Rýhanııat • 14 Qazan, 2020

Bykovtyń «Aqymaǵy»

72 ret kórsetildi

Qoǵam – jekelegen jandardyń jıyntyǵy. Al endi kópshilik bolǵan soń onyń máselesi qordalanbaı turmaıdy. Áleýmettiń áljýaz hali sanasynda sáýlesi bar kez kelgen adamdy áýreleýi tıis. Ásirese az ǵana ýaqyttyń ishinde birneshe qoǵamdyq formasııany basynan ótkergen keshegi on bes odaqtas elde bul suraqtar áli de ózekti. Biz osy oıymyzǵa reseılik kınorejısser Iýrıı Bykovtyń «Aqymaǵyn» («Dýrak») kórgennen keıin tipti tereń úńildik.

 

Astary kóp «Aqymaqta» aıtar oı telegeı. Tipti kınodaǵy basty keıipker, jas santehnık Dmıtrıı Nıkıtınniń qy­zyl kúrteshesiniń ózi nazar aýdart­paı qoımaıdy. Baqandaı segiz júz (800) turǵyny bar eski jataqhana ǵımaratynyń áne-mine qulaıyn dep turǵan apat­ty jaǵdaıyn kórip qalǵan baıǵus Dıma jan ushyryp bıikte otyrǵan bılik ókilderine barady. Álbette shyryldaǵan sharýanyń janaıqaıyn sheneýnikter shybyn shaqqan qurly kórip pe? Olardan qaıyr bolmaǵan soń úıdi-úıdiń esigin qaǵyp, eldi qyrǵynnan qutqarǵysy kelip jantalasady. Bir qaraǵanda qyzyl kúrtesheli Nıkıtın qoǵamnyń qyzyl jo­la­ǵy sııaqty. Qaınaý shegine jetip qoparylǵaly turǵan qazan­dyq­tardyń qaqpaǵy sııaqty qyp-qy­zyl.

Oqıǵa Reseıdiń jupyny bir qalasynda ótedi. Jańa úılengen Dmıtrıı Nıkıtındi kórshileri keshkilik sý qubyrlary jarylyp, sony jóndep berýin óti­nedi. Aqaýdy anyqtap júrip jas santehnık ózderi turyp jat­qan eski jataqhananyń qulaý­ǵa shaq qalǵanyn, tipti osy túnnen qalmaı segiz júz turǵyny bar kóne ǵımarattyń shańyraǵy ortasyna túskeli turǵanyn kóredi. Qabyrǵa kóz aldynda jarylyp, jaǵdaı shynymen dabyl qaǵarlyq deńgeıde bolatyn. Al bul qaýipten álgi segiz júz taǵdyrdyń eshqaısysy álbette, beıhabar.

1

Nıkıtın apattyń aldyn al­maqqa qalanyń ákimine jóneledi. Ákim bolsa óziniń elý jas mereıtoıyn qymbat bir restoranda dúrkiretip toılap jatady. San­tehnık shyryldap júrip, dań­ǵyrlaǵan mýzykany áıteýir degende toqtattyryp, jaǵdaıdy habarlaıdy. Jaǵdaıdan tolyq habardar bolǵan sheneýnikter ózderiniń jattandy qımyl-qozǵa­lystaryna kóshkendeı bolady. Sharap­tyń býy bar, toıdyń bu­zyl­ǵan shyrqyna degen ashý bar, qalanyń tynys-tirshiligine jaýapty ártúrli sala basshylary bir-birin kinálap, kimniń qaı aqshany ne úshin jegenin «aqymaq» Dımanyń aldynda aqtaryp salady. Degenmen ákim áıel Galaganova segiz júz turǵyndy evakýasııalaýǵa nıet tanytady. Alaıda qurylys kom­­panııasynyń basshysy bar, basqasy bar, apat bolǵan jaǵ­daıda kináni basqa jaqqa aýdara salýdy uıǵarady. Bizdiń tilmen aıtqanda bir-eki departament basshysyna barlyq jalany ilip qoıa beredi. Qoıa bere salmaı, qa­shyp ketti dep aýlaqqa aparyp bul dúnıemen qosh aıtystyrady. Nıkı­tınge de qarasyn batyrý kerek-tuǵyn...

Alaıda ol qashyp ketýdi ózine ar sanap, búkil turǵyndy túni­men júrip dalaǵa shyǵarady. Tip­ti ashý ústinde, jınalyp iship otyrǵan birer jigitke qat­­ty-qatty sózder de aıtyp qalady. Nebir kórinisterge tap bolady: áıelin tepkilep jatqan mas­kúnemder, ınege otyryp jatqan nashaqorlar, túsiniksiz ánder tyńdap jatqan jastar, qysqasy Reseıdiń kishigirim maketi qula­ǵaly turǵan eski ǵımarat. Iá,­ shy­nymen de jataqhana – Re­seı. Jataqhana turǵyndary – ábden azap shekken halyq, qala sheneýnikteri – biz bárimiz tań­daǵan úkimet.

Ne kerek, qyldyń ushynda tur­ǵan taǵdyrlar aman-esen tań­ǵa iligedi. Bári shý-shý etip esik aldynda turady. Qara ter­ge túsip Nıkıtın de sońǵy tur­ǵyndardy shyǵaryp bitedi. Ári qaraı ne boldy dep oılaı­syz? Adamzatty apattan aman alyp qalǵan Nıkıtın be? Qaharman Nıkıtın be? Eldiń qamyn oılap qara basyn qaterge tikken Nıkıtın be? Joq, tipti de olaı emes!.. Ol eldiń bárin dúrlik­tirip, typ-tynysh jatqan úı­diń berekesin alǵan búlikshil ońba­ǵannyń naǵyz ózi bolatyn!..

Araqqa qyzyp alǵan bir jigit osylaı dep Nıkıtındi ishke tepkileı bastaıdy. Qalǵan top qarap qalsyn ba, olar da beıshara santehnıkti tómpeshteýge kirisip ketedi. Esik aldynda ólimshi bolyp Dıma sońynda jalǵyz qalady. Turǵyndar bolsa bári ýlap-shýlap jataqhanalaryna qaıta kirip bara jatady...

Jarylǵan qabyrǵa – ekige jarylǵan pikirler. Jarylǵan qabyrǵa qarapaıym halyq pen bıliktiń arasy qusap ashylǵan ústine ashylyp barady. Alaıda osy olqylyqty kórsetkisi kel­gen Nıkıtınniń jaǵdaıy álgin­degideı. Jalpy qaıtpek kerek? Reseılik rejısser osy máse­lege «aqymaq» Nıkıtın bolyp bar­ǵysy keledi.

Nıkıtın kim? Fedor Dostoev­skııdiń «Naqurysyn­daǵy» knıaz Myshkın ba, órtenip jatqan Más­keýine qolynan keler qaıran joq, kózi jasaýraı qarap turatyn Tol­­stoı keıipkeri graf Bezýhov pa?­ Bizdińshe, bul tipti jańa keıip­­ker sııaqty.

Fılmde ǵajap bir epızod bar. Áıeli men balasyn shyńǵyr­typ sabap jatqan maskúnem er­kek­ti alyp ketýge kelgen tár­tip saqshylaryna áıeli: «Áket­peń­der, erteń jumysyna barýy kerek», dep alyp qalady. О́z qolyńdy óziń qalaı kesesiń? By­kovtyń basqa Reseıi, basqa Máskeýi, basqa Peterbýrgi joq. Osy tar mańdaıǵa neni jazdy, sony kóredi. О́z Otanyńdy túr­mege toǵytqanmen saǵan basqa Otan baqyt jolyn usyna qoıa ma? Búgingi jastardyń kózimen qarasaq, bul jataqhana úı me, joq áldeqashan úıindige aınalǵan eski kózqaras pa? Máselege osy rakýrs­tan da qaraý kerek.

Eki túrli tap, eki túrli qoǵam. Bykov kartınalarynyń kez kel­geni alyp Tıtanıktiń joǵarǵy qabatyndaǵy aqsúıekterdiń baly men tómengi qabatyndaǵy qara sharýalardyń shýly kabagy sııaqty eki jeli qatar óriledi.

Bir qaraǵanda Bykovtyń bul jataqhanasy qabyrǵalary qaý­saǵan kári ǵımarat emes, jyp-jyltyr aına sııaqty. Orys qo­ǵamy­nyń dál qazirgi bet-beınesin boıamasyz bederlep beretin ká­dýil­gi aqıqattyń alyp aınasy.

Aıtpaqshy Iý.Bykov atalǵan kartınasyn belgili rejısser Alekseı Balabanovqa arnaıdy. Onyń túpki mánin de túsi­ne­tindeımiz. Bykovtyń keıip­kerleri de Balabanovtyń keıip­kerlerindeı múlgigen orys qoǵamynyń ishindegi shyńǵyrǵan shyndyqty búrkemelemeı shynaıy somdaıdy. Bul rejısser de sonaý toqsanynshy jyl­dar­­­­­­dyń toqyraǵan topanyn «Aǵa» bálkim «Baýyr» («Brat») fılmin­­d­e aldymyzǵa tógip sal­­ǵany esimizde. Orystardyń boıa­masyz bolmysy osynaý qos sýret­kerdiń qoıylymdarynda qoıyrt­paqtanbaı naqty kórinis tabady.

Osylarmen qatar orys qo­ǵamy­nyń irip-shirip, qulap, qırap, búlinip bara jatqanyn Petr Býs­lovtyń «Býmerinen» de anyq baıqaýǵa bolady. Iý.Bykovtyń shtatıvinde shańy­raǵy ortasyna túseıin dep eski jataqhana shaı­qalyp tursa, P.Býslovtyń obektıvindegi oqıǵa qymbat sheteldik avtokó­lik­tiń mańaıynda órbıdi. Jalpy BMW avtokóligin búgingi qoǵam buzaqylyqpen baılanysty qa­byldaıdy. Orystar da qylmys áleminiń serkelerin somdaǵanda mindetti túrde osynaý kólikke mingizedi. Atalǵan fılm­de de qanshama kıkiljińder, bopsalaý­lar, álimjettikter, jem­qorlyq, dostyq, satqyndyq bári-bári Býslovtyń «Býmerine» tyǵylady. Áldebir baıdyń esik aldynan qoldy bolǵan kólik áýelde sý jańa bolatyn. Ýaqytpen bir­ge tozyp, adamdardyń bir-bi­rine degen qastyǵy, ártúrli qo­ǵam­dyq kózqarastardyń soǵy­sy «Bý­merdiń» byt-shytyn shy­ǵa­rady. Keıde bizdiń de qoǵam sol Býslovtyń «Býmerinde» ketip bara jatqandaı kórinedi. Já, bul taqyryp óz aldyna jeke áńgime.

Bykovtyń basqa fılmderin de qaraýǵa bolady. Jap-jas rejısser jaraǵa tuz sebýdiń kánigi sheberi. Ult minezin uǵynyqty tilmen sheber jetkizedi. Ártis­terdi de tańdaýda kóp áýrege tús­peı­tin sııaqty.

Biraq bul kartınadan bir nár­seni uqqanymyz durys: Bykov­tyń «Aqymaǵynda» basty keıip­ker joq.

Bári basty keıipker.

Jataqhana da basty keıipker. Jany bar, aıtary bar, qylmysy bar, ǵumyr-tarıhy bar, uıaty da bar.

 

Sońǵy jańalyqtar

Elordadaǵy JEO-3 bıyl iske qosylady

Elorda • Búgin, 11:10

Almatyda epıdahýal kúrdelenip barady

Koronavırýs • Búgin, 11:00

«Omıkronnyń» bastapqy belgileri qandaı?

Koronavırýs • Búgin, 10:50

Dúısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:25

«Sary» aımaqta Túrkistan oblysy tur

Koronavırýs • Búgin, 09:10

Oıyn-saýyq ortalyqtary jumysyn toqtatty

Koronavırýs • Búgin, 09:00

Jetisýda juqpaly indettiń ekpini qatty

Koronavırýs • Búgin, 08:57

Koronavırýs qaıta kúsheıdi

Koronavırýs • Búgin, 08:54

Ońtaılysy – onlaın oqý

Aımaqtar • Búgin, 08:53

Qyzmet túrleriniń tizbesin keńeıtti

Ekonomıka • Búgin, 08:50

Sapa artpaıynsha, sýbsıdııa joq

Aımaqtar • Búgin, 08:45

Koronavırýs qaıta órshidi

Álem • Búgin, 08:42

Antıbıotıkti orynsyz qoldaný qaýipti

Medısına • Búgin, 08:35

Vırýs juqtyrý azaımaı tur

Koronavırýs • Búgin, 08:30

Asyǵys sheshim

Qazaqstan • Búgin, 08:15

Kómek kórsetiledi

Qoǵam • Búgin, 08:10

Qor strategııasy ázirlenedi

Qazaqstan • Búgin, 08:00

Uqsas jańalyqtar