Ekonomıka • 17 Qarasha, 2020

Halyq qandaı jer satylatynyn bile me?

50 ret kórsetildi

Oblystyq Jer qatynastary basqarmasynyń málimeti boıynsha, óńirdegi jer qory 12 mln gektarǵa jýyqtaıdy. Jyl basynda bos jatqan 665 myń gektar aýylsharýashylyq alqaby anyqtaldy. Qazir sonyń 134 myń gektary memleket menshigine qaıtarylyp, 258 myń gektar jer ıgerile bastady.

Jer qatynastary basqarmasynyń málimetine sensek, óńirdegi 12 mln gektar jer qorynyń 3 paıyzy ıgerilmeı jatyr. Al kepilde turǵan jerlerdi aınalymǵa engizý ınves­torlar arqyly júzege asyrylady. Osy maqsatqa saı jumystar Ertis, Aqtoǵaı aýdandarynda bastaldy. Mysaly, Ertis aýdanynda kepildikke qoıylǵan 15 myń gektar alqap, Aqtoǵaı aýdanynda 3,5 myń gektar jer ınvestorlarǵa berilip, qazir ıgerilýde. Taǵy 23 myń gektar alqapty aınalymǵa engizý josparda tur.

– Paıdalanylmaı bos jatqan jer­ler­­diń basym bóligi Ertis, Aqtoǵaı já­ne Jelezın aýdandaryna tıesili. Jer ıe­­le­ri­­ne túsindirý jumys­ta­ry qol­danys­taǵy zańnamalarǵa sáı­kes júr­gi­zi­lý­de. Ákimshilik tarapy­nan ja­ýap­­ker­shi­likke tartý, sa­lyq mól­sher­le­me­sin art­tyrý sharasy qol­danylady. Biraq bıyl qarjy tapshy­ly­ǵynan kók­­tem­gi dala ju­mys­taryn atqarýǵa múm­­kin­digi joq keı­bir sharýa­shylyqtar óz erik­teri­men bas tartty. Ol jerler endi mem­­leket menshigine ótedi, – deıdi bas­qar­ma bas­shy­synyń orynbasary Bolat Mıdýuly.

Bıyl oblys ákimdigi óńirimizde paı­­da­lanylmaı bos jatqan jerlerdi aına­lymǵa túsirý úshin Jer qatynastary basqar­masyna sıfrlandyrý úderisine jyldam qosylyp, alqaptardy úlestirý úrdisin ashyq júrgizýdi tapsyrdy.  Iаǵnı, basqarma zaman talabyna saı óz salasy boıynsha zamanaýı tehnologııalardy, elektrondy kartany, onyń ishinde ǵaryshtan sýretke túsirýdi qoldanýy qajet. Basqarma ma­man­darynyń aıtýynsha qazir, aýyl sha­­rýa­shylyǵy mınıstrligi Jerdiń paı­dala­nylýyn ǵaryshtyq monıtorıngteý ádisin engizdi, elimizdiń bes óńirinde osyn­daı qanatqaqty joba júrgizilýde. Joba bo­ıyn­sha bos jatqan jerlerdi anyq­taýdyń bar­­lyq prosesi veb-portalda kórse­tile­di. Bul quraldardyń tıimdiligi – Jer resýrs­tarynyń tıimdiligin taldap, jer qol­daný­shylary tarapynan oryn alatyn júıeli kemshilikterdi joıýǵa jol asha­dy.  Buǵan deıin paıdalanylmaı bos jat­qan jer­lerdiń aınalymǵa túsýi, jer alqap­taryn úlestirý jaıy qaǵaz júzinde júrgizilgen-di.

Taǵy bir másele – jerdi berý aýk­sıon­daryn ótkizý tártibine kelsek, saý­da-sattyq týraly aqparat 15 kún bu­ryn qala jáne aýdan ákimdikterinde, son­daı-aq jergilikti baspasózde jarııalanaty­ny belgili. Biraq habarlandyrýlar durys jarııalanbaǵan soń, saýda-sattyq­tyń mundaı túrine jer satyp alýshylar qaty­sa almaı qalady. Qujattaryn daıyn­dap ta úlgermeıdi. Saldarynan aýksıon­ǵa on qatysýshynyń ornyna tek ekeýi ǵana shyǵady. Jalpy, Jer qaty­nas­taryna baılanysty qyzmetterdi alý qashanda qıyn.

– Nelikten jer telimderin satý bo­ıynsha saýda-sattyq kestesin bir jyl buryn jarııalamasqa?! Bul aqparatty nege jasyrasyzdar? Halyq qandaı jer ýchaskeleri satylatynyn bilsin. Sonda olar tıisti qujattaryn daıyndap úlgeredi, qarjylandyrý máselelerin sheshe alady. Eger básekelestik bolsa, jer resýrstarynyń quny da birshama kóteriledi. Aldaǵy bolatyn saýda-sattyq bir aı buryn barlyq BAQ-tarda jáne áleýmettik jelilerde jarııalanýy tıis. Bul úrdistiń ashyq ótýi mańyzdy, – dedi osy máselege oraı ótken jıynda oblys ákimi Ábilqaıyr Sqaqov.

Shynynda da elimizde jer máselesine oraı kórsetiletin qyzmetter qaǵaz túrin­de jáne qyzmet alýshynyń mem­leket­tik oryndarǵa tikeleı barýymen ǵana beriledi. Qaǵaz arqyly berilgen qyz­met­tiń jaýabyn aptalap, aılap kútýińizge týra keledi. Qazirgideı sıfrlanǵan zamanda bul kúlkili jaǵdaı.

О́ńirdiń keshendi josparyna sáıkes 2022 jylǵa deıin sýarmaly egistikter aýmaǵy 4,6 ese, ıaǵnı 144 myń gektarǵa ulǵaıady dep jobalanǵan. Oblys ákimdigi bıýdjet esebinen sorǵy stansalaryn salyp, óz egistikterine sý qubyrlaryn tartatyn sharýalardyń shyǵyndarynyń 35 paıyzyn óteýge de múmkindik jasamaq.

Aýyl sharýashylyǵy salasynda uzaq jyldan beri eńbek etip kele jatqan bilikti maman Qaıyrolla Mahajanovtyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­ligi paıdalanylmaı jatqan jer­lerdi ıgerý úshin arnaıy jol kartasyn ázirledi. Sýarmaly alqaptardy ıgerý úshin 40 myń gektar jerge 10 Megavatt elektr energııa­sy kerek eken. Qazir ob­lys­ta 86,6 myń gektar sýarmaly egis­tik alq­aby bar, onyń 58,2 myń gektary aýyl sh­a­rýa­shylyǵy óndirýshilerine bekitilgen.

– Jýyrda elimizde Jer qatynastaryna qatysty taǵy 5 memlekettik qyzmet onlaın rejimge aýystyryldy. Endi «Mem­lekettik jer kadastrynan aqparat berý», «Jer ýchaskesiniń kadastrlyq (baǵalaý) qunyn anyqtaý», «Jobalanyp otyrǵan jer ýchaskesin kelisý», «Jer ýchaskesine akti­ler daıyndaý jáne berý», «Jer ýchas­­kesiniń sapalyq jaǵdaıy týraly aq­­parat berý» sııaqty memlekettik qyz­met­ter egov.kz elektrondy Úkimet portaly ar­­qyly qoljetimdi bolady. Iаǵnı jer qa­ty­nastary salasynda eń kóp sura­nys­qa ıe qyzmetterdiń kórsetilý merzimin qaıta qarastyryp, barynsha azaıtty. Sonym­en qatar egov.kz portaly arqyly alý múm­kindigi bar, – deıdi maman Q.Mahajanov.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda «Jerdi tegin jalǵa alý quqyǵyna ıe bolǵandardyń kópshiligi ony ıgermeı, bosqa ustap otyrǵanyna toqtalǵany belgili. «Elimizde «shóp qoryǵan ıttiń» kebin kıgen «latıfýndıster» kóbeıip ketti. Paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýashylyǵy jerlerin qaıtaryp alatyn kez keldi. Jer – bizdiń ortaq baılyǵymyz jáne ony kim ıgerse, soǵan tıesili bolýy tıis» degen-di Prezıdent. Soraqysy, jerdi uzaq jylǵa jalǵa alǵandar sol jerdi basqalarǵa jalǵa beredi. Nemese jerdi ıgermeıdi, ózgege de bermeıdi.

Jýyrda senator Aqylbek Kúrishbaev ıge­ril­­­meı jatqan jerlerge qatysty Úki­met basshysy Asqar Mamınniń atyna de­pý­tattyq saýal joldaǵanyn aıta keteıik.

«Aýyldyq jerlerdi órkendetýdiń negizi – jeke qosalqy sharýashylyqtardy damytýdyń naqty mehanızmin qalyptas­tyrý. Ol úshin ǵaryshtyq monıtorıng derekteri negizinde, ıgerilmeı nemese tıimsiz paıdalanyp jatqan jerlerdi qaı­typ alý jónindegi jumystardy belsendi túrde júrgizý kerek. Sondaı-aq olardy eń aldymen jeke qojalyq sharýalarynyń jer máselelerin sheshý úshin paıdalaný qajet», dedi Aqylbek Kúrishbaev.

 – Al endi bos jatqan jerdi qaı­taryp alýdyń ózi de ońaı emes. О́ıtkeni 2022-jylǵa deıin jerdi tekserýge zańdy túrde moratorıı jarııalanǵany taǵy bar. Ekinshiden, ıgerilmeı turǵanyn dáleldeý qajet.

– Tekserister júrgiziledi, úshinshi jyly ǵana jerdi alyp qoıý týraly sotqa talap aryz beriledi. Osyǵan baılanys­ty, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi paı­dalanylmaıtyn jerlerge salynatyn salyqty 10 eseden 20 esege deıin ulǵaıtý máselesi, basqa da zańnamalyq sharalar qarastyrýda. Turǵyndar jer ýchaskelerin elektrondy túrde memleket menshiginen tikeleı berý jáne saýda-sattyq júrgizý arqyly berý tártibiniń rettelýin kútýde. Osylaı bolǵan jaǵdaıda ashyqtyq bolady, jer ýchaskelerin alý jeńildeıdi, – deıdi Qaıyrolla Mahajanov.

Al jalpy, aýyl sharýashylyǵy jer­­lerine qatysty mınıstrlik zań qabyl­­daǵanda ár óńirdiń ereksheligine, ózindik máse­lelerine nazar aýdarǵandary durys. Jer­gilikti ákimder óńirlerindegi ıgeril­meı jatqan jerlerdi, olardyń kimderdiki eke­nin de jaqsy biledi, osy jerlerdi mem­leket menshigine qaıtaryp, ıgergisi keletin fer­merler bergileri kelip-aq otyr. Biraq elimizde qabyldanǵan moratorıı bóget.

Ekinshiden, jolsaparlarǵa barǵanda kórip, estip júremiz, buryn aýyldarǵa kóktemde kelip, egin egip, kúzde jınap alyp ketip qalatyndar da boldy. Qazir kásipkerler aýylǵa bet bura bastady. Mysaly, Aqtoǵaı aýdanynda Qaraoba aýylynyń mańyndaǵy jerdi ıgerip, jumys istep jatqan «Molochnoe selo» JShS aýylǵa kómektesýde.

Sol sııaqty, «Aqtoǵaı-Agro» sharýa­shylyǵy da aýyldardyń jerin paıdalanyp, sol úshin jergilikti halyqtan kómegin aıamaıdy.

– Agrarlyq kompanııalar tabysty jumys isteýi úshin ár gektar jerdi paı­dalaný qajet. Biz bıyl da kartoptan mol ónim aldyq, qazir taýarly sút ferma­synyń qurylysy júrgizilýde, búkil turǵyndar bizdiń sharýashylyqtarda eńbek etýde, aýylǵa kómek berýge daıynbyz,  – deıdi sharýashylyq basshysynyń orynbasary Vıktor Dýbovıskıı.

 Qaıyrolla Mahajanovtyń aıtýynsha, qazir elimizde «Jerdiń tıimdi paıdalanylýy men qorǵalýyn memlekettik turǵyda baqylaýdy jetildirý maq­satynda» zań jobasy ázirlenýde. Bul 2023 jyldan bastap jerdi elektrondy túrde ashyq bólýge kóshýge múmkindik beredi. «Jer ýchaskelerin berýdiń elekt­rondy tártibi jer qatynastary salasyndaǵy bıýrokratııalyq jáne sybaılas jemqorlyq alǵysharttaryn joıyp, jer ýchaskesin alý rásimderiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi

Mysaly, óńirdegi «Adaldyq alańy» qyz­metiniń bas mamany Mıras Sansyz­baıdyń aıtýynsha, Jelezın aýdany Jer qatynastary bóliminiń sybaılas jem­qorlyq táýekelderine taldaý júr­gizilgen. Biz joǵaryda jazǵan jeri ıgerilmegen aýdandardyń biri. Aýdan ákim­digi men bólim mamandarynyń jaıy­lymdyq jerlerdi kásipkerge zańsyz berýi Úrlitúp aýyly turǵyndarynyń narazylyǵyn týdyrdy. Aýdannyń Jer komıssııasynyń múshesin beıresmı aýystyrý tájirıbesi de zańnamany buzýǵa ákelip soqtyrǵan. Aýdandyq Jer qatynastary bólimi men seriktestik arasyndaǵy shart Úrlitúp turǵyndaryn jaıylymnan aıyrdy.

Budan keıin ekinshi bir seriktestik 10 jyl merzimge 180,3 ga jáne 197,2 ga bo­latyn eki jer ýchaskesine uzaq mer­zim­di jer paıdalaný quqyǵyn alǵan. Sy­baılas jemqorlyqqa qarsy qyz­met qyz­metkerleri jer ýchaskeleri aýyl­dar­dyń aýmaǵynan usynylǵanyn anyqtaǵan.

– Aýdan ákimdigine Úrlitúp aýyly turǵyndarynyń quqyǵyn qalpyna keltirý jáne kináli tulǵalardy jaýap­ker­shilikke tartý usynyldy, – deıdi Mıras Sansyzbaı. – Aýdan ákiminiń ókimi­men Jer komıssııasynyń qyzmetine tıisti baqylaý jasamaǵany úshin aýdan ákiminiń orynbasary B.Aýjanov eskertý túrinde tártiptik jaýapkershilikke tartyldy, al jer qatynastary bóliminiń basshysy N.Týpısınaǵa sógis jarııalandy.

Bul bir ǵana málimet emes. Jerge qatysty daýlar, zańsyzdyqtar óńirdegi basqa da aýdandarda bary ras. Mysaly, Sharbaqty aýdany, Galkın aýyly turǵyndary da jaıylymsyz qaldyq dep narazylyqtaryn aıtyp habarlasýda.

Degenmen aýyzdy qý shóppen súrte berýge de bolmas. Osy materıal ázirlenip jatqan kezde oblystyq Jer qatynastary basqarmasynan habarlama tústi. Onda aıtylǵandaı «Oblysta jer telimderi www.gosreestr.kz portalynda alǵash ret elektrondy saýdaǵa qoıyldy. Onlaın-saýda Pavlodar, Jelezın, Ýspen aýdandary men Ekibastuz qalasynyń jer qatynastary bólimderinde júrgizildi. Nátıjesinde, jalpy aýdany 35 gektardan asatyn 6 jer ýchaskesi paıdalanýǵa berildi. Olardyń barlyǵy kásipkerlik qyzmet júrgizýge – negizinen dúkender, qoımalar jáne basqa da kommersııalyq nysandar salýǵa arnalǵan. Elektrondy saýda-sattyq qatysýshylarǵa jer telim­derin alý úshin teń múmkindik beredi. Portal arqyly onlaın-tólem jasap, kepildik jarnany qaıtarýǵa bolady, operasııalyq shyǵyndardyń meılinshe az bolýyn qamtamasyz etip, adamı faktordy boldyrmaı, jeńimpazdy avtomatty túrde anyqtaıdy. Aýksıondar ótkizýdiń jarııalylyǵy men ashyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin olar týraly anons­tar saýda-sattyq ótkizilgenge deıin 15 kún buryn BAQ-ta, jergilikti atqarýshy organdardyń resmı saıttarynda, mem­lekettik múlik portalynda, sondaı-aq Facebook pen Instagram-da jarııalanady. Ol jerde elektrondy aýksıonǵa qatysý jáne tirkelý týraly tolyq aq­pa­rat bar. Jer ýchaskelerin berýge qatysty sharalardy ótkizý kezinde ashyq­tyqty arttyrý  – oblystyq Jer qaty­nastary basqarmasy qyzmetiniń negizgi mindetteriniń biri.

Aýyl sharýashylyǵy jerlerin paıdalaný tıimdiligin arttyrý úshin oblys­taǵy qalalyq jáne aýdandyq ákimdik­termen birlesip, belsendi jumys júrgizilýde. Maqsat – sharýa qojalyq­tarynyń ıelerin jerlerdi utymdy paı­dalanýǵa yntalandyrý jáne olardyń turyp qalýyna jol bermeý.

 

Pavlodar oblysy

 

Uqsas jańalyqtar