Ekonomıka • 02 Naýryz, 2021

Sengenimiz – shetel valıýtasy...

39 ret kórsetildi

Ulttyq banktiń deregi boıynsha, dollarmen saqtalǵan depo­zıttiń úlesi byltyr 37,3%-ǵa tómendegen. Bul – 2013 jyl­dan bergi eń tómengi kórsetkish. Al aıyrbastaý pýnkt­terin­degi dol­lardyń netto satylymynyń jyldyq kóle­mi 2020 jyly 4 mlrd dollarǵa deıin túsken, ıaǵnı 2019 jyl­men salystyrǵanda 14%-ǵa tómendegen. Degenmen de qazaq­standyqtar tirnektep jınaǵan aqshasyn teńgeden góri dol­larmen saqtaǵandy jón kóredi eken.

Teńge tegeýrindi bolmaı tur

Byltyrǵy naýryzda dollar baǵamy sharyqtaý shegine jetip, bir dollar 447 teńgege kóterilgeni belgili. Osylaısha, bir-aq aıdyń ishinde ulttyq valıýtamyz birden 60 teńgege quldyrap ketti. Al qazir jaǵdaı birshama turaqtalǵanymen ekonomıkalyq ahýalymyz áldenip kete qoıǵan joq. «Teńgeniń qunsyzdanýy, koronavırýs pandemııasynyń órshýi, satyp alý qabiletiniń tómendeýi qazaqstandyqtardyń turmys-tirshiligine ǵana emes, aqshalaı qor jınaý qabiletine de áser etti», deıdi Freedom Finance Life ómirdi saqtandyrý kompanııasynyń mamandary. Olardyń dereginshe, 2020 jyl­dyń aıaǵynda qazaqstandyqtar­dyń banktegi shottarynda 10,9 trln teńgeden asa qarajat jınaqtalsa, onyń 77,5%-y, ıaǵnı 8,4 trln teńgesi merzimdi salymdar úlesine tıedi eken. Bir sózben aıtqanda, azamattardyń kóbi jınaǵan aqshasyn ishinara alýǵa bolatyn depozıtke salǵan. Al osy qarjynyń basym bóligi shetel valıýtasymen tur. «Sarapshylarymyz zertteý júrgizgen kezde elimizdiń qaı óńiri shetel valıýtasyna kóbirek senim artatynyn anyq­taýǵa tyrysty. Bizdiń saraptama­myz boıynsha shetel valıýtasyna almatylyqtar erekshe sene­di. Osy óńirdegi jınaǵy bar turǵyn­dar­dyń 55,4%-y aqshasyn eýromen jáne dollarmen saqtaǵan. Jal­py, almatylyqtardyń mer­zim­di, jınaqty jáne talap etil­meli salymdarynda 4 trln teń­geden asa qarjy jatyr. Bul – respýblıkadaǵy eń joǵary kór­setkish jáne eldegi barlyq salym­nyń 44%-y», deıdi atal­ǵan kompanııa ókilderi. Naqty­raq aıtsaq, almatylyq ár salymshy­nyń depozıtinde ortasha eseppen 2 mln teńge bolsa, onyń 1,1 mln-y – shetel valıýtasynda, qalǵan 900 my­ńy ǵana teńgemen saqtalǵan eken.

Shetel valıýtasyna senim artatyndar reıtıngisinde Nur-Sultan qalasynyń tur­ǵyn­dary ekinshi orynda tur. Elordalyqtardyń shotyndaǵy qarjynyń 46%-y shetel valıýtasynda saqtalǵan. Bul − 527 mlrd teńge degen sóz. Budan keıin Atyraý oblysy – 36,3% (89 mlrd teńge), tórtinshi orynda Mańǵystaý oblysy – 32,6% (74 mlrd teńge) jáne odan keıingi Batys Qazaqstan oblysy 30% jınaǵyn (79 mlrd teńge) shetel valıýtasynda saqtap qoıǵan. Shetel valıýtasyndaǵy eń az salym Túrkistan oblysynda 16,6% (8 mlrd teńge).

 

Aqshany qandaı valıýtada saqtaý kerek?

Ulttyq valıýtanyń turaq­syzdyǵy halyqtyń oǵan degen senimine selkeý túsirgeni ras. Bankte depozıt ashqysy keletin kez kelgen adam aqshasyn qandaı valıýtada saqtaıtynyn bilmeı, abdyraıtyny bar. Osyǵan baılanysty pikir bildirgen Freedom Finance Life kompanııasynyń sarapshylary aqshany bir ǵana valıýtada ustaý qaýipti dep sanaıdy. Eń durysy – salymdy ártúrli valıýtada saqtaý. «Eger salym úsh túrli valıýtada saqtalsa, adam utyla qoımaıdy. О́ıtkeni valıýtalar birin-biri tolyqtyryp otyrady. Mysaly, dollar men eýronyń quny ósse, olardyń qymbattaýy teńgeniń qunsyzdaný ornyn toltyrady. Kerisinshe, teńge ósip, dollar qunsyzdansa da teńgeniń molaıǵan qory dollardyń arzandaǵanyn bildirmeı turady», deıdi sarapshylar.

Mamandardyń aıtýynsha, salymdy qandaı valıýta­da saqtaýdy anyqtaý úshin onyń paıdalaný merzimine de kóńil aýdarý kerek. Eger salymdy kóp uzamaı paıdalanatyn bol­sańyz, onda teńge durys. Al uzaq­merzimdi depozıtti dollarmen saqtaǵan tıimdi. «Depozıtke aqsha jınaǵan kezde barlyq valıýtany aralas qoldanǵan abzal. Teńge – qysqamerzimdi maq­sat­tarǵa jáne aǵymdaǵy shy­ǵyn­darǵa, al dollar men eýro – uzaq­merzimdi maqsattar úshin paıdaly. Valıýtalardyń propor­sııa­lary ártúrli bolýy múmkin. Mysaly, jınaǵyńyzdyń 10-20%-yn teńgemen, 30-40%-yn dollarmen, 40-50%-yn eýromen saqtaǵan jón. Eń turaqty valıýta da eýro bolyp tur. Mine, osylaısha, aqshańyzdy valıýtanyń qunsyzdanýynan meılinshe qorǵaı alasyz» deıdi Freedom Finance Life mamandary.

 

Depozıtten góri saqtandyrý quraly durys

Artyq aqshasyn úıinde us­taı­tyn adamdar áli de baryn eshkim joqqa shyǵarmas. Degen­men de qazaqstandyqtardyń kóbi jınaǵyn bankke saqtaǵandy jón kóredi. Biraq qarjy nary­ǵyn zerttep júrgen mamandar qarjyny depozıtte saqtaǵan asa tıimdi emes degen pikirde. Sarapshylardyń aıtýynsha, depozıt paıyzy salymdy ınflıasııadan saqtap qalýy múmkin, biraq salymshyǵa asa paıdaly emes. «Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2020 jyldyń resmı ınflıasııasy 7,5%-dy quraǵan, azyq-túlik­tiń baǵasy 11,3%-ǵa kóterildi. Al depozıttiń ústine beretin banktiń syıaqysy ári ketkende 13% dep eseptesek, bul uzaq­mer­zimdi tabys kózi bola almaıdy. Tipti shetel valıýtasymen saqtalǵan qarjynyń ózi joǵary kiris ákelmeıdi», delin­gen Freedom Finance Life maman­darynyń málimetinde.

Al salymyńyz bosqa turmaı, ózińizge qosymsha tabys ákelý úshin ne isteý kerek? Sarapshy­lar aqshany bank depozıtinen góri qor naryǵyna nemese ómirdi saq­tandyratyn kompanııalarǵa sal­ǵan tıimdi deıdi. Álbette, qar­jysyn qor naryǵyna berýge biz­diń azamattar áli daıyn emes. Esesine, ómirdi saqtandyrý­dyń jı­naq­taýshy qory − aıtarlyq­taı tabys ákeletin qarjy tetigi kórinedi.

«Adam ómirin saqtandyra­tyn kompanııalar elimizde kóp­tep ashylyp jatyr. Bul – halyq­ara­lyq tájirıbede bar qubylys. Eýropalyqtar, damyǵan elder oǵan baıaǵyda ótken. Mundaı kompanııalar salymshynyń jınaǵyn ǵana emes, ómirin de saqtandyrady. Al azamattar óz kezeginde qar­jysyn da kóbeıtip ala alady: shetel valıýtasyndaǵy salymnyń maksımaldy tabystylyǵy dollarmen − 4%, eýromen 1,5%-dy quraıdy», deıdi Freedom Finance Life mamandary.

Sońǵy jańalyqtar

Bir shańyraqtan – úsh maıdanger

Rýhanııat • Búgin, 14:00

Jetpis jeti jyldan keıin kelgen marapat

Aımaqtar • Búgin, 11:47

Taraz qalasynda 20 soǵys ardageri bar

Aımaqtar • Búgin, 11:00

Qazaqstannyń 7 óńiri «qyzyl aımaqta» tur

Koronavırýs • Búgin, 10:45

Qazaq degenimiz – Baýyrjan...

Rýhanııat • Búgin, 09:45

505-shi túrmeniń tutqyndary

Tarıh • Búgin, 09:15

Mereke kúnder jańbyrly bolady

Aýa raıy • Keshe

Ammanǵa attandy

Sport • Keshe

Qazanda kúsh synasýda

Sport • Keshe

Shet eldegi qazaq generaldary

Qazaqstan • Keshe

Qadir túniniń qasıeti

Rýhanııat • Keshe

Erlik pen patrıotızm mektebi

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar