Saıasat • 21 Qańtar, 2021

Sheksiz álemniń jabyq shekaralary

11 ret kórsetildi

Jahandaný dáýiri sheksiz tehnologııa ǵasyry deısiz be, áıteýir XXI ǵasyrda memleket shekaralarynyń jabyq bolýy osyǵan deıin úsh uıyqtasań túsińe kirmeıtin-di. Al qazir bul úırenshikti jaǵdaıǵa aınaldy. Qonaq qabyldaǵysy kelmeıtin úıdiń qaqpasy sekildi jabyq turady.

Pandemııanyń qaı salaǵa bolsyn salqynyn tıgizgeni belgili. Munyń barlyǵy saıyp kelgende ekonomıkanyń quldyraýyna ákeldi. Týrızm sala­sy­nyń bıylǵy joǵaltqany týraly aıtý­ǵa aýyz barmaıdy. Mamandar sońǵy jyldary keńinen qulash jaıǵan sala 2020 jyly 1 trln dollar tabystan aıyrylǵanyn aıtyp otyr. 2019 jyly týrızm salasynyń bir jyldyq tabysy 1,5 trln dollar bolǵanyn eskersek, bul kórsetkish ındýstrııaǵa aýyr tıgeni sózsiz. Odan bólek 100 mln adam jumyssyz qalýy múmkin. Bul ásirese týrızm arqyly kún kórip otyrǵan elderdiń jaǵdaıyn kúrdelendirip jibergen-di. Jańa jylda jaǵdaı ózgeredi degen bir úmit bolyp edi. Byltyrǵydaı emes, indetpen kúresý úshin vaksına ázir, qaýipsizdik sharalaryn da ábden jetildiretin kez boldy. Dese de indetten qorǵanymyz dep shekarasyn tars japqan elder áli bar. Ulybrıtanııada koronavırýstyń jańa shtammy taraǵaly beri ózge memleketter sekem alyp, byltyrǵy ssenarııdi qaıtalamaýdyń jaıyn jasap jatyr. Al Ulybrıtanııa Qytaıdyń kebin kıdi. Jyl basynan beri 40-tan astam memleket brıtan azamattaryn qabyldaýdan bas tartyp otyr.

Al Aýstralııa tipti bıyldyń ózin­de she­karasyn tolyq ashpaıtynyn málim­dedi. Densaýlyq saqtaý ókil­deri el turǵyndary jappaı vaksına alǵanymen, qaýiptiń seıilmeıtinin alǵa tartty. Sonda sarapshylar aıtqan­daı, indettiń saldary aldaǵy bir­neshe jylǵa sozylatyny anyq bolyp tur. Bul jaǵdaıda ne istemek kerek? Aýstralııa sekildi shekarany jartylaı jaýyp, qozǵalysty shekteıtin jospar barlyǵynda birdeı bar dep aıtý qıyn. О́ıtkeni syrtqy álemmen baılanys úzilgen birneshe aıda birqatar sala tura­lap qalatyny belgili.

Jalpy, saıahatshylardyń kúrt tómendeýin damyǵan elder ekonomıkasy birinshi sezingen eken. Jylda shyǵystan batysqa aǵylǵan týrısterdiń sanynda shek joq edi. Ásirese Qytaı turǵyndary Eýropa, AQSh-qa saparlaǵandy qup kóretin. Ýhanda belgisiz vırýs taraǵan kúnnen bastap Qytaı eliniń azamattaryn eshkim qushaq jaıyp qarsy almaıtyn boldy. Endigi kezek Ulybrıtanııaǵa keldi. Qos el azamattarynyń ornynda kez kelgen memlekettiń turǵyndary bolmasyna kim kepil?

Zertteýshiler bul ádistiń tıimdiligine kúmánmen qarap otyr. Olardyń aıtýynsha, halyqaralyq saıasatqa shekteý qoıý men shekara jabý ádisteri pandemııanyń alǵashqy keze­ńinde paıdaly bolǵanymen, keıinirek tıimsiz ekenin kórsetken. Olar muny bastapqyda vırýstyń taralýyn shekteý úshin durys bolsa, keıin dúnıe júzine tarap ketken soń bul árekettiń esh paıdasy bolmaıdy dep túsindirdi. Máselen, Gonkong ýnıversıtetiniń Densaýlyq saqtaý ekonomısi Karen Grepın shekarany jaýyp, saıahatty shekteý – bul árekettiń áleýmettik jáne ekonomıkalyq saldaryna turmaıdy degen pikirde. Jalpy, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy COVID-19-dy jahandyq pandemııa dep jarııalaǵanda shekarany jabý týraly keńes bermegeni belgili. Alaıda memleketterdiń kóp­shiligi kezek-kezek qatań sharalar engize bastady.

Torontodaǵy Iork ýnıversıtetiniń halyq­aralyq zańgeri jáne epıdemıo­logy Stıven Hoffman búkil álem úki­metteri aı saıyn álemdik ekonomıkaǵa shamamen 400 mıllıard dollar shyǵyn keltiretin mundaı áreketke barady dep oılamaǵanyn aıtady. Tehnologııanyń qaryshtap damyp, áýe qatynasynyń dál búgingideı ilgerilegen shaǵynda jabyq shekara týraly oı eshkimniń basyna kelmegeni anyq.

Jaǵdaı osy. Endi onyń saldary qalaı bolmaq? Alǵashqysy jahandyq ekonomıkalyq daǵdarys arqyly kórin­di. Onyń budan bólek bilim berý, týrızm, densaýlyq saqtaý, kóshi-qon salalaryna qalaı áser etetini belgisiz. Ony taldaý men zerdeleýge áli de ýaqyt kerek ekeni anyq.

Sońǵy jańalyqtar

Teńge qymbattaıdy

Qarjy • Búgin, 17:30

Qazaqstanda 480 adam koronavırýstan aıyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:55

«Barys» utylyp qaldy

Sport • 06 Naýryz, 2021

Almatynyń ortasyndaǵy kóshe opyrylyp qaldy

Aımaqtar • 06 Naýryz, 2021

Taraz qalasynda 135 otbasy baspanaly boldy

Aımaqtar • 06 Naýryz, 2021

Jansaı Smaǵulov júldege talasady

Sport • 06 Naýryz, 2021

Eldos Smetov kúmis aldy

Sport • 06 Naýryz, 2021

Oraldyq magıstranttar qazaq ádebıetin oqıdy

Aımaqtar • 06 Naýryz, 2021

«Qaırat» – qola júldeger

Aımaqtar • 06 Naýryz, 2021

Teńiz kenishinde 5 avtobýs otqa orandy

Aımaqtar • 06 Naýryz, 2021

Uqsas jańalyqtar