Aımaqtar • 11 Naýryz, 2021

Jetim kýrsanttyń jazyǵy ne?

1050 ret kórsetildi

Ár qazaqstandyqtyń patrıot bolýy eldiń, memlekettiń nyǵaıýyna bastaıdy. Jas urpaqtyń boıynda ultjandy, otanshyldyq sezimdi tárbıeleý attan salyp, jalaýlatqan aıqaımen emes, kúndelikti adamgershilikke sýarylǵan kishkentaı isterden bastalady.

Ishki ister salasynda 34 jyl qyzmet istegende, sonyń ishinde 2014-2019 jyldar aralyǵynda Ishki ister mınıstrliginiń Sh.Qabylbaev atyndaǵy Qostanaı akademııasyn basqarǵan kezimde jastardyń quqyǵyn, ásirese áleýmettik quqyǵyn qorǵaý tárbıe basy ekenine kózim jetken. Men akademııaǵa oqýǵa túsken jigitter men qyzdarǵa «Polıseılik mamandyqty ne úshin tańdadym?» degen taqyrypqa esse jazdyryp alatynmyn. Jeke arhıvimde Qostanaı akademııasynyń túlegi Tatıana Vodolazkınanyń oqýǵa túskende jazǵan jazbasy saqtalypty. «Men Qostanaı Balalar úıinde tárbıelendim. Meni asyraǵan memleketime rızamyn, tamaq-kıim – bári men úshin tegin boldy. О́skende tártip saqshysy bolyp, adamdardyń quqyn qorǵaýdy bala kezden armandadym. Akademııada bilim alý –
men sııaqty jetimder úshin tıimdi dep oılaımyn. О́ıtkeni muny bitirgenshe men 4 jyl taǵy da memleket qamqorlyǵynda bolamyn, sosyn qyzmetke ornalasamyn. О́zime qamqor bolǵan memlekettiń bolashaǵyna qyzmet etip, Otanymnyń maqtanyshyna aınalsam dep armandaımyn» dep jazady Tatıana. Muny jazǵanda áke-shesheniń meıirimine zar bop ósip, memleketti panalaǵan jetim qyz óziniń quqyǵy áli tolyq júzege aspaıtynynan habarsyz bolatyn...

Tatıana – tuldyr jetim. Qostanaı akademııasyna túskendegi jınaǵan ball kórsetkishiniń joǵarylyǵyn eskerip, ony Ishki ister mınıstrligi Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe memleketterdiń arasyndaǵy kelisim negizinde Reseıdiń IIM Krasnodar ýnıversıtetine oqýǵa jiberdi. Qazir T.Vodolazkına reseılik oqý ornynyń úshinshi kýrsynda oqyp júr. Osy jetim qyzdyń óz memleketimiz tarapynan da, shartqa sáıkes Reseı jaǵynan da bir tıyn da áleýmettik kómek almaǵanyn aıtpaqpyn. О́ıtkeni elimizdegi áleýetti qurylymdar oqý oryndarynda bilim alyp júrgen jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar sanatyna jatatyn jas tek Tatıana emes. О́zim Qostanaı akademııasyna basshylyq etken jyldary sol bilim ordasynda 14 jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardan shyqqan kýrsanttar oqydy. Men árqaısysy bir-bir qıly taǵdyr ıesi kýrsanttardyń jaǵdaıyn bilgen soń, 2017 jyly qarasha aıynda olardyń áleýmettik quqyǵyn qorǵaý máselesin jáne ony zańdastyrý isin qamtamasyz etý jóninde Ishki ister mınıstrligine hat jazyp, onda «QR ishki ister organdary qyzmetkerlerine aqshalaı rızyqty, járdemaqylardy jáne ózge de tólemaqylardy tóleý qaǵıdalaryn bekitý týraly» IIM 2014 jyldyń 14 qarashasyndaǵy №808 buıryǵyna ózgeris engizýdi usynǵan edim. Sol hattan keıin tıisti oryndarǵa taǵy bes-alty hat jazdym, alaıda, olarǵa jaýap berilgenimen, usynysym qoldaýsyz qaldy.

Meniń alǵashqy hatyma Ishki ister mınıstrligi Kadrlarmen jumys departamentinen kelgen jaýapta jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardan shyqqan kýrsanttardy Úkimettiń 2012 jylǵy 12 naýryzdaǵy «Áleýmettik kómek kórsetiletin azamattarǵa áleýmettik kómektiń mólsherin, kózderin, túrlerin jáne ony berý qaǵıdalaryn bekitý týraly» № 320 qaýlysymen bekitilgen normaǵa sáıkes tamaqpen, kıimmen, aıaq kıimmen jáne jumsaq múkámmalmen qamtamasyz etý mınıstrliktiń bıýdjetinde qaralmaǵandyǵy aıtylǵan. Sonymen qatar departament basshylyǵy bul sanattaǵy azamattardyń áleýmettik shyǵyny bilim berý salasyndaǵy memlekettik oqý oryndarynyń suranysy boıynsha respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdi qalyptastyrý kezinde eskerilýi kerek dep ysyra saldy.

Jaýap osylaı eken dep, biz de qarap otyrmadyq, «jetimniń rızyǵy – jurttan» degen qaǵıdany ustanyp, ári qaraı izdendik. Elimizdiń Bas prokýrory Ǵ.Nurdáýletovke jazǵan hatymyz Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qaraý úshin jiberilgen eken. Osyǵan oraı, ótken jyly maýsymda vıse-mınıstr B.Asylova: «Jalpy taldaý kórsetkendeı, jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar qatarynan shyqqan QR IIM oqý oryndarynyń kýrsanttaryna kórsetiletin memlekettik áleýmettik qoldaý bilim berý uıymdarynyń jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar qatarynan shyqqan stýdentterine kórsetiletin áleýmettik kómekpen birdeı. Osyǵan baılanysty mınıstrlik qoldanystaǵy zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi orynsyz dep sanaıdy» dep jaýap berdi.

Bizdiń sharq uryp kóterip júrgen máselemizdi B.Asylova hanymnyń ózi durys túsinbegendeı áserde qaldyq. Áńgime Ishki ister mınıstrliginiń oqý oryndarynda oqıtyn jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar sanatyndaǵy kýrsanttarǵa berilýge tıisti áleýmettik kómektiń mólsherinde, túrinde emes, elimizdiń zańynda aıtylǵan, Úkimet qaýlysynda belgilengen máseleniń sheshimin tappaǵandyǵynda, ıaǵnı osy áleýmettik kómekti alýǵa tıisti kýrsanttardyń odan qurqol qalyp otyrǵandyǵynda emes pe edi?

Ekinshi hatymyzǵa jaýapty 2020 jylǵy 7 shildede IIM Qarjymen qamtamasyz etý departamentiniń bastyǵy R. Tursynbaev jazypty. Ol hatta «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 12 naýryzdaǵy №320 qaýlysynda kózdelgen kıimmen jáne aıaq kıimmen qamtamasyz etý normalary qaıta qaraýdy qajet etetinin aıta kelip, satyp alynatyn kıim men aıaq kıimniń ornyna ótemaqy berý oryndy ekenin aıtady. Ishińdi jylytatyn osy jaýabynyń sońyn avtor «alaıda, atalǵan qaýlyda ótemaqynyń mólsheri men ony aıqyndaý tártibi belgilenbegen» dep, máseleni tyǵyryqqa tirep qoıady.

Biz úshinshi hatymyzǵa jaýapty Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Aımaǵambetovtiń ózinen aldyq. Mınıstr myrzanyń jaýaby mınıstrlikten osydan buryn alǵan jaýabymyzdan alys ketpegen. «QR Ishki ister mınıstrligi oqý oryndarynyń jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardan shyqqan kýrsanttary men oqý oryndarynda oqıtyn stýdentterge memlekettik áleýmettik qoldaý birdeı, olardyń eshqaısysynyń da quqyqtary buzylmaıdy» degen ýáj aıtady ol. Onsyz da taǵdyrdan teperish kórgen jetimniń nápaqasy durys bolsyn degen oımen mınıstrlikterge joldaǵan kelesi hatymyzǵa jaýapty 2020 jyldyń 10-shy shildesinde taǵy da mınıstr A.Aımaǵambetov berip, onda Ishki ister mınıstriniń 2014 jylǵy 14 qarashadaǵy № 808 buıryǵyn Úkimettiń 2012 jylǵy 12 naýryzdaǵy №320 qaýlysyna sáıkes keltirý úshin Ishki ister mınıstrligine júginýge quqyly ekenimizge keńes bergendeı bolypty. Iаǵnı Bilim jáne ǵylym mınıstri Ishki ister mınıstrligi óz aýlasyndaǵy isti sharbaqtan shyǵarmaı, ózi sheshsin degen pıǵylyn bildirdi. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń janynda Balalardyń quqyn qorǵaý jónindegi komıtet bar emes pe? Jetim balalar IIM oqý oryndaryna 17 jasynda oqýǵa túsedi. Muny sol komıtet nege qaramaıdy, eskermeıdi?

Jaǵdaıymyz jyǵylyp, kúreske toımaǵannyń halindeı bolǵan biz kelesi besinshi hatymyzǵa tıisti jaýapty Ishki ister mınıstri E.Turǵymbaevtan aldyq. Mınıstr hatynda Ishki ister mınıstrligi qazirgi ýaqyt jaǵdaıyn eskere otyryp, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń atyna Úkimettiń
2012 jylǵy 12 naýryzdaǵy №320 qaýlysyna áleýetti qurylymdardyń oqý oryndarynda bilim alyp jatqan jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardan shyqqan kýrsanttarǵa beriletin kıim, aıaq kıim, jumsaq múkámmal men jabdyqtardyń ornyna aqshalaı ótemaqynyń belgili bir mólsherin belgileýge qatysty ózgerister engizý týraly respýblıkalyq bıýdjet komıssııasyna usynys joldanǵandyǵyn málim etipti.

Mınıstrdiń osy málimdemesine senimimnen góri onyń arty sıyrquıymshaqtanyp ketedi-aý degen kúdigim basym. Sebebi biz aıtyp otyrǵan maqsatqa qosymsha qarjy respýblıkalyq bıýdjetten tabyla qoıar ma eken?

Osy ýaqytqa deıin Ishki ister mınıstrliginiń oqý oryndarynda kýrsanttarǵa beriletin nysandy kıim men jumsaq múkámmaldardy áleýmettik kómekke jatqyzyp keledi. Bul joǵarydaǵy mınıstrlikter bergen syrǵytpa jaýaptarda da kórinis beredi. Nysandy kıimniń syrtynda tuldyr jetimniń basqa da qajettiligi bar emes pe? О́ıtkeni nysandy kıim IIM oqý oryndaryndaǵy kýrsanttardyń barlyǵyna tıesili, al áleýmettik kómekte jetim balanyń kúnkórisine qajetti zattar men kıimge nazar aýdarylady. Elimizdiń Ishki ister mınıstrligi ózi oqýǵa jiberip otyrǵan RF IIM Krasnodar ýnıversıtetiniń 3-kýrs stýdenti T.Vodolazkınanyń 2020 jylǵy 22 maýsymda bergen anyqtamasynda, oǵan Qazaqstan Respýblıkasy bilim alý kezeńinde jetim balalarǵa arnalǵan shyǵystardy tolyq qamtamasyz etpeıtinin kórýge bolady. Ol mundaı quqyqqa Reseı Federasııasynan da ıe bolmaǵan. Jetim qyz qazir koronavırýs náýbetine baılanysty karantın kezinde oqýyna bara almaı, Qostanaıda páter jaldap turyp jatyr. «Ujymdyq qaýipsizdik týraly» shartta kýrsanttyń tamaǵy men turatyn ornynyń aqysyn, oqý men olardy ustaý aqysyn qabyldaýshy tarap, ıaǵnı Reseı óz moınyna alatyny aıtylǵanymen, onyń eshqaısysy oryndalmaǵan, ıaǵnı jetim kýrsanttyń quqyǵy eki jaqtan da buzylǵanyn baıqaımyz.

Jetim balanyń áleýmettik quqyǵynyń buzylýy týraly azamattyq is Nur-Sultan qalasynyń Almaty aýdandyq sotynda ótken jyly qaralyp, jyl sońynda aıaqtalǵan bolatyn. Biraq sot T.Vodolazkınanyń Qazaqstan Respýblıkasynyń Ishki ister mınıstrliginen aqshalaı qarajatty óndirip alý týraly talap-aryzyn sot otyrysyna qatysqan prokýrordyń «talap-aryzdaǵy 2018-2020 jyldar aralyǵynda aqshalaı ótemaqy ishinara qanaǵattandyrylýǵa jatady jáne óndirilsin» dep qorytyndy berýine qaramastan, qanaǵattandyrmady.

Sonymen, mınıstrlikterge jetimniń quqyǵyn qorǵap hat jazýdan biz de sharshamadyq, syrǵytyp jaýap jazýdan olar da jalyqpady. Biraq jetimniń konstıtýsııalyq quqyǵy is júzine asqan joq. Ádildik izdep júgingen sot ta jetimniń daýysyn estimedi.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2019 jylǵy 2 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «Kóp jaǵdaıda azamattarymyz ortalyq jáne jergilikti organdar basshylarynyń qulyqsyzdyǵy men beıqamdyǵyna baılanysty Prezıdentke júginýge májbúr bolady. Belgili bir saladaǵy sheshimderdiń ádiletsizdigine qatysty joldanatyn kóptegen shaǵymdar naqty memlekettik organda nemese aımaqta kúrdeli túıtkilder bar ekenin kórsetedi» dep atap kórsetti. Mınıstrlikterdiń bizdiń kótergen máselege jete mán bermeı, qaqpaqylǵa salýy Prezıdent aıtyp otyrǵan qulyqsyzdyq pen beıqamdyqty aıǵaqtamaı ma?

Aıtpaqshy, elimiz Úkimetiniń 2012 jylǵy 12 naýryzdaǵy №320 qaýlysynda jetim jáne ata-anasynyń qaraýynsyz qalǵan balalarǵa áleýmettik kómek oqý oryndarynyń menshik formasyna qaramastan, barlyǵyna birdeı berilýi kerektigi aıtylǵan. Al Tatıana Vodolazkınanyń «Astana» ýnıversıtetinde oqıtyn sińlisi Ekaterına Vodolazkına ápkesi talap etken áleýmettik jeńildikterdiń barlyǵyn alady. Ekeýi de tul jetim apaly-sińlilerdiń aıyrmashylyǵy – Tatıananyń Ishki ister mınıstrliginiń oqý ornynda kýrsant, al sińlisiniń azamattyq joǵary oqý ornynyń stýdenti ekeninde ǵana. Muny qalaı túsinýge bolady?

 

Mırlan QYZYLOV,

zapastaǵy polısııa general-maıory

 

QARAǴANDY

Sońǵy jańalyqtar

Qarsylasyn 7 raýnd boıy sabady

Kásipqoı boks • Búgin, 10:32

Indonezııada jer silkindi

Álem • Búgin, 09:32

Úshinshi jeńilis

Jekpe-jek • Búgin, 09:02

Josparyn joqqa shyǵardy

Kásipqoı boks • Keshe

Kópirden sekirip ólmek boldy

Aımaqtar • Keshe

Úzdik ondyqta Golovkın joq

Kásipqoı boks • Keshe

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Keshe

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar