Ekologııa • 13 Mamyr, 2021

Egilgen tal-terektiń obalyna qalmaıyq

153 ret kórsetildi

Pavlodar oblysynyń ortalyǵynda jyl saıyn egiletin aǵashtar qýrap barady. О́tken 5 jylda óńirde 65 myńnan astam aǵash kóshetteri otyrǵyzylsa, olardyń kóbi sýarylmaı, sol kúıi qýrap qalǵan. Bul jaıynda dabyl qaqqan oblystyq ardagerler keńesiniń músheleri óńir turǵyndaryn ekologııany qorǵaýǵa shaqyrdy.

Oblys ákiminiń orynbasary Asaıyn Baıhanovtyń aıtýynsha, bıyl óńirde aǵash kóshetteri 25 ese kóp egilip, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne kógaldandyrý baǵytynda qyrýar is atqarylmaq.

– О́ńirde qorshaǵan ortany qorǵaý boıynsha jumystar ónerkásiptik tastandylar kólemin azaıtý, kógaldandyrý, qal­dyqtardy basqarý, sý resýrstaryn ret­teý jáne halyq arasynda ekologııalyq máde­nıetti arttyrý baǵytynda júrgi­ziledi. Byltyr shamamen 800 aǵash otyr­ǵy­zylsa, bıyl oblys ortalyǵyndaǵy jańa kóshetterdiń sany 20 myń danaǵa je­tedi. Aldaǵy 5 jylda óńir aýmaǵynda sha­mamen 95 mln aǵash otyrǵyzylady dep jos­parlanǵan. Onyń ishinde 32 mln aǵash otyr­ǵyzý jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń esebinen júrgizilmek, – deıdi A.Baıhanov.

Árıne, ekologter «ekologııalyq ahýalǵa oraı mıllıondap aǵash otyrǵyzýdyń ózindik tártibi bar, júıesiz júrgizilmeýi kerek» degen pikirde. Bizdiń ákimdik 65 myń kóshettiń qýrap qalǵanyn bile tura, 95 mln aǵashty qalaı ekpekshi? Taǵy da sol másele, ákimdikterdiń, basqarmalardyń málimetteri ár jerde ártúrli beriledi. San kóp, sapa joq. Al «Ekken soń jasyl je­lekti qalaı kútip-baptaımyz, qalaı sýa­ramyz, obalyna qalmaımyz ba?» degen oılandyratyn suraq bar.

Oblystyq jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń málimetinshe, sáýir aıynda oblysta bir kúnde 20 myń túp tal egilipti. Qalalyq saıabaqta ardagerler, Jas Otan jastar qanaty, «Rýhanı jań­ǵyrý» keńsesiniń ókilderi de 60 kó­shet otyrǵyzdy. Al aǵashtardyń jaı-kúıin, kútip-baptaýyn, sýarýyn saıabaq qyz­metkerleri atqarady-mys.

Ertis ózeni jaǵalaýyndaǵy «Qaz qo­naq» eskertkishiniń aýmaǵynda 50-den astam qaraǵaı men shyrsha kóshetteri otyrǵyzyldy. Oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy bastamashy bolǵan bul joba Business Ertis baǵdarlamasynyń «EKO» baǵyty boıyn­sha júrgizildi. Osy jerdegi alleıanyń ashylý kúninde 25 otbasy, oblystyq máslıhattyń 32 depýtaty, qala ákimi Erjan Imanslıam ózderiniń ataýly kóshetterin ekti. Endi kóshetter sýarylmaı, kútip baptalmaı qalsa, jaýapkershilik jasyl jelekke attary jazylǵan ákimder men depýtattardan suralady. О́ıtkeni 2019 jyly oblys ortalyǵynda qyrýar qarjyǵa egilgen 14 myń túp aǵash kóshetteri egilip, qazir qýrap qalǵan. Bul kólemnen aýqym­dy bir baq jasaýǵa bolar edi. Iаǵnı ekken de ketken, sýarylmaǵan kúıi qatyp qalǵan. Merdiger kompanııa kóshetterdi Almatydan ákelgen. Biraq kóshetter qa­zan aıynda otyrǵyzylǵan, soltústiktiń sýyǵyna shydamaı úsip qalsa kerek. Endi qaıta otyrǵyzý kerek eken dep júrgende kóshetterge ketken qyrýar qarjynyń izin izdep Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi jergilikti departament tekserý de bastaǵan edi.

Jalpy, oblys ortalyǵynda, óńirde qansha aǵash qaldy, jylda qanshasy egiledi, qanshasy kesiledi degen esep qajet-aq. Jergilikti ekologter bolsa, ob­lys ortalyǵynda qurylys qarqyn alǵan­nan beri aǵashtar sany azaıyp jatqanyn aıtady. О́sip turǵan aǵashtardy kesip tastaıdy. Onyń ornyna ekken aǵashtar qýrap qalady. Saıabaqtardan da sán ketti.

– О́ıtkeni qazir saıabaqtarda eski aǵashtar kóp. Ony jańartatyn ýaqyt keldi. Bul iske barlyq turǵyn qatysýy kerek, – deıdi qoǵam belsendisi, ardager Nurlan Nábıev.

Al bıyl oblys ortalyǵyndaǵy qýra­ǵan butaqtardy kesýge oblystyq bıýdjet­ten 60 mln teńge bólinedi. Qýraǵan bu­taq­tardy kesý boıynsha turǵyndardan jıi shaǵym túsedi. Jospar boıynsha

7 myń aǵash óńdeledi. «Taza Qazaqstan» ulttyq jobasy sheńberinde bir aı boıy «Mekenim – jasyl orman», «Sý kózderin ashý, bulaqtardy tazartý», «Birge taza Qazaqstan», «Taza sý aıdyndary» jobalary bastalady.

Sonyń biri Taza Qazaqstan respýblı­kalyq ekologııalyq sharasy aıasynda Pavlodar pedagogıkalyq ýnıversıteti Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna oraı 30 túp aǵash ekti. Bul sharaǵa stýdentter men pro­fessor-oqytýshylar quramy qatys­ty. Stýdentter egilgen aǵashtardy kútip-baptaıdy, sýarady.

Oblys ortalyǵynan 40 shaqyrym jerde jeke «Tálimbaq» jasaǵan ekokeshen ıesi Iýrıı Gashek kóshetterdi tegin berýge daıyn eken.

– Biraq bir shartymyz bar – aǵashtardyń sýarylýy qamtamasyz etilýi tıis. Bizde 2,7 myńǵa jýyq aǵash bar. Biz ártúrli uıym­darmen jumys isteımiz. О́tken jyly, mysaly, 150-ge jýyq aǵash kóshetterin otyr­ǵyzdyq, – dedi Iý.Gashek.

О́ńirde jyl saıyn kóshe boıyna, mekemeler men uıymdardyń, balabaq­shalar men mektepterdiń, joǵary oqý oryn­darynyń aýlalaryna kóshetter egil­genimen, jelkildep ósip kele jatqan jasyl jelek kórmeısiń. О́tken jyly oblys ortalyǵynda «Qalaǵa aǵash syıla» degen shaqyrý bastalyp, 4 myńǵa jýyq aǵash pen 1 myńǵa jýyq butaly qorshaý otyrǵyzý josparlanǵan-dy. Bıyl egilgen aǵashtardyń taǵdyry ne bolaryn aldaǵy ýaqytta jazamyz.

 

Pavlodar oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar