Aımaqtar • 25 Aqpan, 2021

Myqty mádenıet – rýhanııat qaınary

259 ret kórsetildi

Koronavırýs kelip, el ishine lań salǵan kúrdeli kezeńde Qara­ǵandy oblystyq mádenıet, arhıv­ter jáne qujattama bas­qar­masy da jumys tártibin on­laın rejimge kóshirgen bola­tyn. Ras, basynda kóptegen irgeli joba boıynsha irkilis­tiń bolǵany belgili edi. Degenmen jumysty durys uıym­dastyryp, ujymdy ortaq maq­satta jumyldyra bilýdiń nátı­jesinde seńniń kóbesi sógilip, is ilgeri jyljı bastaǵan.

«О́tken jyldyń naýryz aıynan bastap mádenı uıymdar onlaın re­ji­mde jumys isteýge kóshti, deıdi atalǵan basqarmanyń basshysy Erke­bulan Jumakenov. – Tehnıkalyq qıyn­dyqtarǵa qaramastan, onlaın is-shara­lardy ótkizý qolǵa alyndy. Buǵan Qazaq­stannyń mádenıet qyzmetkerleri kúnine arnalǵan «Rýhanı qazyna» III respýblıkalyq onlaın-festıvalinde óńirimizdiń mádenı qyzmetkerleri­niń jaqsy nátıjelerge qol jetkizip, zor jetistikpen oralǵandary dá­lel. Oblys ortalyqtary men respýb­lıka­lyq mańyzy bar qalalar ara­syn­da Qaraǵandy óńiriniń máde­nıet ujym­dary men jekeleı qyzmet­ker­le­rimiz jeńimpazdar sany boıynsha res­pýblıka kóleminde birinshi oryndy ıelendi. Kitaphana, mýzeı jáne mádenı-demalys qyzmetteri atalymdary boıynsha jeti júldeli oryn oblysymyzdyń mádenıet maıtalmandaryna buıyrdy».

Pandemııa demekshi, oblysta tóten­she jaǵdaı jarııalanyp, karantın engi­­zilgende Qaraǵandy, Temirtaý jáne Jezqazǵan teatrlaryndaǵy kıim seh­tary qyzmetkerleriniń «Biz­Birge­miz» eriktiler aksııasy aıasynda me­dı­sınalyq betperdeler tigýdi uıym­dastyryp, dárigerlerdi, áskerı qyz­metkerlerdi, az qamtylǵan otbasylardy qorǵaýǵa jáne qoldaýǵa ózderiniń qomaqty úles qosqanyn erekshe atap ótýge bolýshy edi.

О́ńirdegi mádenıet salasynda «Ju­myspen qamtýdyń jol kartasy» jáne «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystaryn júrgizý mańyzdy qoldaýǵa ıe bolǵa­nyn aıtpaı ketýge bolmaıdy.

My­sa­ly ótken jy­ly ob­lysta 2,6 mlrd teńgege 48 má­de­nıet nysany jónde­lipti. Onyń ishin­de Jezqazǵan óńirin­degi Te­rek­ti aýylynyń klýbyna, ob­lys­tyq akade­mııa­lyq qazaq drama teat­ry­nyń shatyryna kúrdeli jóndeý, Qaraǵandydaǵy kenshiler mádenıet saraıynda shtanket jabdyǵyn aýystyrý jumystary júrgizildi.

Oblystyń qalalary men aýdanda­ry­nyń 23 mádenı-demalys uıymy, tórt kitaphana, bes muraǵat, alty mýzeı, Temirtaý balalar men jas­ós­pirimder teatry jóndeýden ót­ken. «Jalpy al­ǵanda, barlyq baǵdar­la­malar, sonymen qatar qala men aýdan­nyń jergilikti bıýdjetteri esebinen bar­lyǵy 96 mádenıet nysanyna 3 mlrd 843 mln 244 myń teńgeniń jón­deý ju­mystary júrgizildi», deıdi Erke­­bulan Jumakenov.

Turǵyndardy jumyspen qamta­ma­syz etý máselesinde de kóp sharýa atqa­rylǵan. Mysaly mádenıet jáne arhıv nysandarynda 794 jumys orny qury­lyp, jumysqa 855 adam tartyldy. Onyń ishinde halyqty jumyspen qamtý ortalyqtarynan 415 adam ju­mysqa ornalastyrylǵan.

Qaraǵandy oblysynda tarıhı-má­denı eskertkishterdi saqtaý, olardy zertteý jáne nasıhattaý jumystaryna aıryqsha mán berilip keledi. Bul oraıda ótken jyly Ortalyq Qazaqstannyń ejelgi metallýrgııa eskertkishteri, Qarashoqy qorymyndaǵy, Joshy han kesenesi janyndaǵy tarıhı-máde­nı oryndar, Teńiz, Ulytaý jáne Jez­qazǵan aımaqtaryndaǵy Altyn Orda keze­ńindegi tarıhı-mádenı eskert­kishterdegi arheologııalyq qazbalar boıynsha  keń aýqymdy jumystar júr­­gizilgenin aıtýǵa bolady.

Budan bólek, Súttibaı bı kesenesi, Aqtoǵaı óńirindegi Daıyr tóre, Qys­taýbaı, Terekti keseneleri, Ulytaý aımaǵyndaǵy Ospan kesenesi, Qarqara­lydaǵy Kólbaı kesenesi, Abaı aýdanynda oryn tepken Taımas batyr kesenesi syndy tarıhı jádigerlerdi qalpyna keltirý jumystary da qar­qyndy júrgizildi.

Qazirgi tańda jurtty erekshe qy­zyqtyryp júrgen tarıhı mekenniń biri – Shet aýdany aýmaǵyndaǵy Tal­dy tarıhı-arheologııalyq par­ki­niń eskertkishteri. Búginde munda arheo­logııalyq ǵylymı-zertteý ju­mys­tary júrgizilip jatyr. Qolǵa alǵan sharýalar tolyǵymen aıaqtalǵannan keıin, osy jyldyń qyrkúıek aıynda quramyna «Saryarqa» pıramıdasy jáne basqa da kóneden qalǵan baǵa jetpes jádiger enetin Taldy tarıhı-arheologııalyq parki ashylady dep josparlanǵan.

О́tken jyly karantındik shekteý­lerge qaramastan, zor jumystar atqa­ryp, aınalasyna rýhanı shýaq shash­qan mekemelerdiń biri oblys­taǵy kitapha­nalar boldy. Onlaın reji­min­de jumysqa kóshken kitaphana­­lar respýb­lıkalyq «Sen netken ba­qyt­ty ediń, keler urpaq…» dep atal­ǵan Qasym Aman­jolov oqýlary, Qazaq­­stan halqy Assam­bleıasynyń 25 jyl­dyǵyna arnaıy «Qazaqstan − tatý­­lyq pen birlik mekeni» úzdik tak­tıl­di ki­­tabynyń respýblıkalyq baı­qaýy, qa­zaq aqyny Juban Moldaǵa­lıev­tiń 100 jyldyǵyna arnalǵan «Men – qazaqpyn!» oblystyq músháı­rasy, oblystyq Abaı oqýlary sııaq­ty maz­mundy is-sharalardy uıym­­das­tyr­dy. Sondaı-aq jergilikti Saryarqa telearnasynda «Jetistik for­­mý­la­sy» televızııalyq jobasy jú­­­zege asy­ryldy. Bul baǵdarlama aıasyn­­da jas ári tabysty kásipkerler, ár­tis­ter, sportshylar, pedagogter jáne erik­tiler efır arqyly el aldyna shy­­ǵyp, búgingi kúnniń ózekti degen taqy­­ryp­tary boıynsha áńgime órbitti.

О́ńirde óskeleń urpaqty Arqa aqyn­­dar mektebiniń sheberligimen ta­­­nys­ty­rý maqsatynda aıtystar, mú­sháı­­­ralar, «Buqa­rekeń jyrlaıdy» atty  jyrshy, jy­raýlar baıqaýlary, sonymen qatar dás­túrli halyq ánderi men kúıshiler­diń konkýrstary udaıy ótkizilip tura­dy. Bul sabaqtastyq karantın kezinde de úzilmedi.

Oblysta jumysy sıfrly format­qa kóshirilgen mekemeniń biri – «Sa­ry­jaılaý» kınoteatry boldy. Atal­ǵan kınoteatr sońǵy 10 jyldan be­ri otan­dyq kınony nasıhattaý baǵy­tynda belsendi jumys atqaryp keledi. Bul maqsatta mekeme óziniń repertýaryn negizinen Sháken Aımanov atyn­daǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasynda túsirilgen qazaq tilindegi otandyq kartınalardan jasaqta­ǵan. Aıta ketý kerek, atalǵan kıno ónim­deri túrli jastaǵy kórermender arasynda úlken qyzyǵýshylyq týdyrdy. Kınoteatr ujymynyń taǵy bir qol­ǵa alǵan tyń jobasy – mekeme qyz­­met­kerleri ózderi avtor retinde vı­deo­formattaǵy kınosabaqtar daıa­r­­-
lap, olardy mekemeniń saıtynda ja­rııa­lap otyrady. Al atalǵan kınoteatr uıymdastyrǵan «Qaraǵandy ob­ly­­syndaǵy «Qazaqfılm» kúnderi» at­ty aýqymdy joba óńirdiń mádenı ómi­rindegi aıtýly oqıǵa bolyp kóp­shi­liktiń esinde qaldy.

Basqarmanyń bıylǵy qol­ǵa alǵan josparlary da aýqymdy. Táýel­siz­­di­gimizdiń 30 jyldyǵyn mereke­leý­men birge Jambyl Jabaevtyń 175 jyl­­dyǵyn, Qazaqstannyń teatr óne­ri­­niń negizin qalaýshylardyń biri, Qazaq­stannyń halyq ártisi Seráli Qojamqulovtyń 125 jyldyǵyn, Qazaq KSR halyq ártisi, ánshi Manarbek Erjanovtyń 120 jyldyǵyn jáne Qasym Amanjolovtyń 110 jyldyq mereıtoılaryn atap ótý kózdelgen.

Sonymen birge Janat Hadjıev atyn­daǵy halyqaralyq teatr festı­valin jáne Áshirbek Syǵaı atyndaǵy respýblıkalyq teatrlar baıqaýyn ótkizý de josparda bar. Dástúrli «Mý­zy­kalyq Saryarqa», DosStar, Táttimbet atyndaǵy respýblıkalyq baıqaý, «Juldyzdar alleıasynyń» ashy­­lý rásimi, Uly dalanyń kindik tusyn­­daǵy Ulytaý óńirinde uıym­­das­ty­rylatyn «Jezkıik» halyq­aralyq mýzyka festıvalderi syndy mádenı is-sharalar da kezegin kútip tur.

Al byltyr táýelsiz elimizdiń ta­rı­hyn­­daǵy asa mańyzdy sharýanyń ­biri – Abaı­dyń 175 jyldyǵyn atalyp ótti. Osy oraıda Qaraǵandy ob­­lysy bo­ıyn­sha mereıtoılyq da­taǵa ar­nalǵan júz­degen is-shara uıymdastyrylǵan eken.

«Biz álem mádenıetiniń kó­shine iles­­­kende jutylyp ketpes úshin ulty­myz­­­dyń baı mádenı qundy­lyqtaryn tór­ge shy­ǵa­­rýymyz qajet, – deıdi oblys máde­nıe­tiniń basshysy Erkebu­lan Juma­k­enov. – Buǵan Elbasy Nur­sul­tan Nazar­­baevtyń «Bolashaqqa baǵ­­dar: rý­hanı jańǵyrý», «Uly dala­­nyń jeti qyry» baǵdarlamalyq maqa­lalary, Prezıdent Qasym-Jo­mart Toqaevtyń «Abaı jáne XXI ǵasyr­daǵy Qazaqstan» atty maqalalarynda aıtylǵan ordaly  oılar jón siltep, baǵyt-baǵdaryn aıqyn­­dap beredi. Iаǵnı kóz jazyp qal­ǵan kóne mura­­larmyzdy túgendeı otyryp, ór­ke­­nıet­­tiń kóshine bet burýy­myz kerek».

Byltyr óńirdiń mádenıet salasy birqatar óner maıtalmanynan aıy­rylyp qaldy. Pandemııa ob­lystyń rýha­nı ómirine ólsheýsiz úles qosyp júrgen, áli de bolsa bereri kóp qaırat­ker tulǵalardy aıamady. De­genmen ómir kóshi toqtamaq emes, tir­shiliktiń jalǵasa bermegi haq. Jaqsy­lar­dyń sońynda aıaqtalmaı qalǵan irgeli is­terdi ári qaraı jalǵastyrý – óńir­degi má­denıet jáne rýhanııat salasy­nyń aýyr júgin arqalaǵan mamandar­dyń izgi maqsaty.

 

QARAǴANDY

 

Sońǵy jańalyqtar

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar