Aımaqtar • 25 Qyrkúıek, 2020

Jylytý maýsymyna jan-jaqty daıyndyq kerek

30 ret kórsetildi

Jaz mezgili aıaqtalyp, kúz kelisimen-aq eldiń «Bıylǵy qys qatty bolady eken», degen sózin jıi estımiz. Keıde qyrkúıektiń birde jyly, birde salqyn qubylmaly aýa raıy da qyr astynda turǵan qystyń minezin eptep sezdiretindeı. «Qys shanańdy jaz saıla» degendeı, kún jyly, jer qara kezde qysqa daıyndyq jumystaryn júıelep alǵan jón. Bul oraıda Jambyl oblysynda qysqy jylytý maýsymyna daıyndyq jumystary kóktemde bastalyp ketken. Qazirgi kezde júrgizilip jatqan jumys jaqsy, alaıda birqatar másele de bar.

Oblys boıynsha jylý beretin 437 qazandyq bar bolsa, onyń 427-si búginde daıyn tur eken. Oǵan qosymsha, jylýmen jabdyqtaý jelilerine kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizilgen. Sol sııaqty, 3 346 shaqyrym bolatyn sýmen jabdyqtaý je­li­­leriniń 22 shaqyrymyn jón­deý josparlanyp, búginde bul jumystar da aıaqtalǵan. Biraq búginde Taraz qalasynyń turǵyndary úshin ystyq sý ózekti máselelerdiń biri bolyp otyr. Jyl saıyn ákimdik ta­rapynan ystyq sýdyń jyl­dyń tórt mezgilinde de tu­raq­ty berilip turatyndyǵy aı­tyl­ǵanymen, is júzinde olaı bolmaı tur. Máselen, «Qant zaýyty» aýmaǵynda, «Qarasý» shaǵyn aýdanynda ázirge ystyq sý joq. Jaz boıy berilip, endi toq­tap qalǵan ystyq sýdyń jaıy kópti tolǵandyrady. Al kerisinshe, qaladaǵy kóptegen aýdan jazdyń keminde bir-eki aıynda ystyq sýsyz kúneltti. Deı turǵanmen, osy ýaqytqa deıin 735 kópqabatty úıge ystyq sý berilse, qalǵan 30 úıdi ystyq sýmen qamtý kezeń-kezeńimen júzege asyrylýda.

Alaıda Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary Ulan Jazylbektiń aıtýynsha, ystyq sýdan bólek te jylytý maý­sy­myna qatysty birqatar másele bar bolyp shyqty. О́ńir turǵyndaryn kómirmen qam­tamasyz etý – basty má­se­­leniń biri. Ásirese áli gaz tartylmaǵan shalǵaı aýyl­dar­da­ǵy turǵyndarǵa negizinen kómir kerek. Sonymen qatar bıýdjettik nysandarǵa qajetti 67 myń tonna kómirdiń 62 500 tonnasy tıisti qazandyqtarǵa jetkizilgen. «Endi 250 myń tonnaǵa tarta kómir qajet. Da­ıyndyq barysy óte tómen. Tur­ǵyndardan suraıtynym, kún jyly, baǵa turaqty kezde kómirdi alý kerek. Erteńgi kúni sýyq bastalady. Kómir baǵasy da kóterilip ketedi», deıdi U.Jazylbek. Rasynda da mezgili jetken ýaqytta kez kelgen nárseniń qymbattaıtyn ádeti bar. Qazir jergilikti jurt­shylyq tutynatyn «Shubar­kól» jáne «Qarajyra» kómir­le­riniń tonnasy 14-15 myń teńge aralyǵynda satylýda. Al endi qar túsip, sýyq bastalǵanda munyń baǵasy da aspandap ketýi múmkin. Jyl saıyn gazdyń tartylýynan úmit kútetin birqatar aýyl turǵyndary bıyl taǵy da kómir jaǵýǵa májbúr. Máselen, oblysta 371 eldi meken bar. 1 mln 130 myń halyq bar. Biraq búginde 192 aýyl gazben qam­tylǵan. Qalǵan aýyldarǵa 2027 jylǵa deıin gaz tartý jos­par­lanǵ­an.

Jylytý maýsymyna baılanysty taǵy bir másele, ol zańdy tulǵalardyń da, bıýd­jettik mekemelerdiń de bere­shegi týra­ly bolyp otyr. Máse­len, aımaqta jylý energetıkasy boıynsha qaryz kólemi 280 mln teńgeni quraıdy. Ákim orynbasarynyń aıtýynsha, onyń basym bóligi, ıaǵnı 125 mln teńgesi Taraz qalasynyń turǵyndaryna tıesili. Sol sııaqty, tutynýshylar gazǵa 90 mln teńge kóleminde bereshek. Bul da tıisti nysandardyń jumys isteýine, qajetti núk­te­le­rin aýystyrýǵa kedergi keltirýde. Sol sııaqty oblys turǵyndary úshin páter ıeleri kooperatıvteriniń júıesiz ju­my­sy da negizgi máselege aınalǵan. Oblys boıynsha 1 720 kópqabatty turǵyn úı bar. Onyń ishinde 1 365 úı Taraz qalasynda bolsa, qalǵan turǵyn úıler Jańatas, Shý jáne Qarataý qalalarynda ornalasqan.

«Bul boıynsha daıyndyq ju­mys­tary qana­ǵat­tan­dyr­maı­dy. Páter ıeleri koope­ra­tıvteriniń jumysy óte nashar. Atalǵan másele boıynsha shaǵymdanýshylar kóp. Biraq olardy halyq basqarý organy retinde ózderi tańdaǵan. Biz turǵyndardan páter ıeleri kooperatıvterimen jumys isteýdi talap etemiz», deıdi oblys ákiminiń orynbasary.

Bul rette atalǵan kooperatıv árbir turǵyn úı­­diń jylý maýsymyna da­ıyn­dyǵyn, taǵy da basqa tehnı­ka­lyq qaýipsizdigin tekserýi kerek. Áıt­pese joǵary qysymmen jylý kelgende turǵyndarǵa qaýip tónýi múmkin.

Búginde Taraz qalasyndaǵy kóptegen turǵyn úılerdiń to­zy­ǵy jetken. Keıbir páter­ler­diń tóbesinen jańbyrly kúnderi sý aqsa, endi biri jylý ustamaıdy. Keıbir kópqabatty úılerdiń de kireberisiniń terezeleri ańǵal-sańǵal. Synǵan, búlingen. Dese de, 2020 jyly el Úkimeti tarapynan «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtý» baǵdarlamasy bo­ıynsha 3 mlrd 300 mln teńge bólingen. Ol qarajatqa Taraz qalasyndaǵy 80 kópqabatty turǵyn úıge kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilýde. Atap aıtsaq, olardyń shatyrlary men ınjenerlik jelileri jáne kireberis terezeleri aýystyrylýda. Atalǵan turǵyn úıler qysqy jylytý maýsymyna daıyn. Qalǵandaryna da qazirgi kezde daıyndyq jumystary júrgizilýde.

Jalpy, qysqy jylytý maýsymyna daıyndyqtyń ózi úlken jaýapkershilikti qajet etetin naýqan. Daıyndyq kezinde árıne másele de qatar júredi. Jalpy, óńirdi qysqy jylytý maýsymymen qamtamasyz etetin birqatar iri kásiporyndar bar. Máselen, «Jambyl jylý» mekemesiniń dırektory Múslim Qa­symovtyń aıtýynsha, daıyn­dyq jumystary jaqsy. Jylý berýge daıyndyq barysynda «Qarasý» shaǵyn aýdany men «Qant zaýyty» aımaǵyndaǵy eki qazandyqtyń jumysy ýa­qyt­sha toqtatylyp, synaq ju­mys­tary júrgizilipti. Nátı­je­­sinde, jumystar aıaqtalýǵa jaqyn. Sondaı-aq ótken jyly býmen isteıtin eki qazandyq aýystyrylǵan. «Jylý berý ýaqyty aýa raıyna baılanys­ty júzege asady. Bizdegi mekeme boıynsha 76 qazandyq bar. Onyń 43-i Taraz qalasynda bol­sa, qalǵany Baızaq, Jambyl aýdan­­­darynda ornalasqan. Búgin­de bizde 390 tonna tıisti otyn, ıaǵnı rezervtik mazýt bar», deıdi ol.

Elimizdiń Soltústik, Shyǵys óńirlerimen salystyrǵanda, Jambyl oblysynda kún jyly. О́tken jyly qazan aıynyń sońyn ala qar túskenimen, ile kún qaıtadan jylyp sala ber­gen. Biraq bıylǵy qystyń qandaı bolatynyn boljaý qı­yn. Áıteýir, el arasynda «Bıylǵy qys qatty bolady eken», degen áńgime kóp...

 

Jambyl oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Dollar baǵamy arzandady

Ekonomıka • Búgin, 12:30

Petropavlda esirtki zerthanasy anyqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:20

Qyran qanatynda qalyqtaǵan jyr

Rýhanııat • Búgin, 08:43

Sóz soıyl №105

Rýhanııat • Búgin, 08:39

Qaıyrymdy ister marafony jalǵasýda

Rýhanııat • Búgin, 08:33

Investısııa tartýǵa kúsh salýda

Aımaqtar • Búgin, 08:12

Talapty qyz Tálipova

Sport • Búgin, 08:10

Tarıhta turlaý bolǵan ba?

Tarıh • Búgin, 08:08

Serbııada saıysqa túsedi

Boks • Búgin, 08:06

Shúkirshilik

Rýhanııat • Búgin, 08:02

Bastamalardy qoldaý alańy

Saıasat • Búgin, 08:00

Alash topyraǵyndaǵy altyn tarıh

Eń qysqa áńgime • Búgin, 08:00

«Haılaıt» synynda bet qaratpady

Oqıǵa • Búgin, 07:59

Ahýal alańdatyp tur

Aımaqtar • Búgin, 07:52

Sábı saýdasy qashan toqtaıdy?

Qoǵam • Búgin, 07:51

Aqtóbede «jol jyry» qaıta bastaldy

Qoǵam • Búgin, 07:48

Aq jeleńdi abzal jandar

Qoǵam • Búgin, 07:47

Jarqaıyńnyń jomart jandary

Aımaqtar • Búgin, 07:40

Jappaı vaksınalaý algorıtmi jasaldy

Medısına • Búgin, 07:35

Úndistandaǵy ahýal nashar

Álem • Búgin, 07:32

Jol – memlekettiń kúretamyry

Aımaqtar • Búgin, 07:24

Til men tarıh – halyqtyń qos qanaty

Oqıǵa • Búgin, 07:17

Uqsas jańalyqtar