Qoǵam • 04 Tamyz, 2020

Bolashaqqa qajet mamandyqtar qandaı bolmaq?

347 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń úshinshi otyrysynda bilim salasyn reformalaýdyń negizgi basymdyqtaryn atap ótip, joǵary oqý oryndaryn kezeń-kezeńimen salalandyrýǵa, mamandyqtardy tolyqtyryp, bilim sapasyn arttyrýǵa jaǵdaı jasaý jóninde tapsyrma júktegen bolatyn. Qazir osy taraptaǵy negizgi baǵdar aıqyn, bólinetin qarjy kólemi belgili. Búginde joǵary oqý oryndaryna qujat tapsyryp jatqan jas býyn ókilderi úshin mańyzdy dúnıe – keleshekte kádege jaraıtyn mamandyqtardy anyqtap alý bolmaq.

Elimizde sońǵy jyldary bi­lim berý salasynda júrgizilgen ózgerister halyqaralyq talap­tardy eskere otyryp, jara­tylystaný ǵylymdary men jańa tehnologııalarǵa, aǵyl­shyn tilin oqytý ispetti baǵyt­tarǵa basymdyq bergeni má­lim. Jalpy, bilim berýdiń bar­shaǵa ortaq standarttary, ha­lyq­aralyq uıymdardyń PISA sekildi bilim sapasyn ortaq baǵalaý quraldary álem­dik na­ryqqa ámbebap maman daıarlaýǵa baǵyttalǵan. Osy oraıda eli­mizde de, shet memleketterde de eńbek etýge qabi­­letti maman bolý qazirgi óren­derdiń negiz­gi qaǵıdasyna aına­lyp keledi. О́ıtkeni bizdi qorshaǵan álem únemi ózgeriske toly. Sura­nys­qa ıe bolyp qalý jáne ózińizdi kádege jaratý úshin eń­bek naryǵynan eki ese tezirek júgirý kerek. Bul rette qazirdiń ózinde partadaǵy kórshińizge qara­ǵanda ózekti bilimdi tez alý, áriptesińizge qaraǵanda táji­rı­belik daǵdylardy jyldam ıgerý, básekelesińizge qara­ǵan­da jańa tehnologııalyq she­shim­derdi jedel engizý qajet. О́ıtkeni aınalanyń bári osy jarysta ozýǵa tyrysady. Qa­zir jahandyq korporasııalar qurǵan aqyldy adamdardyń motı­vasııasyn oqysańyz osy sıpattaǵy ortaq oıǵa toqtaıdy. Iá, kez kelgen kásipte, ásirese bızneste basqalardyń barlyǵy daǵdylanyp, barshaǵa bolmasa da basym bóliginiń oı-sanasyna jetip úlgergenshe, jańa úrdis­ten jaqsy tabys tabýǵa bolady. Bul tabysqa bastaıtyn jol – jańa zamannyń ilimin, ıaǵ­­nı suranysyn bilý jáne ony oryn­­daýǵa aldyńǵylardyń biri bo­lyp qol jetkizý bolsa kerek.

Ulttyq qoǵamdyq senim keńesinde BTS Digital bilim berý jobalarynyń jetekshisi Saıasat Nurbek Qazaqstannyń jańa mamandyqtar atlasy kúzde qol­danysqa beriletinin jetkizgen-di. Pre­zıdentke «Jańa mamandyqtar atlasy» ulttyq jobasynyń júzege asyry­lýy jaıynda aıtqan S.Nurbektiń pikirinshe, atal­ǵan joba jastardyń mamandyq tań­daýyna jáne aldaǵy ýaqytta elimizde suranysqa ıe bolatyn kásipterdi meń­gerýine kómektesedi. Shyn máninde, bul baǵytta qazir Qazaqstanda qoldanbaly sıpattaǵy jáne jappaı qoldanýǵa bolatyn balamaly ónim joq. Mamandyq tańdaýǵa kelgende kóptegen azamattar ata-analarynyń tilek­terin, ishki nanym-senimderin basshy­lyq­qa alady jáne sýbektıvti trendterge súıe­nedi.

Atalǵan jobanyń menedjeri Almas Kıgizbaevtyń aıtýynsha, qazaqstandyq «Jańa mamandyqtar atlasyna» Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıstr­liginiń Ulttyq biliktilik júıe­sin damytý jáne eńbek naryǵyn josparlaý departamenti tapsyrys berip otyr. Bolashaq mamandyqtar atlasy ekonomıkanyń 9 basym sektorynyń negi­zinde ázirlenýde. Onyń ishinde taý-ken metallýrgııa kesheni, munaı-gaz, aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne logıs­tıka, mashına jasaý, aqparattyq-kom­mýnıkasııalyq tehnologııalar, energetıka, týrızm jáne qurylys salalary bar. Bul – el ekonomıkasynyń eńbek kúshi eń kóp shoǵyrlanǵan sektorary. Iаǵnı osy sektor­lardaǵy boljam kartasy deýge bolady.

«Búginde forsaıttyq zertteýler júr­gizýdemiz. Osy sessııalar barysynda kásip­tik standarttardy ázirleýshiler retinde iri kompanııalar, ónerkásiptik kor­porasııalar, holdıngter jáne bilim salasy ókilderi men sarapshylar óz salalary boıynsha aldaǵy 5-10 jyl kóleminde paıda bolatyn bolashaq mamandyqtardy túsindirýge, qandaı eńbek resýrsy qajet bolatynyn, olardyń quzyretterin bol­jaýǵa tyrysady. Atlas 3 sanatty, atap aıt­qanda, qazir elimizde kezdespeıtin, kezdesse de birdi-ekili eń ozyq kásiporyndarda ǵana bar jańa mamandyqtardy, sondaı-aq trans­formasııalanǵan mamandyqtardy, ıaǵnı Ulttyq biliktilik sheńberinde bar, arnaıy grant bólinip, oqytylatyn, bi­raq jańa trendterge baılanysty avto­mattandyrylǵan, sıfrlandyrylǵan maman­dyqtardy, sondaı-aq joǵalyp bara jatqan «zeınetker mamandyqtardy» jik­teıdi. Sondyqtan memlekettik bilim berý men jumyspen qamtý júıesinde osy máselege kóńil bólý, ıaǵnı qosymsha granttar bólý, mamandar daıarlaý isin saraptaýǵa kómektesedi. Atlastyń min­deti – mamandyqqa baǵdarlaý, ıaǵnı eń­bek jáne bilim mınıstrlikterimen jasal­ǵan úsh jaqty kelisim negizinde joba­nyń kelesi kezeńi mektepterdiń joǵary synyp oqýshylaryna baǵyttalady. Bul servıste oqýshylar testileýden ótý arqyly ózderiniń quzyretterge beıi­min anyqtaı alady. Qazir mektep bitirý­shilerdiń kóbi qoǵamdaǵy ornyn durys taba almaı júr. Olardyń kópshiligi oqy­ǵan mamandyqtaryna bilim-biligi, daǵdy­lary boıynsha sáıkes kele bermeıdi. Iаǵnı atlastyń mindeti suranysqa ıe maman­dyqtardy boljaı bilý, olardy durys daıarlaýǵa kómektesý», deıdi joba menedjeri Almas Kıgizbaev.

Al Bilim Media Group kompanııasynyń dırektory Raýan Kenjehanuly bir maman­dyqty eskirdi, taǵy biri onyń ornyna ke­ledi degen sáýegeılikke qarsy ekenin jetkizdi.

«О́ıtkeni muny dóp basyp aıtý múmkin emes. Biraq shyn máninde ózgerister óte qaýyrt, tez júrip jatqany jáne bul óz­ge­­rister bizdiń kúndelikti ómirimizdi, kási­bimizdi ózgertip jatqany anyq. Bilim berý júıesi bolashaqqa maman daıarlaýǵa tez beıimdelýi kerek. Bizdiń biletin mektep júıesi túrli-túrli sórede jatqan má­li­metti berýmen ǵana aınalysqan, soǵan mamandanǵan júıe edi. Qazir bul mańyz­dy bolmaı qaldy. О́ıtkeni jekelegen aqparatty taýyp alý ońaılady. Árqaısymyzdyń qaltamyzda ony taýyp alýǵa kómektesetin quraldar bar. Son­dyqtan bilim berý júıesi osy aqparatty durys taýyp, ony ózara baılanystyryp, qajetinshe iske qosa bilýge talpynýy tıis. Bul úshin adamnyń boıynda qandaı qasıet­ter, qandaı daǵdylar bolýy kerek? Osyǵan bilim berý júıesiniń teoretıkteri bas qatyrýda. Otandyq bilim berý júıesi de osyǵan mán berip, osy baǵytta oılanýy qajet. Shyn máninde adamdy ómirde tabysty tulǵa bolýǵa daıyndaıtyn qandaı dúnıeler, qandaı qasıetter? Bul – adamdarmen qarym-qatynas, sezimtaldyq, ıaǵnı basqa adamdardyń oıyn aıtqyzbaı bilý bolar. Onyń ádistemeleri, tásildemeleri bar, ony elimizge alyp kelýge mindettimiz. Alatyn bilimdi shynaıy ómirmen baılanystyra bilýge, fızıka, bıologııa, hımııa jáne basqa baǵyttardaǵy bilimimiz kúndelikti tirshiligimizge, úıdegi, túzdegi ómirimizge baılanysty qurastyrylǵan oqýlyqtar qajet. Osy baǵytta elektrondy oqý qural­daryn jasaýǵa tyrysyp jatyrmyz, onyń túsindirmeleri, jattyǵýlary, bilimdi baǵa­laý júıeleri de naqty bilimniń ómirdegi qol­danysyna negizdelgenin qalaımyz. Bul rette dúnıe júzinde bar tájirıbeni zerttep, ony aýdaryp, bilim berý júıesine engizýge barymyzdy salsaq deımiz. Biraq bul jetkiliksiz. Jalpy, Qazaqstanda eldiń bolashaǵyna alańdaǵan toptar men ujymdar osy baǵytta birlesip jumys isteýi qajet dep oılaımyn, – dedi R.Kenjehanuly.

Byltyr Eńbek jáne halyqty áleýmet­tik qorǵaý mınıstrligi Memlekettik baǵ­dar­lamalar men kadrlyq qajettilikti bol­­jaý negizinde 2025 jylǵa deıin 100 suranysqa ıe servıstik jáne ındýstrııalyq kásipter tizbesin ázirlegen edi. Bul maman­dyqtar tizbesi Elbasynyń «Jas maman» baǵdarlamasyn ázirleý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde ázirlendi. Oǵan joǵary bilimdi qajet etetin 35 suranysqa ıe mamandyq, sondaı-aq tehnıkalyq jáne kásiptik bilimdi qajet etetin 65 ma­man­dyq engizildi, onyń ishinde 10 jańa maman­dyq engizilgen. Eń ózektilerin atap aıtqanda, IT-mamandar, 3D modeldeý jáne tolyqtyrylǵan naqtylyq jónindegi ınjenerler, mashınaaralyq oqytý júıe­leri, jańǵyrmaly energııa kózderi, óndi­ristiń addıtıvti tehnologııalary boıynsha ın­jenerler, óndiristi avtomat­tan­dyrý ke­zeńinde talap etiletin «aqyl­dy» qala qurylysy, ushqyshsyz avıasııa­lyq júıe­ler ınfraqurylymynyń sáý­let­shileri men jobalaýshylary jáne gra­fıkalyq, mýl­tı­medııalyq dızaıner maman­dyqtary bar.

Elimizde sońǵy jyldary dástúrge aına­lyp kele jatqan eńbek naryǵyndaǵy erekshe sheberlerdi anyqtaıtyn WordSkills Kazakhstan birinshiligin bıyl epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanys­ty kópshilikke úırenshik­ti formatta ótkizý qıynǵa soǵyp tur. Byl­tyr atal­ǵan baı­qaýdyń álemdik saıysy Qazan qala­synda ótip, oǵan 31 quzyret boıyn­sha 34 otan­dasymyz qatysqan edi. Olardyń baq sy­naǵan quzyretterine nazar aýdarsaq, mobıldi robot tehnıkasy, bızneske ar­nalǵan IT sheshimder, meha­tronıka, CAD ınjenerlik grafıkasy, veb tehnologııa­sy syndy qazirgi zaman­ǵy mamandyqtarǵa jol ashatyn kásibı bilik­tilik sanattary bar. WorldSkills qozǵa­lysynyń búkil tarı­hynda alǵash ret álem chempıonaty baǵ­darlamasyna Future Skills sıfr­ly ekonomıkasy men joǵary tehnologııaly óndirisi jaǵdaıynda suranysqa ıe, keleshegi bar mamandyqtar boıynsha ja­rys engizildi. Jarys tehnologııalyq ózge­rister konteksinde zamanaýı maman­nyń jumys fýnksııalary men kásipqoılyq daǵ­dylarynyń transformasııasyn kór­set­ti. Iаǵnı bolashaqtyń daǵdylary landshafty bú­ginde barlyq salaǵa dendeı engen sıfr­lan­dyrýmen tikeleı óriletinin umyt­paý kerek.

Jalpy, qazir burynnan kele jat­qan qurylys pen tehnologııalyq maman­dyqtardyń ózi zamanǵa saı túrlenip, jańa ǵy­lymı jetistikterge negizdele bastady. Iаǵnı kirpish qalaýdyń ózi bu­ryn­ǵydaı jalań qolmen emes, 3D teh­no­logııaǵa negizdelip qalanatynyn baı­qaımyz. Sondyqtan elimizde de jańa mamandyqtardy saralaýǵa, aqparat­tan­dyrýǵa, túsindirýge qatysty jobalardyń kóbeıgeni abzal.

 

Sońǵy jańalyqtar

«Ýkaznoı molda»: Ol kim?

Rýhanııat • Búgin, 22:45

Qylań

Tanym • Búgin, 22:27

Ekpe saldyrýshylar sany artyp keledi

Aımaqtar • Búgin, 22:20

Saýran aýdanyna alǵashqy ákim taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 15:52

Atyraý oblysynda 37 jańa mektep salynady

Aımaqtar • Búgin, 15:27

Jalaqysy kóp óńirler anyqtaldy

Qarjy • Búgin, 14:30

Veterınarlar qartaıyp barady

Qazaqstan • Búgin, 12:10

Uqsas jańalyqtar