúnıeńdi oqyp turǵandaı. Tula boıyndaǵy tabıǵılyq pen qarapaıymdylyq senim uıalatady. Osy tusta Ba­ýyr­jan Momyshulynyń: «Ilııas – naǵyz aqyldy adam, ja­ńa­­shyl­dyqtyń naq ózi», degen sóz­deri oıǵa oraldy». Ilııas Oma­rov týra­ly Ǵabıt Músirepov bylaı dep jazdy: «Tazalyqtan, baýyr­mal­dyqtan, aınymas meıi­rim­dilikten jaralǵan ol ádi­letke, jol­dastyqqa, dostyqqa kir juq­tyrmaıtyn. Úlkender qatarynda kishi emes, kishiler qatarynda úlken emes bir jan edi-aý!».

Al belgili jazýshy Aleksandr Fadeev Ǵabıt Músirepovpen kezdesken saıyn: «Danyshpan Ilııas Omarovtyń hali qalaı?» dep suraıtyn kórinedi. «Ilııas Omarov qandaı laýazymdy qyzmette bolsyn ózge sheneýnikterden dara tulǵasymen, eń bastysy – adamdarmen aralasýdaǵy qara­paıym bolmysy men ıgi tilegimen erekshelenetin», dep jazdy kompozıtor Ǵazıza Ju­­banova. – Ol opera men balet tu­saýkeserleriniń birde-birin qaldyryp kórgen emes. Ol jazýshylardyń, kompozıtorlar men sýretshilerdiń barlyq jańa týyndylaryn bilip otyratyn. Shyǵarmashylyq adamdarmen jıi aralasyp, olardyń ortasynda úlken bedelge ıe edi».

Ilııas Omarovtyń erekshe ári baı kitaphanasynda onyń urpaqtaryna qalǵan eń qasıetti mura – belgili qalamgerlerdiń qoltańbasy jazylǵan ondaǵan kitap saqtalyp tur. Máselen, 1960 jyly Muhtar Áýezovtiń «Qarash-Qarash» atty kitaby jaryq kórdi. Muhtar Omarhanuly Ilııas Omarovqa bul kitaptyń negizgi nusqasyn syıǵa tartqan eken. Kitaptyń alǵashqy betinde: «Altynnan da ardaqty qadirli dosym Ilııasqa dostyq peıilmen syıǵa tartamyn» degen jazý bar. Ilııas Omarov pen Baýyrjan Momyshulynyń arasynda úlken dostyq qatynas bolǵan. Aty ańyzǵa aınalǵan batyr 1962 jyl­dyń 19 jeltoqsanynda Ilııas Omarovqa syıǵa tartqan «Arqamyzda Moskva» atty kita­bynyń alǵashqy betindegi jazýda óz kóńilin bylaı jetkizgen: «Aı em gled tý sı ıý! Aı laık ıý verı match! Bul aqıqat! О́mirden bi­rinshi úlken óte me, kishi kete me, ol – bizdiń quzyrymyzda emes. Biraq meniń seniń artyńda qalǵym kelmeıdi». Ilııas Omarov dál osyndaı ıgi sózderdi ataǵy keńge jaıylǵan ushqysh, eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınovtiń de óz aýzynan estigen. Ilııas Omarovtyń asqaq adamgershilik kelbeti jaıly Ábdijámil Nurpeıisov, Oljas Súleımenov, Muhtar Shahanov, Kákimbek Salyqov, Sherhan Mur­taza, Qýanysh Sultanov, Lıýd­mıla Enıseeva, Isaak Popov syndy belgili tulǵalar qalam tartty.

Ilııas Omarovtyń bet-beınesi bıik mádenıet pen tereń parasat túsinigin is júzinde kórsete alýymen de somdaldy. Bıik má­de­nıeti men aıryqsha parasat-paıymy jaqyndarymen, jora-joldastarymen, otbasymen sóıleskende de anyq baıqalatyn. Shen-shekpeni men qyzmetine, laýazymyna qaramastan, kez kelgen adamǵa asa úlken syılastyq tanytatyn. Júris-turysynan qarapaıymdylyqtyń lebi esip, artyq qylyq kórinbeýshi edi. О́te zamanaýı, mádenıetti adam bolatyn. Osy tusta onyń jary Gúlshat Sákıqyzynyń atqarǵan aıryqsha rólin atap ótken lázim. Olardyń otyz alty jylǵa sozylǵan ju­baılyq ómirlerin tańǵajaıyp dramalyq shyǵarma deýge bolady. Gúlshat Sákıqyzynyń aıtýynsha, onyń joldasy eshqashan kórseqyzarlyq pen ekijúzdilik sekildi jaman ádetpen aýyryp kórmegen. Basyna túsken qı­yn­dyqqa sabyrlylyqpen tó­zip, keıde aıtqysy kelgenin ashy ázilmen ne dáleldi sóz­dermen jetkizip otyrǵan. Ilııas Omarov únemi birjaqtylyq pikirdi ustanyp, qyrsyqtyq ta­nytatyndardan kúdiktendi. Eger sondaı jandar jolyǵa qal­sa, mysqylǵa, tipti ýytty qaljyńǵa júginip otyrdy. Ol adamdardyń kemshilikteri bir­den kózge kórinip turatynyn aı­typ, «Shydamdy bolsańdar, nashar adam ózin-ózi tanytady» degen sózdi jıi qaıtalaıtyn. Sonymen qatar ol: «Jaǵymsyz jumystarda ózderin áshkere etpeıtin jaman jandar bolmaıdy. Onyń ózin-ózi áshkere etýi aıqyn bolǵan jaǵdaıda aqyldy adam ustamdylyq tanytyp, únsiz qalady», deıtin. Keıde onyń ońasha qalyp satqyndyq jasaǵan adamdarmen múlde aralasýdy jón kórmeıtin kezderi de boldy. Biraq ol sondaı jandardyń atyn atap, túsin tústegen joq. Olar jaıynda «lám» dep aýzyn ashpady. Tek olardy óz ómirinen alastatyp júrýge tyrysty.

Ilııas Omarov adamdardyń ózgeshe kózqarasy esh jerde ja­zyl­maǵan ómir zańy deıtin. О́mirge birdeı kózqarastaǵy eki adamdy tabý múlde múmkin emes. Sondyqtan ár adamnyń ózindik oı-pikiri shynaıy ómir men qorshaǵan qoǵam jaıly maǵlumat alýda baǵa jetpes baılyq. О́zgeshe oılaýdy qabyldamaıtyndardy mádenıetten jurdaı jandar dep baǵalaıtyn. Erte jetim qalyp, «Qazkommýnada» ósken osy bir adamnyń rýhanı mádenıeti bıik bolyp jetilip, aqsúıektik qa­sıetke qalaısha ıe bolǵany jum­baq kúıde qalyp otyr. Nege osy bir adamnyń boıynda dog­ma­lyq qatyp qalǵan qaǵıda men shy­damsyzdyqtyń túıir tamshysy joq? Qýǵyn-súrgindik jú­ıede ómir súrgen adam qalaısha sol júıeniń quralyna aınalyp ketpeı, kerisinshe, adamdar­dy qut­qa­ryp, olarǵa qolushyn berdi? Osy bir asqan máde­nıet­tilik pen pa­rasattylyq qaıdan paıda boldy?

Ilııas Omarov 1913 jyldyń 1 qazanynda sharýa otbasynda dúnıege keldi. Bala kezinen-aq aıryqsha este saqtaý qabiletiniń arqasynda tilge sheshen bolyp ósti. «Qazkommýnada» úzdik oqýy­­nyń nátıjesinde Tashkent­tegi Orta Azııa ýnıversıtetiniń eko­nomıka fakýltetine oqýǵa tústi.

Joǵary oqý ornyn bitirgen soń Qyzylordadaǵy keńes saýda-sattyq tehnıkýmynyń dırek­tory qyzmetine jiberiledi. Son­da júrip bolashaq jarymen tany­sady. Mahabbat jolynda teh­nıkým dırektorlyǵynan qýylyp, ústelge partııa bıletin tastap ketkeni ras. Bul oqıǵa bylaı bolǵan. Ilııas baı kópestiń qyzyna úılenip, otaý tigedi. Ol kezdegi saıası júıe mundaıdy keshire almaıtyn edi. Osylaısha, tap dushpandarynyń qyzy Gúlshat sulýǵa úılengeniniń kesi­rinen jumystan qýylady.

Soǵys jyldarynda KSRO saýda-sattyq komıtetiniń jaýap­ty qyzmetinde júrgen kezinde Ilııas Almatyda turatyn ǵylym men mádenıette orny bar tul­ǵalarǵa komsomol jastardyń tús­ki asqa ystyq tamaq aparyp turýyn qadaǵalady. Osy áre­ketimen ol Qanysh Sátbaevqa, Ǵabıt Músirepovke, Iýrıı Zavad­skııge, Samýıl Marshakqa, Sergeı Sergeev-Senskııge qol­daý bildirmek boldy.

Keıin Ilııas Omarov Jo­ǵar­ǵy Keńestiń depýtaty re­tin­de Qa­zaqstannyń túkpir-túk­­pirinen úshbý hattar alyp otyrdy. Birde qolyna Almaty oblysy, Uzynaǵash aýylynda turatyn ıngýsh aqsaqaly Hasan Aýshevtyń shaǵym haty túsedi (aýǵan soǵysynyń qaharmany Rýslan Aýshevtyń atasy). 1919 jyly Hasan qyzyl partızandar qatarynda denıkınshilderge qarsy soǵysqan. Qartaıǵan sha­ǵynda jubaıy Patıma ekeýi úı irgesindegi telimnen túsken kishkentaı ǵana ónimmen kúneltip jatyr edi... Aqsaqaldyń uly Bes­lan ata-anasynan bólek Al­maty oblysynyń Shelek aýda­nynda turatyn jáne osy aýdannan tys jerlerge shyǵý qu­qy­ǵynan aıyrylǵan bolatyn. Ilııas Omarov bul máseleni de tez sheshti: Hasan Aýshev zeınetaqy aldy, al biraz ýaqyttan keıin oǵan uly Beslan kóship keldi. Taǵdyr onyń adaldyǵyn, aınymastyǵyn munan keıin de talaı ret synǵa salǵan edi. Sondaı aýyr syn oǵan 1940 jyldardyń sońynda, Qazaqstan KP-nyń ıdeologııalyq hatshysy kezinde tóngen edi. I.Omarov «Qazaq SSR tarıhy» atty eki tomdyq irgeli eńbektiń redaktory boldy, jaryq kórgen kitaptyń Abylaı han men Kenesary hanǵa arnalǵan taraýlaryn tarıhshy Ermuhan Bekmahanov jazǵan bolatyn. 1949 jyldyń 11 qazanynda Más­keýden ataqty akademık Anna Pankratovadan hat keledi (ol hat kúni búginge deıin Or­ta­lyq memlekettik arhıvte saqtaýly). «Tarıhshylar arasynda keıbireýlerdiń qazaq tarıhyn kemsitkisi keletini bar. Nege grýzın patshasy men ózbek hany dál qazaqtardaǵydaı jaǵdaıda ozyq oıly bolyp esepteledi de, al qazaqtar Abylaı men Kene­saryǵa nege kúıe jaǵýy tıis? Men qazaq tarıhyndaǵy kór­nekti qaıratkerlerge keri tarıhı baǵa berý jolyna túse almaımyn. Onyń ústine ondaı synshylar ózderiniń jasaǵan qorytyndy túıinderin eshqandaı tarıhı qujatpen, derekpen dáıektemeıdi», deıdi ol. О́zi qurmet tutatyn ǵalymnyń haty Ilııas Omarovty qatty qýantady. Ony sol kezdegi Qazaqstan KP OK birinshi hatshysy Jumabaı Shaıahmetovke kórsetedi. Alaıda eki jyl óter-ótpeste qazaq ult­­­shyldyǵy jaıynda áńgime qozǵalyp, óreskel saıası qatelik jibergen Ermuhan Bekmahanov pen Bek Súleımenov «halyq jaýlarynyń» qamytyn kıip, lagerge aıdalady. Bekmahanovtyń Pankratova men Omarovty qa­ra­laýǵa barmaı, qıyndyqty qaıyspaı kóterip, tutqyn tatar dámdi tatyp, áıteýir keıin aman-esen elge oralǵany aıan. Biraq osyǵan qaramastan, Qazaqstan KP bıýrosynda QKP hatshysy I.Omarovtyń jibergen qateligi týrasynda másele kóteriletin bolady. Sonda Jumabaı Shaıahmetov Ilııas Omarulyna Máskeýden Stalınge óte jaqyn senimdi adam­nyń qońyraý shalǵanyn aıta kelip, onyń Omarovtyń tarıhshy bolmaǵandyqtan Pankratovadaı irgeli ǵalymnyń jeteginde kettim dep aıtýy, al Pankratovadaı álem­ge aty belgili ári Stalınmen sonaý Azamat soǵysy jyldarynan tanys, 1946 jyly Stalındik syılyq alǵan ǵalymǵa eshteńe bolmaıtyndyqtan, óz basyn ara­shalaǵany jón degen sózin jetkizedi. Alǵashynda tańdan­ǵandyqtan únsiz qalǵan Ilııas Omar­uly artynsha óziniń ondaı satqyndyqqa bara almaı­tyndyǵyn aıtady. Bir kúnnen keıin bolǵan QKP OK bıýrosynda qazaq ultshyldyǵy synaldy. Sóz kezegi Ilııas Omarovqa kelgende ol óziniń Bekmahanovty tarıhı faktilerge adal da kásibı tarıhshy dep biletinin, al oǵan kiná taqqandardyń jalǵan ǵy­lymı uǵymdarmen adasýshylar dep paıymdaıtynyn aıtady. Osydan keıin bıýroda naǵyz ý-shý bolyp, aıaǵy Omarovtyń qyz­metten ketýi týraly sheshim qabyldanady. Shyn dostar synalyp, kúni úshin júrgenderdiń taıyp ketetin kezeńi jetip, Ilaǵań bir jyl úıde otyrady. Tipti qatań qýdalaý sharalary da qabyldanýy múmkin edi. Osyny túsingen adal dostary Máskeýde Omarovty qurmetteıtin yqpaldy adamdarmen kezdesip, mán-jaıdy túsindiredi. Al olar Mıkoıan men Sýslov arqyly máseleni ýshyq­tyrmaı oń sheshedi.

Omarovtyń adamgershiliginiń taǵy bir kórinisi – keıin ózine syrt bergenderdiń, onyń ishinde bıýroda partbıletin tapsyrýdy aıtqan adamdy keshirýi. Otbasyndaǵylar men janashyr dostary: «Nege, ózińe jamandyq jasaǵan adamnyń ózin keshire beresiń?» degende: «Adamdar – zamannyń quly, ol emes, buǵan osyndaı júıeniń ózi kináli. Barlyǵyn halyq kórip otyr. Al ji­bergen qatelikti keshi­rý – erdiń isi», dep óziniń taǵy da Ilııas Omarov ekendigin tanytqan. Endi ony Soltústik Qazaqstan obkomyna birinshi hatshy etip jiberedi. Odan keıin QazKSR Mınıstrler Keńesine jumysqa shaqyrylady. Bir jyl ótken soń Memlekettik josparlaý komıteti basshysynyń orynbasary, keıin birinshi orynbasary bolady.

I.Omarovtyń Memlekettik josparlaý komıtetinde qyzmet etken kezi ekonomıkadaǵy «kosy­gındik reforma» kezeńine tuspa-tus keldi. Osy jyldardaǵy Ilekeńniń atqarǵan jumysy týraly belgili ekonomıst Jarysbek Ábýtálipov «ol kisi elimizdegi ekonomıkalyq reformanyń bas­taýynda turyp edi. Omarovtyń bastamasymen ekonomıkalyq zert­teý ınstıtýty ashylyp, al ortalyq apparatta jańa jobalaý ádistemeleri bólimi ashyldy» degen eken. Sol jyldary Ilaǵa «Endi bir 20 jyldan keıin KSRO-ny aýyr ekonomıkalyq soqqylar kútip tur. Uzaqqa sozylatyn osy ekonomıkalyq daǵdarys alyp derjavanyń bolashaǵyna qaýip tóndirmek. Adamzattyń damýy ortaq dıalektıkalyq spıralǵa negizdelgen, al Stalın osy spıraldy zorlyqpen túzedi. Bul 20-30 jyl­dyń ishindegi qysqa mer­zim­ge ǵana júrmek, al ári qaraı zań­­­­dy­lyq ózin kúshtep ózgertýge jol ber­meıdi» dep aıtqan bolatyn.

1967 jyly I. Omarov Mádenıet mınıstri bolyp bekitilgende odaqtyq Bas Josparlaý komıteti bastyǵynyń orynbasary, akademık Nıkolaı Nekrasov: «Osyn­shalyqty kásibı ekonomıst mamandy qalaısha mádenıet salasyna jibergen?» dep kádimgideı renjip, D.Qonaevqa telefon shal­maq bolypty. Sonda ony Ilııas aǵanyń ózi toqtatyp, «Buǵan tek ózim kinálimin, Qonaevqa mádenıet salasynyń jumysyn jaqsartý men reformalaý jaıynda jıi usynys jasaǵan edim» dep akademıkke basý aıtypty. Al Ilııas Omarovtyń Mádenıet mınıstri bolǵan kezeńi qazaq ádebıeti men mádenıeti úshin aıtýly jyldar boldy. О́ner men mádenıet salasyna jas tolqyn talanttar kele bastady. Osy jyldar ishinde qazaqstandyq óner juldyzdary shetelge úlken shyǵarmashylyq saparlarǵa shyqty. Qazaqstannyń barlyq mádenı ómiriniń bastaýynda Ilııas Omarov turdy. Ásirese, 1967 jylǵy Monrealdaǵy EKSPO halyqaralyq kórmesinde kóptegen adamdy óziniń minez-qulqymen tańǵaldyrdy, onda ol birde-bir sheteldik tilshige suhbat berýden bas tartpaǵan. Kanadanyń radıosynda sóz sóılep, Keńes-Kanada dostyq qoǵamynyń basshylarymen tildesken, basqa odaqtas respýblıkalardyń mádenıet mınıstrleri barynsha qashqan kezdesýlerden bas tartpaǵan.

Sol kezdegi basshylyq Ilııas Omarovtyń kóptegen áreket­i men aıtqan pikirlerine keshi­rim­men qarady. Bul jerde Din­muhamed Qonaevtyń da, KSRO Mádenıet mınıstri Ekaterına Fýrsevanyń da eńbegi boldy dep boljaýǵa bolady. Bir kúni Ǵ.Músirepov Qo­naevpen kezdes­ken kezde Oma­rovtyń ústinen Ortalyq Komı­tetke hat jazǵan fanat kom­mý­nısterdiń aryz-shaǵymyna nazar aýdarmaǵany úshin alǵysyn bildirdi. Qonaev Ilııas Omaruly birde-bir oǵash is-áreket jasamaǵanyn jáne adam­gershilik pen moralǵa qaıshy keletin birde-bir sóz aıtpaǵanyn jetkizdi. Al hattar tolassyz kelip jatty. Ilııas Omarov Mádenıet mınıstri laýazymynda jumysqa kirisken kúni kabınetine sol kez­degi saıasatqa saı Lenınniń emes, «halyq jaýy» dep sanalǵan jáne áli aqtalmaǵan Júrgenovtiń portretin ilip qoıady. Kelýshilerge ol: «Eger bul adam bolmasa, men de osy laýazymda otyrmas edim», dep jaı ǵana túsindiredi. Bir kúni Omarovqa Fýrseva bylaı dep ázil-shyny aralas eskertý jasaıdy: aryz-shaǵymdardyń sonshalyqty kóptiginen jaqynda KOKP OK-de jeke «qazaq shaǵym hattary bólimi» ashylatynyn aıtady. 1970 jyldyń shildesinde Ilııas Omarov mezgilsiz ómirden ozdy, ol 58-ge de tolmaǵan edi. Ony kórnekti memleket qaırat­keri retinde sońǵy saparǵa shy­ǵaryp saldy. Omarovty máńgi este qaldyrý jónindegi arnaıy Úkimettik komıssııa quryldy. Biraq OK bıýrosynyń otyrysynda Almatynyń bir kóshesi men Qostanaıdaǵy keń­shardy Ilııas Omarovtyń esimimen ataý usynysyn barlyǵy birdeı qol­damady. Biraq 1992 jyly 80 jyldyq mereıtoıyna oraı Almatydaǵy kóshe men Qostanaı oblysyndaǵy keńsharǵa Ilııas Oma­rovtyń esimi berildi. Al 2000 jyly Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń usynysymen Qos­ta­­naı­daǵy qazaq drama teatry Ilııas Omarovtyń esimimen ataldy.

Memleket jáne qoǵam qaırat­keri Ilııas Oma­rovtyń artynda qaldyrǵan mol shyǵarmashylyq murasyn zert­teýdiń alǵashqy qa­damdary da jasaldy. Onyń 100 jyldyǵyna oraı 2012 jy­ly «Ilııas Omarovtyń hattary» kitaby jaryqqa shyqty. Jı­naq­ta jarııalanǵan hattardyń eń al­ǵashqysy 1942 jyldyń jel­toq­­sanynda jazylǵan bolsa, eń soń­ǵysy óz zamandastaryna arnaǵan úndeý-haty 1970 jyldyń 16 shil­desinde aýrýhanada, qaıtys b­olýyna eki kún qalǵanda ja­zyl­ǵan. Jazylǵan hattardyń geo­grafııasy men adresattary qaı­ran qaldyrady. Ilııas Omarov dú­nıejúzilik dańqy bar jazýshylarmen, rejısserlermen, ataqty ǵalymdarmen, Qazaqstannyń áı­gili zııaly qaýymymen, sondaı-aq qarapaıym eńbek adamdarymen, tipti balalarmen hat jazysqan eken. Al endi bul hattardyń maz­munymen tanysqanda, asqaq rýh pen aqyldyń kúshine, teńizdeı tereń bilimdi joǵary laýazymdaǵy qyzmetkerdiń sonshalyqty qara­paıymdylyǵyna tańǵalasyz. Ultyn janyndaı jaqsy kórgen, elim dep emirengen, óziniń «oryn­­taǵynyń jaıyn» emes, halqy­nyń óneri men mádenıetiniń órkendeýin kóksep aıanbaı eńbek etken naǵyz nar tulǵanyń beı­nesin kóremiz. Kóremiz de, kóńilge medeý tutamyz. Myna jalǵan baıansyz dúnıeden óziniń baıandy basty maqsatyn taba bilgen Ilııas Omarovtyń ómirlik ustanymy da – halqyna adal qyzmet etý bolǵan edi.

 

Bıbigúl JEKSENBAI,

jýrnalıst

Sońǵy jańalyqtar

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar