Rýhanııat • 16 Qarasha, 2020

Jaýapsyz mahabbat

639 ret kórsetildi

Keıde asa tanymal bolý da óte qaýipti. Eń qıyny, sizdiń ol talantyńyz ne ózińizdi, ne aınalańyzdy bildirmeı jutyp, únsiz úgitip jatqanyn eshqashan sezbeýińiz múmkin. Árıne, buǵan sizdi eshkim kinálaı almaıdy. Shynymen de, ómirińizde siz bilmeıtin, eshqashan tanymaǵan adamdardyń qatysty bolýy, jaı ǵana qatysy bolyp qana qoımaı, qasiret shegýi sizge eshqandaı jaýapkershilik júktemeıdi. Jalpy, kúnine kósheden qanshama adamdy keziktiresiz. Alaıda onyń barlyǵy sizdiń taǵdyryńyzǵa qatysty adamdar dep eshkim oılamaıdy. Siz de ol adamdarǵa eshqashan mán bermeıtinińiz anyq. Árıne, ar azabynyń aldynda naǵyz aqıqatpen betpe-bet kelgendegi jaǵdaı bizge belgisiz, degenmen sizdiń ómirińizge tikeleı qatysy bar adamdardy túgel tizimdep shyǵý óte qıyn.

Al endi sizdiń talantyńyzdyń, tanymal­dyǵyńyzdyń, sulýlyǵyńyzdyń qurbany bolǵan adamdy siz tákapparlyqpen, keý­dem­soqtyqpen, jaýapsyzdyqpen tanymaı ótken bolsańyz, ol onda basqa áńgime.

Jazýshy Stefan Sveıgtiń «Bótenniń haty» novellasyn oqyǵan oqyrman, atalǵan shyǵarma boıynsha túsirilgen bir­neshe kıno fılmderdi saralaǵan kórer­men sózsiz osy oılardyń tutqynyna bir­den aınalady. On­daǵy talantqa tabyný men kózsiz ǵashyq bolýdyń saldarlary, jaýapsyzdyqtardyń qurbany bolǵan ja­zyqsyz jandardyń qaıǵy-qasiretteri shynymen eshkimdi beıjaı qal­dyrmas edi.

Jalpy, «Bótenniń haty» – tanys hám beıtanys taǵdyrlar týraly tolǵam. Eń qyzyǵy, ózin syrttaı súıip ótken jandy eshqashan tanymaǵan talantty jazýshy men ǵajaıyp qalamgerdi máńgi súıip ótse de ony tolyq tanymaǵan beıtanys arý taǵdyry týraly novellany paraqtaǵan saıyn siz ózińizdi de tergeýmen bolasyz. Sonshalyq adal mahabbattyń ótelmegenine beıne ózińizdi de kinálaısyz. Nebári 13-aq jasynda ǵashyqtyq otyna abaısyz túsip ketken beıshara qyzdyń túsiniksiz sezimi máńgi túsiniksiz bolyp ketýine kim ja­­zyqty dep dal bolasyz. Aıtpaqshy bul shy­ǵarma sondaı-aq jaı oqylyp qana qoımaı, adamǵa eriksiz qalam da aldyrady. Qalam aldyryp qana qoımaı, beıkúná sezimderge beıtarap qaraı almaıtyndyǵyńyzdy esińizge salady. «Bótenniń hatyndaǵy» eki keıipker bir-birine máńgi bóten bolǵanymen, biz olarǵa, olar keshken sezimderge eshqashan bóten emes ekenińizdi sezýmen bolasyz.

