Úkimet • 17 Aqpan, 2021

Jumysty jandandyratyn kezeń

9 ret kórsetildi

Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda elimizdiń 2021 jylǵy qańtardaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń jáne respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýynyń qorytyndylary qaraldy.

Jaǵdaı shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna táýeldi

El ekonomıkasynyń jaǵdaıy týraly baıandaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıevtiń aıtýynsha, 2021 jyly álemdik ekonomıkanyń damý perspektıvalary áli aıqyn emes. Birqatar pers­pektıvaly vaksınanyń ázirlenýine qaramastan, pandemııaǵa baılanysty táýekel saqtalyp otyr.

Osyǵan oraı elimizde 2021 jylǵy birinshi aıdyń qorytyndysy boıyn­sha, ken óndirý ónerkásibin esepke alma­ǵanda, naqty sektor 3,6% damý deńgeıin kórsetti. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa­lar, ken óndirý ónerkásibin esepke alma­ǵanda, 25,5%-ǵa ósti. Bul aldaǵy ýaqytta ekonomıkanyń turaqty ósimine negiz bolady.

Vedomstvo basshysynyń málime­tinshe, ken óndirý ónerkásibinen basqa naqty sektordyń barlyq salasy ósim kórsetti. Bular – qurylys, elektrmen jabdyqtaý, óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy sala­lary. Kórsetiletin qyzmetter sala­sy­nyń turaqtanýy baıqalady. Sonymen birge ekonomıka salalarynyń kóbinde negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar serpindi qarqynmen ósýde. Ken óndirý ónerkásibin esepke almaǵanda, ınvestısııalardyń ortasha ósýi 25,5%-dy qurady.

Mınıstr Memleket basshysy qoıǵan mindetterdi jáne Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyn eskere otyryp, 2021 jyly qol jetkizý qajet nysanaly ındıkatorlar aıqyndalǵanyn atap ótti. «Eń aldymen, bıyl ekonomıkanyń ósimin 3%-ǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Osy maqsatta árbir sala men óńir úshin nysanaly parametrler aıqyndaldy. Sondaı-aq basty mindetterdiń biri 2021 jyly 15,4 trln teńge somaǵa ınvestısııalar tartý bolyp tabylady. Bul ınvestısııalardy ishki jalpy ónimniń 20% deńgeıinde qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Atalǵan kórsetkishter respýblıka boıynsha egjeı-tegjeıli pysyqtalyp, ekonomıka salalarynyń bólinisinde jáne árbir óńir boıynsha bekitildi» dep málimdedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

Qoıylǵan mindetterdi iske asyrý úshin ortalyq jáne jergilikti atqarý­shy organdardyń 2021 jyly ekonomıka­ny damytýdyń mynadaı faktorlaryna nazar aýdarýy usynylady:

Makroeko­no­mıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý sheńberinde memlekettik shyǵystardyń tıimdiligin arttyrý jáne salyqtyq-kedendik ákimshilendirýdi jaqsartý boıynsha sharalar qabyldaý qajet;

Jańa ınvestısııalyq sıkldi qalyptastyrý ekonomıkanyń qalpyna kelýi men odan ári sapaly damýynyń bazalyq sharty bolyp tabylady. Ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar, sondaı-aq ulttyq kompanııalar syrtqy jáne ishki ınvestısııalardy tartý boıynsha úılestirilgen jumys júrgizýi qajet. Shaǵyn jáne orta bıznes – jumys oryndaryn qurý jáne halyqtyń tabysyn arttyrýdyń negizgi kózi. Osyǵan baılanysty qoljetimdi kre­dıt­pen qamtamasyz etý jalǵasady. Júıe­lik máselelerdi sheshý sheńberinde qaıta retteý, jekeshelendirý jáne báseke­les­tik­ti damytý boıynsha sharalar qabyl­danady.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi ınvestorlarmen naqty jumys isteý úshin 2012 jyly ınvestısııalarǵa jaýap­ty oblystar men respýblıkalyq mańy­zy bar qalalar ákimderiniń arnaıy orynbasarlary laýazymy engizilgenin atap ótti. Atalǵan shara óziniń tıimdiligin kórsetti, alaıda jyldar óte kele ákim­derdiń arnaıy orynbasarlarynyń fýnk­sıonaly olarǵa beıindi emes mindet­terdiń júktelýimen tasada qalyp qoı­dy. «Sondyqtan óńirler ákimderi orynba­sarlarynyń fýnksıonaldyq mindetterin qaıta qarap, ınvestısııalar tartýǵa bastapqy baǵdarǵa oralý qajet dep sanaımyn. Salalyq mınıstrlikter men kvazımemlekettik uıymdarda da ınves­torlarmen jumys isteý máselelerinde shashyrańqylyq bar. Osyǵan baılanys­ty birinshi basshylar naqty josparlary men kórsetkishteri bar ınvestorlarmen jumys isteý úshin jaýapty orynbasarlaryn aıqyndaýlary qajet» dedi M.Tileýberdi.

b

 Zeınet jınaqtarynyń 87%-y – baspanaǵa jumsalmaq

Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev bıylǵy qańtarda daıyndyq jumysy aıaqtalǵan soń Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory azamattardyń zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin alýǵa arnalǵan ótinimderin qabyldaı bastaǵanyn málimdedi. Bıylǵy 12 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha 1 855,9 mlrd teńge somasyna 115 608 ótinim qabyldandy. Onyń ishinde 423,6 mlrd teńge somasyna 78 074 ótinim óńdeýge qabyldanyp, maquldandy. Bıylǵy 12 aqpanda BJZQ 408,2 mlrd teńge somasyna 75 186 ótinim boıynsha birjolǵy zeınetaqy tólemderin aýdardy. Azamattar alynǵan jınaqtardyń 87%-yn turǵyn úı máselelerin sheshýge, onyń 45,5%-yn turǵyn úı satyp alýǵa; 28,3%-yn ıpotekalyq qaryz boıynsha bereshekti óteýge; 10,5%-yn ekinshi deńgeıdegi bankterge bastapqy jarna úshin jáne «Otbasy bankinde» ıpoteka alýǵa; 2,3%-yn jeke turǵyn úı qurylysyn salýǵa, ıpotekany qaıta qarjylandyrýǵa, satyp alý quqyǵymen jaldaý sharty bo­ıynsha bereshekti óteýge jáne ózge de maqsattarǵa jumsaýǵa nıettenedi.

Endi eldiń áleýmettik jaǵdaıyna kelsek, bıylǵy qańtarda jyldyq ınflıasııa 7,4% boldy. Bul rette azyq-túlik ınflıasııasy baǵanyń jalpy ósýine úlken áser etýde. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi 2020 jylǵy jeltoqsanda 11,3% bolsa, bıylǵy qańtarda 11,4%-dy qurady. Azyq-túlikke jatpaıtyn ónimder ınflıasııasy 5,5%-dan 5,3%-ǵa deıin, aqyly qyzmetter ınflıasııasy 4,2%-dan 4,1%-ǵa deıin baıaýlady.

 Jergilikti bıýdjet kiristeri asyra oryndaldy

Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev bıylǵy qańtarda memlekettik bıýdjetke 526 mlrd teńge somasynda kiris túsip, jospar 116,1%-ǵa oryndalǵanyn aıtty. Respýblıkalyq bıýdjetke 288 mlrd teńge somasynda kiris túsip, jos­par 90%-ǵa júzege asty.  Al jergilikti bıýdjetterdiń kirisi 178,6%-ǵa oryndalyp, 239 mlrd teńgeni qurady. Barlyq óńirde kiris boıynsha jospar asyra oryndaldy.

Memlekettik bıýdjettiń shyǵystary 91%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjettiń shy­ǵys­­y 94,4%-ǵa, jergilikti bıýdjet­ter­diń shyǵystary 80,6%-ǵa oryndaldy.

Aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııalar kólemi 75,2%-ǵa ulǵaıdy

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Sa­parhan Omarov bıylǵy qańtarda jalpy aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi 2,5%-ǵa ulǵaıyp, 170,6 mlrd teńgeni quraǵanyn aıtty. Bul ósim negizinen mal sharýashylyǵyndaǵy óndiris kóleminiń 2,7%-ǵa ulǵaıýy esebinen qamtamasyz etildi. Máselen, et óndirisiniń soıys sal­maq­­taǵy kólemi 5,3%-ǵa, sút 3,8%-ǵa ósti. 10,2 mlrd teńgege ósimdik sharýashy­lyǵy ónim­deri óndirildi. Bul aýyl sharýa­shy­lyǵy daqyldaryn jabyq topyraqta (jy­ly­jaıda) ósirý esebinen qamtamasyz etildi.

Mınıstrdiń aıtýynsha, kórsetilgen kezeńde tamaq ónimderin óndirý kólemi 0,8%-ǵa ósip, 142,1 mlrd teńgeni qurady. Bul rette, ósimdik maıyn óndirý kóleminiń 26,7%-ǵa, qyzylsha qantynyń 25,1%-ǵa, sary maıdyń 16,3%-ǵa, jarmanyń 11,3%-ǵa, óńdelgen súttiń 3,2%-ǵa, óńdelgen kú­rish­tiń 2,3%-ǵa, irimshik jáne súzbeniń 0,8%-ǵa artqany baıqaldy. «Aýyl sharýa­shy­lyǵynyń negizgi kapıtalyna salyn­ǵan ınvestısııalar kólemi 75,2%-ǵa ulǵaıyp, 19,9 mlrd teńgeni, tamaq ónimderi óndirisine salynǵan ınvestısııalar 11,2%-ǵa artyp, 3,5 mlrd teńgeni qurady», dedi S.Omarov.

Elimizdiń ónerkásip sektoryndaǵy qazir­gi jaǵdaıy týraly baıandaǵan Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mı­nıstri Beıbit Atamqulov 2021 jyl­dyń qańtar aıynda elimizdiń óńdeý ónerká­sibinde oń úrdis saqtalǵanyn atap ótti.  Mınıstrdiń aıtýynsha, tústi metallýrgııada da oń dınamıka baıqaldy. О́sim 106,6%-dy qurady. Oǵan tazartylǵan altyn, tazartylǵan kúmis, quıma altyn, túıir­shik­terdegi kúmis, katodty mystyń jáne basqa da kórsetkishterdiń ósimi esebinen qol jetkizildi. Qara metallýrgııada naqty kólem ındeksi 96,9% qurady. Shıkizattyń jetkiliksizdigine, tutynýshylar tapsyrystarynyń azaıýyna baılanysty shoıyn óndirisi, rels­ter, bolat qubyrlar, armatýralyq pro­kat tómendedi. «Sonymen qatar kásip­oryndarmen birlesip eksporttyq áleýetti ónimdi ótkizýdiń balamaly naryqtaryna qaıta bólý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Jyl sońyna qaraı birlesken jumys nátıjesinde atalǵan kórsetkishke qol jetkizý josparda bar», dedi B.Atamqulov. 

Jyl sońyna deıin respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldardyń 90% jáne jergilikti joldardyń 76%-yn jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıǵa jetkizý jos­parlanyp otyr. 6,5 myń shaqyrym aqyly jol engizilip, ulttyq standartqa sáıkes keletin jol servısin 66%-ǵa jetkizý kózdelgen.  «Temir jol kóligimen tranzıt 23,1 mln tonnaǵa deıin nemese 12%-ǵa artady dep otyrmyz. Onyń ishinde konteınerler tranzıtin 1 mln jıyrma fýnttyq balamaǵa jetkizemiz», dedi mınıstr. 

 О́zgerister joly: ár azamatqa laıyqty ómir!

Úkimet otyrysynda Premer-Mı­nıstrdiń birinshi orynbasary Álıhan Smaıylov Nur Otan partııasynyń «О́zge­rister joly: ár azamatqa laıyqty ómir!» Saılaýaldy baǵdarlamasynda Elbasy men Memleket basshysy bergen tapsyrmalalardy oryndaý aıasynda atqarylatyn is-sharalar týraly baıandady.  Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, tapsyrmalardy sapaly ári tolyqqandy iske asyrý maqsatynda Úkimet Parlament májilisindegi Nur Otan fraksııasy jáne partııanyń ortalyq apparatymen birlesip, arnaıy Jol kartasyn ázirledi. Jol kartasy Saılaýaldy baǵdarlamasynyń 4 baǵytyn iske asyrý boıynsha 362 tarmaqty qamtıdy. «Jol kartasynyń barlyq nysanaly sharalary men ındıkatorlary jaýapty memlekettik organdardy bekite otyryp, jyldar, salalar jáne óńirler boıynsha bólinedi», dedi Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary. 

Bıyl aqpan aıynda Jol kartasy Par­lament Májilisi depýtattarynyń qaty­sýymen ótken Nur Otan partııasy fraksııasynyń otyrysynda qaralyp, maquldandy. Partııa fraksııasy jyl saıyn aqpan aıynda Jol kartasyn iske asyrý barysy týraly Úkimetti tyńdaýdy josparlap otyr. Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, Jol kartasyn júzege asyrý boıynsha shtab qurý kerek. Bul rette, jumys organy retinde Ulttyq ekonomıka mınıstrligin belgileý usynylady. Shtab otyrysyn aptasyna bir ret ótkizý josparlanǵan, onda Jol kartasynyń is-sharalaryn iske asyrý máseleleri qaralady.

 Ekonomıkanyń negizgi salalary ósý qarqynyn saqtap qaldy

Otyrysty Úkimet basshysy Asqar Mamın qorytyndylady. Onyń aıtýynsha, bıylǵy qańtar aıynda ekonomıkanyń negizgi salalary kórsetkishterdiń jaqsarý úrdisinen jańylǵan joq. Bul rette karantındik sharalardyń saqtalýy men kúsheıýi kórsetiletin qyzmetter men kólik salalaryna áserin tıgizgenine qaramastan, óńdeý ónerkásibi turaqty jaǵdaıda alǵa basyp, jyl basynan beri 3%-ǵa ósti. О́simniń negizin metallýrgııa óndirisi (+3,1%), onyń ishinde avtomobıl jasaý (+21,2%), mashına jasaý (+16,2%), tústi metaldar óndirisi (+6,6%), sondaı-aq hımııa ónerkásibi (+12,8%), qurylys materıaldary óndirisi (+11,8%) jáne farmasevtıka (+4%) qurady. Qurylys kólemi 7%-ǵa, turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý 9,4%-ǵa nemese shamamen 801 myń sharshy metr­ge ulǵaıdy.

OPEK+ kelisimderi aıasynda munaı óndirýdi qysqartý boıynsha Qazaq­stannyń mindettemelerin oryndaýy­na baılanysty taý-ken óndirisi ulttyq ekonomıkanyń baıaýlaýynyń negizgi faktoryna aınaldy. Munaı óndirýdiń naqty kólem ındeksi 12,3%-ǵa tómendedi. Kerisinshe, kómir ón­di­­ri­si joǵary qarqynmen (+10,1%) óse tústi.

Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestı­sııalardyń ósýi taý-ken óndirisin esepke almaǵanda 25,5%-dy qurady. Qyzmet kórsetý sektorynda aqparat jáne baılanys salasynda joǵary ósý qarqynyna qol jetkizildi (+9,4%).

Ekonomıkanyń turaqtylyǵy jumys­syzdyq deńgeıin 5%-ǵa deıingi deńgeı­de ustap turýǵa múmkindik berdi. Epıde­mııalyq jaǵdaı baqylaýda boldy. Azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin keıbir óńirlerde belgili bir shekteýler áli de qoldanylý ústinde.

Aqmola, Aqtóbe, Almaty, Jambyl, Qos­tanaı oblystary, sondaı-aq Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalary negizgi 7 kórsetkishtiń 5-eýi boıynsha áleýmettik-ekonomıkalyq damý ósimin qamta­masyz etti. Qaraǵandy, Qyzylorda, Pavlo­dar, Túrkistan jáne Shyǵys Qazaq­stan oblystarynda
4 kórsetkish bo­ıynsha oń dınamıkaǵa qol jetkizildi. «Mınıstrlikter men ákimdikter jumysty jandandyryp, tıisti sharalar qabyldap, belgilengen maqsattar men mindetterdi naqty oryndaýy qajet» degen A.Mamın el ekonomıkasyna ınvestısııalar tartýdyń mańyzdylyǵyna erekshe nazar aýdardy.

Úkimet basshysy eki kún merzimde Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi shtab qurýdy tapsyrdy. Onyń otyrys­taryn apta saıyn Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary, aı saıyn Premer-Mınıstr ótkizetin bolady. Shtabtyń jumys organy bolyp Ulttyq ekonomıka mınıstrligi belgilendi, oǵan osy jyldyń 1 naýryzyna deıin Jol kartasy kórsetkishteriniń sıfrlyq kartasyn ázirleý tapsyryldy.

Sońǵy jańalyqtar

Qıly-qıly taǵdyrlar

Tarıh • Keshe

Tozaqtan ótse de túńilmegen

Rýhanııat • Keshe

Radıst qazaq qyzdary

Tarıh • Keshe

Qarsy barlaýshylar qaharmandyǵy

Rýhanııat • Keshe

Maıdangerdiń ónegeli joly

Rýhanııat • Keshe

Turlaýy qıyn taǵdyrlar

Tarıh • Keshe

Bar úmitimiz Almat Kebisbaevta

Sport • 08 Mamyr, 2021

Bir shańyraqtan – úsh maıdanger

Rýhanııat • 08 Mamyr, 2021

Jetpis jeti jyldan keıin kelgen marapat

Aımaqtar • 08 Mamyr, 2021

Taraz qalasynda 20 soǵys ardageri bar

Aımaqtar • 08 Mamyr, 2021

Qazaqstannyń 7 óńiri «qyzyl aımaqta» tur

Koronavırýs • 08 Mamyr, 2021

Qazaq degenimiz – Baýyrjan...

Rýhanııat • 08 Mamyr, 2021

505-shi túrmeniń tutqyndary

Tarıh • 08 Mamyr, 2021

Áskerı ınjenerler ustahanasy

Oqıǵa • 07 Mamyr, 2021

Boryshymdy abyroımen ótesem deımin

Rýhanııat • 07 Mamyr, 2021

Ardagerler azaıyp bara jatyr...

Qazaqstan • 07 Mamyr, 2021

Uqsas jańalyqtar