Shyǵarmaǵa úńilmes buryn aldymen oqı­ǵany baıandap ótsek, tanymal fantast jazýshy kezekti bir sapardan keıin Venaǵa oralady. Ol óziniń qyryq birinshi týǵan kúni ekenin kezdeısoq esine alady. Kezdeısoq degende, jylda týǵan kúninde qońyr vazada turatyn appaq raýshandar bul týǵan kúnde bolmaı shyǵady. Ese­sine, poshtasynda aýyr konvert jatady. Samar­qaý júrip konvertti ashqan jazýshy otyz shaqty paraqtaı qoljazbany kóredi. «Meni eshqashan bilmegen, tanymaǵan adamǵa» degen sózdermen bastalǵan mahab­bat hıkaıasy jazýshyny ózine birden tartyp áketedi. Alaıda bul hıkaıa siz ben biz oılaǵandaı asa bir qýanyshty bolyp shyq­paıdy. О́ziniń búkil taǵdyry týraly baıandalatyn qoljazbany avtor qaıtys bolyp ketken balasynyń qasynda otyryp jazyp otyrǵanyn bilgende tipti deneńiz túrshige bastaıdy. Al endi ol qaıtys bolǵan balanyń ákesi osy hatty oqyp otyrǵan jazýshynyń ózi ekenin bilgende esińizden tipti tana jazdaısyz? Jalpy, ómirde óziniń balasy bolǵanyn, onyń anasy ózin ómir boıy súıip ótkenin bilmeı, sezbeı ómir súrip jatýdan asqan qasiret bolýy múmkin be? Eń qıyny, hattyń basynda jazylǵandaı, eger siz bul hatty oqyp otyrǵan bolsańyz, men bul ómirde áldeqashan joqpyn degen joldar bar. Sondaı-aq hattarmen qosa kishkentaı ulmen túsken birneshe sýret te qosa jol­dan­ǵan. Alaıda sýrettegi kelinshek óziniń bet álpetin ádeıi oıyp tastaǵan. Hat shy­nymen de bóten adamdyki, kim bolýy múmkin? Shyǵarma sol adamnyń kim ekenin osynaý hattyń ishinde baıandaıdy.

Shyn máninde bul jazýshyǵa ol beıtanys kelinshek eshqandaı da bóten deý­ge kelmes edi. Sebebi 13 jasynan beri sol qalamgerdiń ár qadamyn qaltqysyz baqy­laǵan kishkentaı qyz, keıin essiz ǵashyq kelinshek oǵan anaý aıtqandaı jat adam bolmaýy kerek qoı. Biraq novel­ladaǵy keıipker jazýshynyń jaýapsyz­dyǵy deıikshi, tipti ómirde ondaı adamnyń bolǵandyǵyn osynaý hattan bilip otyr. Ras, onyń sonshalyq tákapparlyǵy ıa bolmasa jaýapsyzdyǵy ne bolmasa basqa áıel­derge degen sumdyq kórseqyzarlyǵy oǵan ómirde osyndaı adam bolǵandyǵyn tipti umyttyryp jibergen.

Kedeı otbasynda ómir súrip jatqan 13 jasar kishkene qyz bir kúni ózderine qarama-qarsy úıge jazýshy kóship keledi degendi estıdi. Jalpy, ol úıde buǵan deıin kúndiz-túni iship alyp áıelin sabaı­tyn erkektiń otbasy turatyn edi. Alaıda kórshilerdiń narazylyǵynan olar basqa jaqqa qonys aýda­rady da bos úıge jazýshy keletin bolady. Bári sol jazýshynyń kóship kelýinen bastalady. Áli ǵashyqtyq sezimniń ne ekenin túsinbeıtin kishkentaı qyz sol keleıin dep jatqan jazýshyǵa beısana ǵashyq bola bas­taıdy. Onyń tipti birtindep ákelinip jatqan buıymdarynyń ózi jas qyzǵa birtúrli ystyq kórinetin. Tipti onyń kóp kitaptary beımálim jazýshyny son­shalyq meıirimdi adamdaı kórsetip turatyn. Biraq qyz bul kitaptardyń ıesi qart kisi dep topshylaıdy. Negizi solaı bol­ǵany da durys edi. Alaıda beıshara qyzdyń soryna ol jazýshy nebári 25 jastaǵy qylshyldaǵan sulý jigit bolyp, beıshara qyzdyń álemine kirip kele jatady. Bitti, ózi tolqyp júrgen júrek birden ǵashyqtyq otyna oranyp kete barady. Sol kúnnen bastap jas qyzda taǵat qalmaıdy. О́ziniń qupııa ǵashyǵyn kúndiz-túni baqylaýmen bolady. Kirse esigin ashady, shylym laqtyrsa, jerden kóterip úıine áketedi. Jazýshy oqyǵan myńdaǵan kitapty ol da oqıdy, qalamger ǵashyǵy unatýy múm­kin dep fortepıano da úırenedi. Álem­de ne bar, sonyń bári jazýshy úshin jaral­ǵandaı. Jupynylaý kıimin de sándep kıip shyǵady. Qarsy aldynan «ǵashyǵy» shy­ǵa qalsa, tipti kóılegindegi jamaýdy qolyn­daǵy kitaptarmen tyǵa qoıady. Shirkin, bala mahabbat-aı, áıtpese jamaýyńyz ne, sol jamaý kóılekti kıip tur­ǵan kishkentaı qyzǵa jazý­shynyń nazary jalqy sát burylsa, qane? Bunyń birine de nazar aýdarmaǵan jas seri óz ómirin sal-serilikpen alańsyz ótkize beredi.

Qyz anasy ekeýi ǵana turatyn. Bir kúni jesir sheshesi oǵan turmysqa shyǵa­tynyn, sóıtip basqa qalaǵa qonys aýdara­tyn­dyqtaryn aıtady. Alaıda tosyn habar qyzǵa óte aýyr tıedi. Sebebi beıtanys ǵa­shy­ǵynan bul bir qadam da alystaǵysy kelmeıtin.

Aıtpaqshy, jazýshy úıinde jalǵyz tur­maıtyn edi, onyń qasynda biraz jasqa kelip qalǵan kútýshi aǵaı júretin. Jas qyz tipti ǵashyǵynyń úıine kirý úshin ál­gi kútýshige kómektesip, úıin jınasyp, kilem­derine deıin qaǵysatyn. Oılańyzshy, oǵan dúnıede sol kilemnen ádemi kilem joq­taı kórinetin edi-aý, sol úıdegi zattardaı qymbat zat joqtaı bo­latyn. Onyń kózimen qarasaq, ol úıdegi bar­lyq zat qyzǵa óte tanys, qyzdy tanymaı­tyn tek jal­ǵyz jazýshy ǵana. Shynymen de, bul qyz joqshylyqta ómir súrip jatty, onyń ús­ti­ne ákesiz ósken qyz bul erkekti tym as­qaq baǵa­laıtyn. Asqaq ta shyǵar, biraq dál bú­gin­gi hatty oqyp otyrǵanǵa deıin ǵana bıik bo­latyn ol...

Anasy Insbýrgke alyp ketkenimen on­da kóp bolmaı, 18-ge tolar-tolmastan ol Venaǵa asyǵyp jetedi. Sebebi Vena ol úshin jaı qala ǵana emes, Vena ol úshin – ózi ólerdeı ǵashyq adam turatyn qala, Vena – alǵashqy mahabbatyn sezindirgen aıaýly shahar. Kele salysymen jazýshynyń úıin betke alady. Alaıda qyzqumar qalamger burynǵy ádetimen úıine nebir sulýlarmen kirip bara jatatyn ádetinen esh qaıtpaǵan. Biraq essiz ǵashyqqa bul qareketter tipti de bóget emes. Súısingen ústine súısinip, keshke jumystan keıin beıne qaıyr suraǵan qaıyr­shydaı jazýshynyń úıiniń aldynda turatyn. Onyń bul áreketi shynymen ma­hab­batqa qoly eshqashan jetpegen sorly qaıyrshylyqtan esh kem emes edi.

Qyzyq bolǵanda jazýshy bir kúni bizdiń keıip­kerimizdi aqyry kóredi. Kórip qana qoı­maı, keshki asqa shaqyryp, «sizdi buryn kórgen sııaqtymyn» degen sııaqty shablon sózdermen birge sharap ta quıady. Sóıtip beıshara zaryqty ózi qanshama jyl boıy kúzetshi bolǵan esigine es-tússiz jetektep kirip bara jatady...

Biraz ýaqyt taǵy ótedi. Jazýshy uzaq sapar­larmen qalaǵa kelip-ketip júredi. Ol kez­de bizdiń ǵashyq adamymyz endi jaı ǵana ǵashyq emes, ol ózi ólerdeı súıgen adamnyń balasy­nyń anasy da edi.

Árıne, týra sol kezeńde álemde úlken pandemııa júrip jatady, jaǵdaı óte qıyn kez, balany asyraýǵa múmkindigi jetpegen beıshara kelinshektiń aınalyspaǵan dúnıesi qalmaıdy. Nebir baı erkekterdiń kóńilin kótere júrip ǵashyǵy týraly oılaýmen bolady. Al esesine ǵashyǵy onyń osy sergeldeńine ne dep ja­ýap berdi dep oılaısyz, ol da Venaǵa kelgen kezekti bir saýyǵynda ózin ómir boıy súıgen adamdy taǵy da úıine shaqyrady. Alaıda bu­ryn tanys adamyn emes, kórseqyzarlyqpen kabak­tan taýyp alǵan tamasha olja degen eseppen esigine qaraı súıreıdi. Ádettegideı, «men sizdi buryn bir jerden kórgendeımin» degen tatymy joq tantyq sózderin aıamaı tógedi. Eń soraqysy, tańerteń ol «beıtanys beıshara kelinshektiń» ámııanyna aqsha salyp jatady. О́ziniń balasynyń anasyna, ózin ómir boıy súıip ótken zaryqqa bul áreket ólimnen basqa jol qalmaǵanyn bildiredi. Ispan tumaýynan balasy kóz jumady, artynsha sol dertten ózi de kelmeske ketedi. Sońyna álgi hatty jazyp qaldyrady.

О́zin súıgen adamdy ómir boıy tanymaý, kórmeý asa bir qıyn sharýa emes. Biraq sorly kelinshek sońǵy kezdesýden jylap shyǵyp bara jatqanda ony kútýshi qart kisi jazbaı tanı ketkenin bilgende kúıikten órtenip ketýge shaq qalasyz... «Sen bizdiń úıge qarama-qarsy turǵan kishkene qyz emessiń be, sen buǵan deıin bul úıge taǵy bir ret kelgen ediń...» deı bergende ony toqtatyp, jazýshy bergen aqshany soǵan tólep, ózin eshqashan tanymaýyn ótinedi.

Basynda biz aıtyp ketken ár týǵan kún sa­ıyn vazada turatyn aq raýshandar da osy ǵashyq qyzdyń syılyǵy edi. Biraq jazýshy bulardyń birin de bilmesten óz qyzyǵyna batyp ómir súre berdi. Oılańyzshy, bul eki keıipkerdiń arasyndaǵy sezimderdi ne deýge bolady? Jaýapsyz mahabbat dep jeńil qutyla almaıtynymyz belgili, sonda ne? Bálkim taptyq teńsizdik te osyndaı jaǵdaılarǵa jeteleı me eken? Árıne, bundaı essiz ǵashyqtyq jaıly buryn-sońdy bilmedik deý qate. Júsip-Zylıqa oqıǵasynan da ǵashyqtyq dertine urynǵan uly mahabbat aqylǵa syımaıtyn nebir áreketterge barǵyzady. Bizge onyń barlyǵy túsinikti, alaıda seni súıgen adam meıli aldyńda esik ashyp turǵan jap-jas qyz bolsyn, meıli seni súıgen 18 jasar sulý bolsyn, keıin balańnyń anasy bolsyn, tipti jeńil júristi adam keıpinde de kóre turyp ony tanymaýdy ne dep aqtap alýǵa bolady?! Shyn máninde ol jazýshy ózin-ózi tanymaıtyn edi. Olaı deıtin sebebimiz, bizdiń keıipker qyz jazýshymen ekinshi márte páterde otyrǵanda osy taqyrypty qaýzaıdy. Meniń súıgen jazýshym bar, alaıdy ony siz tanymaısyz deıdi. Keıde shynymen sizge barlyǵy kórinip turǵandaı bolady, alaıda siz eń kerek adamdy elemeýińiz múmkin. Sol adam siz úshin búkil taǵdyryn tárk etedi, al siz úshin ol tek beıtanys adam bolyp qala beredi. Nemese ol adamǵa siz eń jaqyn beıtanys adam bolyp kete barasyz. Klassık Sveıg sondaı-aq atalǵan novellada Ispan tumaýy týraly beker aıtpaıtyn sııaqty. Oqıǵa ótip jatqan ýaqytta qaterli tumaý adamzatty jappaı jalmap kele jatsa, bizdiń keıipker qyzymyzdyń mahabbaty da sol dertten bir kem emes edi. Jalpy, ǵashyq keıipker shyǵarmada Ispan tumaýynan óldi me, joq eshqashan ózine jaýap qatpaǵan mahabbat azabynan óldi me, ol da úlken suraq.

Taǵy bir aıta ketetin másele, beıshara qyz da ózin-ózi tolyq tanyǵan adam demes edik. Biraq bunymen onyń ǵashyǵyn aq­tap tur­­ǵanymyz joq. Avtordyń ózi atap ót­kenin­deı, adam adamdy kıiminen tanymasa da onyń kózi­­nen, onyń ishindegi meni tanısyz ǵoı degen jalynyshty qasiretten tanymaý múmkin emes edi ǵoı.

 

Sońǵy jańalyqtar

Bir kúnde 3907 adam koronavırýstan aıyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:45

15169 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:17

Uqsas jańalyqtar